Het twee maanden oude bestand in Gaza dreigt te ontsporen nu ‘fase twee’ niet van de grond komt. Het leidt tot frictie tussen president Trump en de Israëlische regering. ‘Israël wil niet bewegen, zolang Hamas niet is ontwapend.’
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Sinds het ingaan van het fragiele staakt-het-vuren in Gaza zijn er ruim twee maanden verstreken. Fase één van het bestand (de uitruil van Palestijnse gevangenen tegen de gijzelaars) is nagenoeg afgerond, maar van het heikele vervolg (fase twee) komt voorlopig weinig terecht.
Voor de Amerikaanse president Donald Trump begint de gebrekkige voortgang pijnlijk te worden. Het ‘vredesplan’ voor Gaza kwam uit zijn koker en dus kijkt iedereen ook naar hem voor de implementatie.
Trumps plan, omgezet in een resolutie van de VN-Veiligheidsraad, kent meerdere puzzelstukjes. Op ieder stukje prijkt nu een groot vraagteken, met als gevolg dat fase twee dreigt vast te lopen. Het is nog steeds onbekend wie er (naast Trump zelf) in de zogeheten ‘Board of Peace’ komt die de bezette Gazastrook op afstand moet besturen. Hetzelfde geldt voor de namen van de deelnemende landen aan de Internationale Stabilisatiemacht (ISF).
Met name dat laatste punt, de vorming van de ISF, is een hoofdpijndossier. Dinsdag organiseerde de Amerikaanse legerleiding een diplomatiek overleg in Doha (Qatar), waar meer dan dertig landen (waaronder Nederland en Duitsland) bij aanwezig waren. Allemaal zijn ze door Washington gevraagd deel te nemen aan de ISF: hetzij met grondtroepen, hetzij met logistieke steun of trainingen van een nieuw te vormen Palestijnse politie.
Veelzeggend is het feit dat er op het overleg in Qatar geen persverklaring volgde, maar totale stilte. Het heeft alles te maken met het feit dat geen enkele regering definitief haar medewerking wil toezeggen, zolang het mandaat onduidelijk blijft.
De tekst van de VN-resolutie is voor meerdere interpretaties vatbaar. Er staat dat de internationale troepenmacht ‘het proces van demilitarisering’ van Hamas moet ‘waarborgen’, maar zwijgt over de vraag hoe. Ook in Doha kwam hier geen duidelijkheid over. Geen regering heeft zin om het vuile werk voor Israël op te knappen en met getrokken geweer Hamas te ontwapenen. Dat zou, in de woorden van het Israëlische dagblad Haaretz, een ‘zelfmoordmissie’ worden. Het oorspronkelijke plan om de ISF in januari al in Gaza te hebben, lijkt inmiddels onhaalbaar.
Aan Trump is weinig te merken. In zijn oudejaarstoespraak pochte hij opnieuw dat hij kant-en-klare vrede had gebracht in Gaza, ‘voor het eerst in drieduizend jaar.’ Toch knettert het achter de schermen. In het Witte Huis bestaat de indruk dat de Israëlische regering van premier Benjamin Netanyahu struisvogelgedrag vertoont en vooral bezig is het bestand te frustreren.
Een voorbeeld is de uitschakeling door Israël van Hamas-kopstuk Raed Saad, vorige week in Gaza-Stad. Bij die drone-aanval vielen nog drie andere doden. Volgens bronnen van nieuwssite Axios waren de Amerikanen woest over de timing. Die viel samen met hun diplomatieke offensief om landen warm te maken voor de ISF. ‘Als jij jouw reputatie wilt ruïneren en wilt laten zien dat je je niet aan afspraken houdt, ga je gang’, citeert de site de boodschap aan Netanyahu. ‘Maar we zullen je niet toestaan de reputatie van president Trump te ruïneren.’
Of dergelijke dreigementen indruk maken, is de vraag. De huidige status quo werkt in Israëls voordeel. Het leger controleert bijna 60 procent van Gaza en heeft van Hamas niets te duchten. Niet voor niks heeft legerleider Eyal Zamir de ‘gele lijn’ die dwars door Gaza loopt (en die het door Israël bezette oosten scheidt van de Hamas-zone in het westen), betiteld als een ‘nieuwe grens’. De houding is: wij gaan hier voorlopig niet weg. Toch is zo’n terugtrekking een wezenlijk deel van Trumps vredesplan.
Intussen blijft de ontwapening van Hamas een obstakel. ‘Israël wil geen millimeter bewegen zolang die ontwapening niet is gebeurd’, zegt Amjad Iraqi, een Palestijnse analist verbonden aan denktank International Crisis Group. ‘Bijna alle andere landen – Europa, de Arabische wereld – draaien dat om en begrijpen dat ontwapening alleen kan werken als sluitstuk van een geleidelijk politiek proces.’
In een dergelijk scenario zouden Turkije en Qatar, landen die op goede voet staan met Hamas, de groepering ertoe kunnen bewegen de wapens geleidelijk op te geven. Hamas zelf heeft te kennen gegeven zijn zware wapentuig (raketten, antitankwapens) in bewaring te willen geven, onder auspiciën van buurland Egypte of een ander Palestijns orgaan, en in ruil voor iets politiek tastbaars (een tweestatenoplossing). Dat laatste is in het tijdperk-Netanyahu echter ondenkbaar. Het stoffelijk overschot van de laatste Israëlische gijzelaar is overigens nog in Gaza (naar hem wordt gezocht), hetgeen de voortgang eveneens belemmert.
De tijd die Israël heeft, hebben de twee miljoen Palestijnen in Gaza niet. Bijna dagelijks krijgen ze nieuwe luchtaanvallen te verwerken, bovenop de barre wintertemperaturen. Er komen minder hulptrucks binnen dan beloofd. Ruim 380 mensen zijn tijdens dit bestand door Israël gedood, waardoor aan Palestijnse kant de indruk is ontstaan dat Israël het staakt-het-vuren hoe dan ook wil laten klappen. Tot overmaat van ramp hebben sommige Palestijnen die dichtbij de ‘gele lijn’ leefden, opnieuw moeten vluchten vanwege luchtaanvallen. ‘We weten niet of dit een bestand is of een leugen’, zei een 40-jarige moeder tegen nieuwssite +972 Magazine.
Eind deze maand zullen alle ogen gericht zijn op Trump als hij Netanyahu ontvangt in zijn buitenverblijf in Mar-a-Lago. De Amerikaanse president zou de Israëlische premier onder druk kunnen zetten om zijn vredesplan te redden, schetst analist Iraqi. ‘Maar er bestaat ook een kans dat hij er op een bepaald moment genoeg van heeft en zegt: laat Israël de oorlog maar hervatten.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant