Jaaroverzicht theater, musical, cabaret & dans Vrouwelijke woede was een vruchtbare motivatie in het theater dit jaar. Op prikkelende wijze werd stelling genomen tegen maatschappelijke misstanden.
De theatervoorstelling 'The Brotherhood' van Carolina Bianchi y Cara de Cavalo is volgens NRC de beste van 2025.
‘Heropvoedingskampen voor sommige mannen’. ‘Voor alle mannen!’ ‘Sowieso dood aan iedereen die bij het corps heeft gezeten!’ ‘Johan Derksen ritueel offeren!’ De schuimende geweldsfantasieën in de satirische komedie Trut van Club Lam, dat begin december in première ging, vormden een passend slot van een jaar waarin woedende vrouwen domineerden. De vrouwen van het Venlose gezelschap droomden lekker over the top van een hardcore feministe in het Torentje en een afrekening met het patriarchaat.
Ook in twee van de beste voorstellingen van 2025 was vrouwelijke woede een vruchtbare motivatie. In F*ck Lolita van Het Zuidelijk Toneel, een tekst van Annet Bremen in regie van Silke van Kamp, werd het beeld van de archetypische Lolita als jonge verleidster hardhandig bijgesteld. En in haar Brotherhood liet Carolina Bianchi geen ruimte voor misverstanden over de verwoestende werking van vrouwenhaat.
De vrouwelijke afrekeningen maakten deel uit van een bredere stroom aan theater waarin op originele en prikkelende wijze stelling werd genomen tegen maatschappelijke misstanden. Een bitterzoet hoogtepunt was The horse of Jenin van Alaa Shehada en Troupe Courage, over de wijze waarop Israëliërs jaren geleden een kunstwerk vernielden in het stadje Jenin, op de Westelijke Jordaanoever. Zonder dat de genocide in Gaza werd genoemd, was dit de belangrijkste voorstelling over die genocide.
Veel in naar het leven getekend drama ging dit jaar over de moeizame verhouding van queers met hun familie, zoals in het schitterende en aangrijpende Family van Louis Janssens. In het bloedmooie Dear frail male gaf het nieuwe talent Just van Bommel minutieus inzicht in zijn gedachten als hij op straat wordt lastig gevallen door een groep jongeren. Met als onvergetelijk beeld dat Van Bommel gedurende zijn hele monoloog door twee sterke mannen op allerlei manieren wordt gedragen en in de lucht wordt gehouden. Topkomedie Katwijk van Compagnie Red Yellow & Blue gaf een even hilarisch als schrijnend beeld van de kloof tussen een ouderwetse moeder en haar queer dochter.
In veel van deze verhalen gaven de vertellers blijk van een optimistische houding: niet opgeven bij weerstand en tegenslag. Dat gold in ander verband ook voor de gezelschappen die meenden ten onrechte geen subsidie te hebben gekregen van het Fonds Podiumkunsten, in 2024. Orkater en De Warme Winkel mochten zich in het voorjaar al gelukkig prijzen met de bereidheid van particuliere fondsen en bedrijven om de gaten in hun begroting te dichten. Die bereidheid gaf ook aan dat deze gezelschappen buiten het fonds wel op waarde werden geschat.
Dat weerhield beide groepen niet van een gang naar de rechter om de onrechtmatigheid van de afwijzing door het fonds aan te vechten. De Warme Winkel en choreograaf Arno Schuitemaker vonden in hun zaken de rechter aan hun zijde.
Typerend voor de formalistische houding van het fonds was dat het alleen naar de letter en niet naar de geest van het vonnis handelde. Na een nieuwe berekening kreeg Orkater alsnog subsidie, terwijl De Warme Winkel weer met lege handen stond. Het fonds herhaalde eenvoudigweg de door de rechtbank bekritiseerde kritiek op de kwaliteit van de groep. Schuitemaker krijgt pas in januari antwoord, aangezien er een compleet nieuwe adviescommissie moet worden ingesteld om tot een eerlijk besluit over zijn subsidieaanvraag te komen. Daarbuiten lopen er nog beroepszaken van negen organisaties.
Gelukkig zijn er ook instituties die zich op een positieve manier onderscheiden. Heugelijk was de instelling van een ontwerpersprijs voor theatervormgeving door het Nederlands Theater Festival. Die prijs zet het belangrijke werk van decorontwerpers, geluidsontwerpers en kostuumontwerpers in het volle licht. De visuele en muzikale componenten van theater delven nog vaak het onderspit in het gesprek over theater en het is goed dat ze meer aandacht krijgen.
Dat het creëren van een soundtrack zich lastig laat vergelijken met het ontwerpen van een kostuum mag de pret niet drukken. Bovendien betekent een prijs met maar liefst acht nominaties, zoals dit jaar, dat er veel ruimte voor discussie en kritiek is. Want hoe kan het zijn, om meteen maar te beginnen, dat Ascon de Nijs niet werd genomineerd voor zijn decorontwerp van Nachtwacht bij NITE?
De Nijs is de vaste ontwerper van de groep, en zorgt steevast voor monumentale, kleurrijke decors die het grote gebaar niet schuwen en daarmee naadloos aansluiten op de hang naar overvloed in de regies van Guy Weizman. Als er één toneelbeeld is dat zal beklijven, dan is dat van de wijze waarop De Nijs in Nachtwacht de hemelgang van de hoofdpersoon wist te vangen, in een langzaam uit de lucht naar de grond zakkend dode-bomenbos, geworteld in grote kluiten aarde. Magnifiek.
Ron Rijghard
Door Shira Keller en Ron Rijghard
Bruisende komedie waarin de wooncrisis knap wordt verwerkt tot een intelligente denkoefening over wie waarom bezitter van de grond is. Met een briljante, poëtische tekst vol krokante grappen en slimme verwijzingen.
Schitterende, emotionerende voorstelling waarin vijf queers vertellen over hun vaak gespannen relatie met ouders en familie vanwege hun geaardheid. Strak gecomponeerd, kalm verteld, maar met grote gevoelens.
Twee onvergetelijke, zeer aangrijpende monologen door Eelco Smits en Just van Bommel maken dat deze komische Austen-bewerking je niet in de koude kleren gaat zitten.
Tournee t/m 10 januari. Info: oostpool.nl
Indrukwekkende, Engelstalige monoloog van Just van Bommel over het destructieve effect van traditionele gendernormen op jongens en mannen, ook op hen die aan die normen lijken te voldoen. Een must voor iedere ouder die een zoon opvoedt.
Wervelend en ontroerend theaterconcert over een zoektocht naar een psychisch onbereikbare vader uit Sierra Leone. Schurend en wonderschoon.
Tournee t/m 28 februari. Speellijst en info: nite.nl
Visueel spektakel rond het ziekbed en het stervensuur van een oude man. Zo mooi kan doodgaan eruitzien.
Reprise 2 t/m 5 april. Info: nite.nl
Indrukwekkende toneeltekst van Annet Bremen, waarin ze aan de hand van het personage Dolores Haze (Lolita) de aandacht richt op seksualisering en misbruik van meisjes en jonge vrouwen. Fantastisch gespeeld door Keja Klaasje Kwestro.
Vlijmscherpe sitcom over de kloof tussen een heteromoeder en haar queer dochter. Vol pijnlijke scènes die door geweldig samenspel een puntgave komedie opleveren.
Hilarische komedie waarin, tijdens het opnemen van een sitcom, tegelijkertijd een ‘making-of’ wordt opgenomen. Op den duur weet niemand meer wat bij de sitcom hoort en wat ‘echt’ is.
Monumentale voorstelling over het door de eeuwen heen gevoede gevoel van broederschap onder mannen, en hoe dit in verband staat met seksueel geweld en femicide.
De musical ‘Dear Evan Hansen’ imponeerde ook door de sterke cast.
Door Elisabeth Oosterling
West Side Story is een echt spektakelstuk, waarbij het live orkest de composities van het toneel laat klateren in een imposant decor, met stellages en bewegende balkons.
Nog te zien t/m 21/2/2026. Info: westsidestorydemusical.nl
Hadestown was een onderscheidende productie met een geheel eigen geluid. De enscenering was zowel overweldigend als intiem-sfeervol.
Theatermaker Alex Klaasen maakt zijn musicaldebuut met een even gevoelige als humoristische voorstelling over op een alternatieve manier naar de wereld kijken en anders zijn, met een knipoog naar het genre.
Te zien t/m 11/4/2026. Info: stoornisofmylife.nl
Deze duistere ‘remake’ van de bekende musical over keizerin Sisi zinderde van het toneel door talent Danique Dusée, een vocaal superieure Milan van Waardenburg en William Spaaij als lekker nonchalante gids.
Dear Evan Hansen imponeerde door het verhaal, de muziek en de algehele productiekwaliteit, maar ook door de sterke en energieke cast, met aan het roer jong talent Ward van Klinken.
Tim Fransen in de magistrale cabaretvoorstelling ‘Onbekommerd’.
Door Jelle Brumsen
De Houthi’s, bevers, dierencrematoria: Koning schakelt soepel en snel. Hij put troost uit dieren, met wie hij beter kan opschieten dan mensen. Zeer geschikte voorstelling voor wie niet weet wat stand-upcomedy zo goed kan maken.
Tournee t/m 25/3/2026. Info: bunkertheaterzaken.nl
Van Loon toont zich meester in het beter fantaseren van een saaie of complexe realiteit. Hoe ga je bijvoorbeeld in godsnaam verveling tegen wanneer je als gestrande astronaut onvoorzien maanden langer op ruimtestation ISS moet verblijven?
Tournee t/m 12/5/26. Info: www.henryvanloon.nl.
Zit je gebakken, eenmaal aanbeland op de weg van geluk? Nee, kan je concluderen uit deze geweldige liedjesvoorstelling. Het kan zomaar gebeuren dat zich om de hoek geheel onverwachts een onaangename barrière aandient.
Tournee t/m 27 juni 2026. Info: www.yentlendeboer.nl.
Fantastische voorstelling met goede eigentijdse cabaretliedjes. De wat chaotische vorm is functioneel: als moeder van jonge kinderen wordt Korthals voortdurend onderbroken wanneer ze zich probeert uit te spreken over vrouwenrechten.
Tournee t/m 30 mei 2026. Info: www.louisekorthals.nl.
Fransen laat je in een magistrale voorstelling doorvoelen dat entertainment en fictie beslist geen overbodige bijzaken des levens zijn. Origineel en grappig behandelt hij de grens tussen naar iets kijken en iets (anders) wegkijken.
Tournee t/m 20 april 2026. Info: www.timfransen.nl.
Met bedwelmende en zielsnijdende zang kijkt Lemi Ponifasio in de dansvoorstelling ‘Star Returning’ kritisch naar onze omgang met de aarde.
Door Francine van de Wiel
Een herneming van, wat bij weerzien blijkt, een klassieker. De dansers springen een uur lang in steeds verschuivende patronen. De perfecte synchroniciteit, waarin onvermijdelijk barsten ontstaan, roept vragen op. Is het zelfkastijding, waarom geniet de toeschouwer daarvan?
Maldonne is opmerkelijk rijp voor een beginnend choreograaf. Ka leidt de toeschouwer door verschillende stemmingen en langs diverse vrouwbeelden, waarbij elke jurk een ander cliché introduceert, dat Ka vervolgend doeltreffend demonteert.
Met dank aan Tears for fears (Everybody wants to rule the world, Sowing the seeds of love) werd de toeschouwer teruggeworpen naar de gure jaren tachtig. Wie de contactarme coronaperiode meemaakte, viel ook voor het geloof in menselijk contact van deze dansende voddenbalen.
William Forsythe zette met dit ballet een punt achter zijn loopbaan als choreograaf. Des te ontroerender dus zijn geniale inventieve gebruik met de gereedschappen die de academische dans biedt, onopgesmukt, zonder muziek en onder een enkele lichtstand. Dat kan dus!
Altijd present op de lijstjes, de Samoaan Ponifasio. Ook in Star Returning, waarin hij samenwerkte met het Chinese Yi-volk, levert hij door bedwelmende en zielsnijdende zang even krachtig als geabstraheerd kritiek op politiek en onze omgang met de aarde.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC