Onder hoge druk werden de EU-leiders het vrijdag in de vroege ochtend eens over een miljardenlening aan Oekraïne en het Mercosur-handelsakkoord. De cruciale EU-top werd zo een typisch Brusselse bijeenkomst.
Peter Giesen is buitenlandredacteur en schrijft over Europa en internationale samenwerking. Marc Peeperkorn is correspondent Brussel. Ze doen verslag vanaf de EU-top in Brussel.
Van tevoren werd het een alles-of-niets-top genoemd, een make or break-moment voor de Europese Unie. De Europese regeringsleiders moesten donderdag een akkoord bereiken over de steun aan Oekraïne in de komende jaren. Het uitblijven daarvan zou catastrofaal zijn voor Oekraïne en de geloofwaardigheid van de EU.
Vrijdag in de vroege ochtend werden de leiders het eens. Oekraïne krijgt een renteloze lening van 90 miljard euro. Daarmee zijn de geraamde begrotingstekorten van Kyiv in 2026-2027 grotendeels afgedekt. Als onderpand worden niet de in de EU bevroren Russische tegoeden gebruikt, zoals aanvankelijk de bedoeling was, maar de EU leent de miljarden zelf en geeft dat dan door aan Kyiv.
De winnaar van de top is allereerst Oekraïne. Zonder EU-geld stevende het land komend jaar op een bankroet af waardoor het de strijd tegen Rusland niet meer zou kunnen voortzetten. Dat zou niet alleen een ramp voor Oekraïne zijn, maar ook een aanslag op de veiligheid van de EU.
De tweede winnaar is de Belgische premier Bart De Wever, die zich bleef verzetten tegen de inzet van de Russische tegoeden die merendeels in zijn land vastzitten. Hij weerstond de druk van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, de Duitse bondskanselier Friedrich Merz en vele andere Europese leiders die daar wel hartstochtelijk voor pleitten.
De Wever waarschuwde zijn EU-collega’s donderdagnacht voor de zijns inziens grote schadeclaims van Moskou als de Russische tegoeden zouden worden ingezet voor Kyiv. Tegenover deze ‘ongelimiteerde risico’s’ eiste De Wever ‘ongelimiteerde financiële garanties’ van zijn collega’s. Toen die dat woord ‘ongelimiteerd’ in de tekst zagen, schrokken velen zich een hoedje. President Emmanuel Macron, premier Giorgia Meloni maar ook demissionair premier Dick Schoof, geen van hen voelde ervoor net voor de kerst bij het eigen nationale parlement aan te kloppen voor zo’n blanco cheque. Te complex, te riskant, we tekenen nu niet bij het kruisje, was de conclusie.
Opmerkelijk genoeg werd een dreigende impasse over de financiering voor Kyiv doorbroken door het pro-Russische blok van Hongarije, Slowakije en Tsjechië. Lange tijd zeiden die een lening vanuit de EU-begroting te blokkeren. Tot ieders verbazing maakte de Hongaarse premier Viktor Orbán donderdagnacht kenbaar – na een litanie van kritiek op de EU – dat hij zijn veto tegen een EU-lening voor Oekraïne niet zou gebruiken als hij er niet aan mee hoefde te doen. Zijn Slowaakse en Tsjechische collega’s sloten zich daarbij aan.
De Europese Commissie had dit plan-B voorbereid, ze was daar eerder door de leiders om gevraagd. Rond 2 uur s nachts kregen de leiders het onder ogen, een uur later was het akkoord een feit. ‘We hebben geleverd’, concludeerde EU-president António Costa na afloop van de top.
De Wever toonde zich zeer tevreden met de uitkomst. ‘Het maakt niet uit wat voor kleur de kat heeft, als hij maar muizen vangt’, zei hij vrijdagochtend. Dat neemt niet weg dat het plan om de bevroren Russische tegoeden als onderpand te gebruiken, een aantal belangrijke voordelen had. Ten eerste zou de steun aan Oekraïne door Rusland zelf worden betaald, de agressor, en niet de lidstaten van de EU waarvan er veel kampen met lage economische groei en een hoge staatsschuld.
Bovendien zou de EU met de inzet van de bevroren tegoeden een belangrijk politiek signaal aan Rusland hebben afgegeven. Dat ze bereid is de handschoenen uit te doen en met innovatieve voorstellen grote risico’s te nemen voor Oekraïne.
‘We hebben alleen de volgorde veranderd’, zei bondskanselier Friedrich Merz, de grootste pleitbezorger voor de inzet van de Russische tegoeden. Die blijven immers bevroren en kunnen later eventueel worden gebruikt om de Europese lening aan Oekraïne terug te betalen als Rusland de aangerichte oorlogsschade niet vergoedt. Het is de vraag of de EU dat tegen die tijd wel aandurft.
Merz is dan ook de grootste verliezer van de top. In september opende hij de discussie over de Russische tegoeden met een paukenslag, een opinieartikel in de Financial Times. België voelde zich daardoor in een hoek gedreven, en Merz bleek niet de bruggenbouwer om De Wever gerust te stellen.
Uiteindelijk eindigde de make or break-top zo in een typisch Europees compromis. De EU deinsde ervoor terug Rusland keihard aan te pakken door de bevroren tegoeden in te zetten. Het pro-Russische blok van Hongarije, Slowakije en Tsjechië deed niet mee aan de lening en doorbrak de Europese eenheid, maar maakte wel het Plan B van de EU-lening mogelijk.
In de marge van de EU-top bereikten de leiders nog een ander belangrijk akkoord: over het goedkeuren van het handelsverdrag met de vier Latijns-Amerikaanse Mercosurlanden. De Italiaanse premier Meloni kreeg weliswaar nog een maand om haar achterban te overtuigen. Maar Von der Leyen en Costa bezweren dat dit uitstel is, geen afstel.
Als verbond van 27 soevereine democratieën is de EU minder slagvaardig dan grote natiestaten, zeker in een tijd waarin autocratische leiders steeds dominanter worden. Niettemin vonden de leiders, zoals zo vaak onder grote druk, kreunend en steunend, een oplossing. Geen schoonheidsprijs maar wel een teken van vasthoudendheid. Oekraïne kan de komende twee jaar financieel op Europa rekenen en het Mercosurverdrag wordt na ruim 25 jaar onderhandelen dan toch eindelijk ondertekend.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant