Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Moet de wereld zich opmaken voor een nieuwe oorlog? Het roekeloze gedrag van de Verenigde Staten voor de kust van Venezuela, zoals het opblazen van vermeende drugsboten met grof geschut en een zeer wankele juridische basis, oogt als opmaat naar iets groters. Aan de rechtvaardiging wordt in ieder geval hard gewerkt. Deze week verklaarde president Trump per decreet dat het verslavende fentanyl, dat vanuit Venezuela en Mexico de VS zou binnenkomen, voortaan als „massavernietigingswapen” moet worden aangemerkt. Dat klinkt vertrouwd in de oren. Ruim twintig jaar geleden waren weapons of mass destruction een belangrijk argument om op te trekken tegen het Irak van Saddam Hussein, en om bondgenoten over te halen om hieraan mee te doen. Later bleek het bewijs te zijn gemanipuleerd.
Afgezien van de opvallende overeenkomst in woordkeuze zijn de tijden sterk veranderd. In 2003 hechtten de VS waarde aan de samenwerking met bevriende landen, al was er een grove leugen voor nodig om die aan te zwengelen. In het geval van Venezuela wordt solistisch gehandeld, zonder ruggensteun van bondgenoten of VN-resoluties, in lijn met de onlangs gepubliceerde nieuwe Nationale Veiligheidsstrategie. Daarin wordt kraakhelder uiteengezet dat het westelijk halfrond, ruwweg alles wat in een Amerikaanse tijdzone ligt, het domein is van de VS en van niemand anders. De ruim tweehonderd jaar oude Monroe-doctrine, die een soortgelijke boodschap bevatte voor de toenmalige Europese koloniale mogendheden, krijgt in de tekst een nieuwe, hardere interpretatie.
De strategie maakt duidelijk dat de VS geen concurrenten dulden in de eigen achtertuin, en totale gehoorzaamheid eisen van de landen in de regio zelf. Die laatste moeten, als ze willen samenwerken, bereid zijn de Amerikaanse doelstellingen te steunen, zoals het bevorderen van veiligheid (bestrijding van drugs, misdaad, maar ook migratie) en het tegengaan van buitenlandse invloeden (Rusland, China, Iran). In de strategie worden geen afzonderlijke Europese landen genoemd met belangen in de regio (zoals Frankrijk, Nederland of het Verenigd Koninkrijk), maar dat mag niet verbazen. De teneur van de hele doctrine is dat Europe niet langer relevant is.
De gevolgen van die opstelling zijn nu al te zien. Afgelopen week werd de burgerluchtvaart van en naar Curaçao, vlak bij de Venezolaanse grens, opgeschrikt door twee bijna-botsingen met Amerikaanse militaire vliegtuigen. Die bleken hun transponders uit te hebben gezet, ongetwijfeld om onzichtbaar te blijven voor Venezolaanse autoriteiten, maar daardoor ook niet te zien door de lokale luchtverkeersleiding. Volgens internationale afspraken mag dit soms (bijvoorbeeld tijdens een geheime missie) maar is het wel de bedoeling dat dit wordt gemeld aan de betreffende luchtverkeersleiding. Dat lijkt hier allemaal niet te zijn gebeurd, ook al is Nederland formeel nog een partner van de VS, en zelfs een militaire bondgenoot.
Inmiddels lijken de VS beterschap te hebben beloofd, maar het gevaar is daarmee niet geweken. Het vliegveld van Curaçao bevat een afgeschermd deel dat door het Amerikaanse leger als een zogenoemde Forward Operating Location (FOL) mag worden gebruikt. Formeel alleen voor onbewapende vluchten (surveillance, monitoring) en dus in principe niet voor de regime change die de VS openlijk ambiëren voor Venezuela. De vraag is of ze dat in Caracas ook zo blijven zien. In het ergste geval kan er voor Curaçao zelfs een onveilige situatie ontstaan.
Vooralsnog zitten de VS in escalatiemodus. Afgelopen week werd een zeeblokkade afgekondigd tegen schepen die Venezolaanse of Iraanse olie vervoeren (bijvoorbeeld richting Cuba). Eerder werd al een olietanker geënterd. Woensdag besloot een Noors cruiseschip af te zien van een geplande tussenstop in Curaçao, in verband met de activiteiten van wat Trump „de grootste armada in de geschiedenis van Zuid-Amerika” noemt.
De twijfels over hoe goed de samenwerking tussen Nederland en de VS nog is, kwamen onlangs ook naar boven toen de Venezolaanse oppositieleider Machado in Oslo opdook om haar Nobelprijs voor de Vrede op te halen. Al snel bleek dat haar vlucht had plaatsgevonden via Curaçao. Na een boottochtje vanuit Venezuela stond op het eiland een privéjet klaar om haar naar Noorwegen te brengen. Autoriteiten op Curaçao zeggen niet op de hoogte te zijn geweest van het vluchtplan.
Nederland behartigt de belangen van dit land binnen het Koninkrijk op het gebied van defensie en buitenlandse zaken. Of het in die hoedanigheid wel op de hoogte was, is niet bekend, maar uit verklaringen van de regering kan worden opgemaakt dat Den Haag niet gedetailleerd weet wat de VS in het gebied doen. Het demissionair kabinet moet goed opletten dat het niet een regionale oorlog in wordt gerommeld en roekeloze Amerikaanse acties duidelijker veroordelen.
Medelijden met Maduro is niet nodig. De Venezolaanse president heeft zijn land economisch verder de vernieling in geholpen en de rechtsstaat en democratie afgeschaft. Het punt is dat het de Amerikanen niet om vrijheid voor de Venezolanen gaat, maar om hun economische eigenbelang en om Venezolaanse olie. Drugshandel is zonder enige twijfel een probleem, maar het voelt nu alsof het er met de haren bij wordt gesleept, al is het maar omdat het bij Venezuela vooral om cocaïne draait, en veel minder om fentanyl. Trump had er recent ook geen enkel probleem om gratie te verlenen aan de Hondurese oud-president en politieke geestverwant Juan Orlando Hernández, die, nota bene wegens drugshandel, in een Amerikaanse cel een straf van 45 jaar uitzat.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC