Zes jaar geleden al hielden de Verenigde Staten Islamitische Staat voor verslagen. Toch voerde het land van vrijdag op zaterdag een grote aanval uit op doelen van de terreurgroep in Syrië. De ideologie van IS lijkt bovendien de antisemitische aanslag in Australië van vorig weekend te hebben geïnspireerd. Wat is de status van de terreurgroep?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De Amerikanen bestookten vrijdag tientallen doelen in Centraal-Syrië, naar eigen zeggen als vergelding voor een aanval op Amerikaanse militairen eerder deze maand. In de Syrische stad Palmyra werden toen twee militairen en een tolk in een hinderlaag gelokt en gedood. De Amerikaanse president Trump zwoer direct dat er een vergeldingsactie zou komen gericht tegen IS, al werd de aanval niet door de terreurgroep opgeëist.
Die vergelding kwam er afgelopen nacht. Het Amerikaanse leger viel met gevechtsvliegtuigen en helikopters depots aan van de terreurorganisatie. Volgens het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten (SOHR), doorgaans een betrouwbare bron in de regio, werden daarbij zeker vijf IS-strijders gedood.
De aanval komt op een moment dat het nieuwe leiderschap van Syrië aansluiting probeert te zoeken bij de westerse wereld. Afgelopen november deed ex-jihadist en interim-president Ahmed al-Sharaa het Witte Huis aan, een historisch keerpunt in de betrekkingen tussen Syrië en het Westen. In Washington sloot al-Sharaa zich aan bij een internationale coalitie die Islamitische Staat bestrijdt.
Op Truth Social stelde president Trump zaterdag dat de Syriër zich volledig achter de Amerikaanse aanval zou hebben geschaard. Al-Sharaa benadrukte dat hij vastberaden is om de groep te bestrijden zodat IS ‘geen uitvalsbasis’ meer in Syrië kan hebben.
Dat is nodig omdat de dreiging in zijn land nog altijd niet is verdwenen. De Verenigde Naties schatten de omvang van IS wereldwijd op tussen de vijf- en zevenduizend man. Dat is een fractie van de grootte tijdens haar ‘hoogtijdagen’: rond 2015 zou de terreurgroep volgens de CIA tussen de 20 duizend en 31 duizend leden hebben geteld.
Toch geldt IS, dat actief is in 22 landen, nog altijd als de dodelijkste terreurgroep ter wereld. IS heeft weliswaar geen zelf uitgeroepen kalifaat meer, maar de terreurgroep heeft zich hervormd naar een gedecentraliseerd mondiaal netwerk. Dat blijkt uit de meest recente rapportage van de Global Terror Index, verzorgd door denktank Institute for Economics & Peace. ‘IS is van een regime dat de wereld schrik aanjoeg, teruggekeerd naar haar oorspronkelijke vorm. IS heeft weliswaar geen grondgebied meer, maar nog altijd duizenden leden’, vatte de Amerikaanse expert Bruce Hoffman het tegenover The Washington Post eerder samen.
‘IS was uit ons blikveld en geheugen verdwenen, maar heeft haar doelen nog altijd niet laten varen’, aldus Hoffman. Dat bleek vorig weekend des te meer, toen bekend werd dat de schutters die verantwoordelijk waren voor de bloedige aanval in Sydney een IS-vlag bij zich hadden. Het tweetal was een maand eerder naar de Filipijnen gereisd, waar de terreurgroep al jaren voet aan de grond heeft.
De terreurgroep heeft nog altijd een aantal bolwerken , vaak in landen met een zwak bestuur. Het vaakst getroffen is de Sahel-regio in Afrika: meer dan de helft van alle terreurdoden in 2024 vielen in die regio. Ook Syrië kampt nog altijd met veel geweld door IS: de terreurgroep profiteert in haar ‘bakermat’ van de geopolitieke veranderingen door de val van het Assad-regime vorig jaar.
De aanslag op Bondi Beach was verre van de enige recente aanslag van dat kaliber. Begin dit jaar reed een bestuurder met een truck in op een menigte tijdens een nieuwjaarsviering in New Orleans. In 2024 stormde een groep gewapende jihadisten een concertzaal binnen in Moskou, met ruim honderdveertig doden tot gevolg. Ook in Iran vielen tientallen doden bij een bomaanslag, die werd opgeëist door IS. Beide aanvallen werden gepleegd door de tak Islamitische Staat Provincie Khorasan (ISIS-K), oorspronkelijk uit Afghanistan.
De opmars van kunstmatige intelligentie heeft zulke IS-vertakkingen geholpen, concludeert de Global Terror Index. De toegankelijkheid van AI stelt jihadisten in staat propaganda te verspreiden in talloze talen en nieuwe rekruten te begeleiden bij het beramen van aanslagen, zonder dat hier een fysiek trainingskamp aan vooraf gaat.
Islamitische terreurgroepen kapitaliseren daarbij online woede, bijvoorbeeld over de Israëlische oorlog in Gaza. Met name de Khorasan-tak van IS, ontstaan in Afghanistan, weet hiermee succesvol nieuwe leden te rekruteren, zoals in Centraal- en Zuidelijk Azië. De twee verdachten van de aanval in Sydney, vader en zoon, behoorden vermoedelijk tot het zogenoemde ISIS-K.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant