Jaaroverzicht klassiek De eerste Nederlandse winnaar van de prestigieuze Koningin Elisabethwedstrijd was hét hoogtepunt. Het lang uitgestelde Mahlerfestival kende minder pieken dan gehoopt, en componist Michel van der Aa won in Cannes met een VR-opera. Dit is volgens NRC de beste klassieke muziek van 2025.
Pygmalion in het Concertgebouw in 2023.
Nikola Meeuwsen. Die naam noem je als je over een paar jaar gevraagd wordt of er in 2025 nog wat spannends gebeurde in klassiekemuziekland. Meeuwsen won als eerste Nederlander ooit de grote Koningin Elisabethwedstrijd in België. Onze wangen gloeien er nog van na. Toen NRC Meeuwsen in augustus sprak, was hij nog aan het wennen aan zijn nieuwe status van wereldpianist. Zinnetjes als „Ik hoop dat ik later…” moest hij een paar keer corrigeren: „O nee, dat gaat nu waarschijnlijk gebeuren.” Maar het bracht ook onzekerheid, bijvoorbeeld over het winnaarsconcert dat hij in oktober zou gaan spelen in het Concertgebouw: „Mensen hebben nu ineens zulke hoge verwachtingen.” Inmiddels weten we dat hij de verwachtingen dubbel en dwars inloste – het concert haalde met gemak onze toplijst.
Niet alle verwachtingen werden zo goed ingelost. 2025 was natuurlijk ook het jaar van éindelijk het derde Mahlerfestival: alle symfonieën van Mahler (en meer) door toporkesten in het Amsterdamse Concertgebouw. Een feestje voor de mensen die op tijd bij de dure kaartjes waren, en ook een beetje een feestje voor de mensen die in het Vondelpark naar de gratis livestream kwamen kijken.
Naar het festival werd lang uitgekeken, omdat het eigenlijke derde Mahlerfestival al in 2020 zou plaatsvinden. Corona belette dat de grote wereldorkesten die Mahler zelf dirigeerde (Berliner Philharmoniker, Wiener Philharmoniker, New York Philharmonic en natuurlijk ons eigen Concertgebouworkest) te spelen. De verwachtingen voor de herkansing dit jaar werden er alleen maar groter van. Daar had het Mahlerfestival 2025 een beetje pech mee, want los zulke mythische verwachtingen maar eens in. Je kon erop wachten dat dat met de dit keer geprogrammeerde mindere orkesten (het Budapest Festival Orkest, het voor velen onbekende NHK-symfonieorkest en het Chicago Symphony Orchestra onder leiding van Jaap van Zweden, naast gelukkig wel de Berliner en het KCO) niet helemaal zou lukken. Hoezeer je het de orkesten en het Concertgebouw ook gegund had. Niet het festival als geheel, maar enkele concerten los werden memorabel. Die staan natuurlijk in deze lijst.
Wat gebeurde er nog meer? De nationale lievelingsdirigent Jaap van Zweden werd door vijftig musici beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag, wat zijn reputatie op geen enkele manier aantastte. Tjeerd Top, violist van het Concertgebouworkest werd concertmeester van het Rotterdams Philharmonisch, maar miste zijn KCO te erg en keerde terug. Componist Michel van der Aa won in Cannes met zijn VR-opera From Dust. Festival Wonderfeel verhuisde naar een nieuwe locatie, een behoorlijk knappe prestatie. Dirigent Lahav Shani werd geweerd van een festival in Gent; of dat terecht was, daar kun je over bakkeleien.
Het gerenommeerde nieuwemuziekensemble Asko|Schönberg veranderde van naam en heet nu Het Muziek. Oké. En over nieuwe muziek gesproken: een van de belangrijkste hedendaagse componisten, Sofia Goebaidoelina, stierf. Ook meesterpianist Alfred Brendel ging, net als de geliefde sopraan Roberta Alexander, de zingende dokter Geert Berghs, en ook de op handen gedragen regisseur en jarenlang Nationale Opera-directeur Pierre Audi. Wel feestelijk: Arvo Pärt, nog in leven, werd dit jaar 90. En 2025 was het jaar dat NRC eens even 25 jaar klassieke muziek in één artikel samenvatte, een van harte aangerade kerstvakantieterugleestip voor wie dat destijds gemist heeft.
Rahul Gandolahage
Jet Steinz verzamelde in het boek P.S. bijzondere brieven die ze opduikelde uit tientallen archieven in Nederland. Het Matangi Quartet en zanger-pianist Ruben Hein zetten enkele ervan op muziek. Het werd een prachtig eerbetoon aan de verdwijnende kunst van het briefschrijven, en de emoties die brieven vereeuwigen.
Oranjewoud Festival (14 juni, Oranjewoud).
Sinds pianist Nikola Meeuwsen dit jaar als eerste Nederlander ooit de prestigieuze Koningin Elisabethwedstrijd won, wil de hele wereld hem hebben. Hijzelf leek er bij zijn eerste solorecital op 19 oktober in de Grote Zaal van het Concertgebouw een tikje beduusd van: een volle zaal die al in juichen uitbarstte voor hij een toets had aangeraakt. Grip op de muzikale architectuur balanceerde hij steeds met zangerig spel. Legato is bij Meeuwsen een natuurkracht, geen technisch foefje.
Winnaarsconcert Nikola Meeuwsen. (19 oktober, Amsterdam)
Bij het zingen van Rachmaninoffs Vespers liepen de zangers van het Franse ensemble La Tempête langs het publiek, meanderden over het podium, stonden in een kring of juist in rijen ver tegenover elkaar. De ruimtelijkheid gaf de contrasterende muziek extra zeggingskracht. Het meest memorabele moment: het door velen zo geliefde ‘Bogoroditse Devo’ (‘Ave Maria’). Geknield kwamen de zangers rond een centraal lichtpunt samen, waardoor het licht zich in een stervorm tussen hen door perste.
Vespers van Rachmaninoff door La Tempête o.l.v. Simon-Pierre Bestion. (22 april, Utrecht)
Het Muziekgebouw in Amsterdam eerde begin dit jaar de Finse componist Kaija Saariaho met een festival. In HUSH speelde trompettist Verneri Pohjola noten en zelfs trillers die meer lucht dan toon zijn. Hij klinkt verdwaald, verloren, als een jazztrompettist met amnesie. Pohjola’s trompet krijst als een kleine dinosaurus. Zijn speler en trompet eigenlijk wel één? Nee, blijkt, als Pohjola het ineens uitschreeuwt, alsof zijn trompet hem tot dan toe de mond snoerde en hij zich één seconde los weet te wurmen. Het is een bloedstollend moment.
Openingsconcert van het Saariaho Festival. Met Verneri Pohjola (trompet), Asko|Schönberg o.l.v. Ernest Martínez Izquierdo. (13 maart, Amsterdam)
In Das Lied von der Erde verklaart Mahler zijn liefde aan de eeuwige cyclus van geboorte en dood. „Hij vroeg waarheen de reis ging en waarom het zijn moest”, zong mezzo Dorottya Láng in het slotlied ‘Der Abschied’. Wat een prachtige kleuren toverde zij uit haar stem tevoorschijn. Tegenover haar berustende vragen, verwoordde tenor Benjamin Bruns indringend de onmacht, woede en ontkenning in het aangezicht van de dood.
Das Lied von der Erde door Dorottya Láng (mezzo), Benjamin Bruns (tenor) en Berliner Philharmoniker onder leiding van Sakari Oramo. (18 mei, Amsterdam)
Op Mount Kenya leven vogels die al tot een miljoen jaar hetzelfde lied zingen. In Birdsongs from Kĩrĩnyaga gebruikt componist en performer Nyokabi Kariuki de metafoor van miljoen jaar oude vogelzang om het levende archief van orale tradities te onderzoeken. Haar rijke stemgeluid, vogelzang en de lijnen van het Cello Octet Amsterdam vlochten zich ineen tot een intrigerend muziektheater over mens en natuur, de diepte van de tijd en de kracht van verhalen.
Birdsongs from Kĩrĩnyaga van Nyokabi Kariuki op festival Gaudeamus. (13 september, Utrecht)
Was dit echt de ‘beer onder de pianisten’ die vanavond achter de toetsen zat? Was dit de musicus die, bekend om zijn spierballenvertoon, doorgaat voor Mr. Fortissimo? Yefim Bronfman ging in februari verrassend zachtmoedig te werk: hij speelde vloeiend en stabiel, met subtiele accenten en zonder grote volumecontrasten. Krachtige momenten waren er, maar immer helder, gedoseerd. Geen enkele noot ging verloren in wapperende klankwolken. Bronfman veegde Mozarts noten als pluisjes van de toetsen.
Yefim Bronfman met werk van Mozart, Schumann, Debussy en Tsjaikovski. (23 februari, Amsterdam)
Het belangrijkste in muziek staat niet in de noten, vond componist Gustav Mahler. Dirigent Iván Fischer lijkt deze zin tot zijn Mahler-mantra te hebben verheven: hij speelt niet de noten, hij speelt mét ze. Dat bewees de klankmagiër eens te meer in Mahlers Tweede symfonie op het Mahlerfestival. Fischer speelde betekenisvol met stilte en klank, met spotlust en diep geloof, en met orkestraal geweld en de karakteristieke tederheid waarmee Mahler de mens uiteindelijk bekijkt.
Mahler 2 door het Boedapest Festival Orkest, Groot Omroepkoor, Anna Lucia Richter (mezzo) & Christiane Karg (sopraan) o.l.v. Iván Fischer. (10 mei, Amsterdam)
Twee musici op de hoogste sporten van de wereldladder gaven in juni solorecitals: op een zaterdagavond speelde de Russische meesterpianist Jevgeni Kissin in Den Haag, een avond later speelde de Poolse Krystian Zimerman in Amsterdam. Vooral Zimerman borduurde met goud- en zilverdraad op het allerfijnste brokaat. Ieder loopje klonk met poëtische verfijning, alsof het niet Zimermans vingertoppen waren die de vleugel tot geluid maanden maar slechts de verplaatsing van lucht tussen huid en klavier. Een fluweliger Chopin-klank is nauwelijks voor te stellen.
Krystian Zimerman met Chopin, Brahms, Debussy en Szymanowski. (22 juni, Amsterdam)
Missen we iets, als componist en dirigent Pierre Boulez na zijn eeuwfeest definitief in vergetelheid raakt? Ja met hoera en een huppeltje. Boulez’ naam is al bij leven verworden tot synoniem voor totemisch radicaal en niet om aan te horen piepknorkabaal. Onterecht. Daarom was het zo heuglijk dat Asko|Schönberg en I SOLISTI in april een kleine tour maakte met een van Boulez’ meesterwerken: Répons. Een muziekcultuur zou wel knettergek zijn om zo’n spektakel uit het oog te verliezen.
Boulez 100 door Asko|Schönberg, I SOLISTI & solisten o.l.v. Bas Wiegers. (27 april, Rotterdam)
Het is verleidelijk om Mahlers Negende symfonie te dirigeren als een vaarwel aan de wereld, een gepijnigd stuk met het vizier op de dood. En hoewel dat er op het Mahler Festival allemaal in zat bij de overrompelende uitvoering door de Berliner Philharmoniker, onderstreepte chef-dirigent Kirill Petrenko vooral de hernieuwde levenslust die Mahler aan de dag legt in deze muziek. Soms weet je pas wat je al die tijd hebt gemist wanneer het er eindelijk ís.
Mahler 9 door de Berliner Philharmoniker onder leiding van Kirill Petrenko. (17 mei, Amsterdam)
Opera Vlaanderen speelde Intolleranza 1960 van Luigi Nono, een opera over een migrant. Alleen keek je in deze regie niet naar de voorstelling, je zat er letterlijk middenin. Als er naast je iemand huilt, achter je iemand wanhopig stilletjes hijgt, vlak voor je ineens een gefolterde instort en tegen je aan valt, dan laat de ratio je in de steek. Al snel heb je geen idee meer wie acteur is en wie bezoeker. In Nederland zou voor minder al een ‘triggerwarning’ worden gegeven.
Intolleranza 1960 van Luigi Nono bij Opera Vlaanderen. Regie: Benedikt von Peter. Choreografie: Carla vom Hoff. Directie: Stefan Klingele. (6 mei, Gent)
Dmitri Sjostakovitsj overleed dit jaar vijftig jaar geleden. Pianist Evgeny Kissin kwam naar Eindhoven met drie strijkvrienden om Sjostakovtisj’ drie strijksonates te spelen: Gidon Kremer voor de Vioolsonate, Maxim Rysanov voor de Altvioolsonate en Gautier Capuçon voor de Cellosonate. Capuçon speelde lekker energiek, Kremer mooi en broos, maar het was vooral de relatief onbekende Rysanov die memorabel speelde.
De drie strijksonates van Sjostakovitsj. (22 januari, Eindhoven)
Acht operazangers in cocktailkleding walsen over het podium van De Nationale Opera. Feest! Ze hebben niets te klagen als babyboomers met hun zakenreisjes en vakantiehuizen. Maar de muziek spreekt boekdelen: er is iets niet in de haak. Het was een van de sterke momenten uit de nieuwe opera We Are The Lucky Ones: een verzameling herinneringen van tachtigers uit West-Europa. Het werd een indrukwekkend collageachtig levensverhaal van dik anderhalf uur, dat meevoerde van geboorte tot overlijden.
We Are The Lucky Ones van Venables, Huffman & Segal door DNO & Residentie Orkest o.l.v. Bassem Akiki. (14 maart, Amsterdam)
Ensemble Pygmalion zet al een tijdje de Bachwereld op z’n kop. Na een geweldige ‘Matthäus’ in 2022, keken we reikhalzend uit naar dirigent Raphaël Pichons interpretatie van de ‘Johannes-Passion’ dit jaar.
Het detailniveau waarop Pichon werkt is verbluffend. De extra muziek die Pichon programmeerde, voelde in eerste instantie wat ongemakkelijk, maar het was snel invoelbaar. Zeggen dat Pygmalion de lat hoger heeft gelegd, dekt niet helemaal de lading. Er is een nieuwe lat naast de traditionele stijl getimmerd.
Johannes-Passion door Ensemble Pygmalion o.l.v. Raphaël Pichon. (14 april, Amsterdam)
Deze lijst is samengesteld op basis van de persoonlijke toplijstjes van NRC-recensenten: Rahul Gandolahage, Joep Stapel, Joost Galema, Loni Verweij en Marnix Bilderbeek.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC