De EU wil bevroren Russische tegoeden gebruiken om Oekraïne te steunen, maar onder meer de Belgische regering vreest claims uit Rusland. Hoe groot zijn de risico’s? ‘Je gaat toch een grens over.’
Waarom zit Europa op miljarden aan Russische tegoeden?
Als een van de eerste strafmaatregelen tegen Rusland na de grootschalige invasie van Oekraïne, bevroor de Europese Unie begin 2022 de 210 miljard euro aan tegoeden van de Russische centrale bank. Die bevonden zich grotendeels bij de financiële dienstverlener Euroclear, een belangrijke tussenpersoon voor wie van buiten de EU wil beleggen op een Europese beurs of in Europese obligaties.
Euroclear bevindt zich in België, wat het voor de EU mogelijk maakte de hand te leggen op de tegoeden. Na aflossing van een deel ervan, voornamelijk staatsobligaties, staat er nog zo’n 185 miljard euro aan cash op de balans.
In aanloop naar de top van Europese regeringsleiders besloot de EU vorige week de tegoeden voor onbepaalde tijd te bevriezen. Tot dusver moest die maatregel iedere zes maanden worden verlengd. De tegoeden blijven bevroren totdat Rusland de oorlog heeft beëindigd en Oekraïne heeft gecompenseerd voor alle schade. Experts denken dat Rusland dit nooit zal doen.
Wat is de Europese Commissie van plan met de tegoeden?
Brussel wil die gebruiken om de financiële tekorten van Oekraïne te ondervangen. Kyiv kampt de komende twee jaar met een begrotingstekort van naar schatting 140 miljard euro. Omdat de EU-lidstaten tegen hun eigen financiële grenzen aanlopen, is de EU uitgekomen bij de Russische miljarden als oplossing.
Het huidige voorstel behelst een lening van 90 miljard euro voor Kyiv, die de EU afsluit met Euroclear. De bevroren tegoeden zijn onderpand. Landen buiten de EU worden geacht nog 60 miljard euro bij te dragen. Oekraïne hoeft de lening enkel af te betalen als Rusland overgaat tot herstelbetalingen ter waarde van hetzelfde bedrag.
België maakt bezwaar tegen het plan, en Euroclear is ook niet blij. Waarom?
De Belgische regering vreest Russische claims tegen Euroclear, tegen België en tegen Belgische bedrijven in Rusland of in landen die Moskou steunen. Moskou zou naar bevriende rechters kunnen stappen om zo zijn tegoeden terug te vorderen. De in België bevroren tegoeden (185 miljard euro) staan gelijk aan een derde van de Belgische economie. Het land eist dat alle lidstaten garanties geven mee te betalen, mocht zo’n claim worden toegekend aan Rusland.
De Belgische premier Bart De Wever wijst ook op de gevolgen voor het imago van België en Europa als financieel centrum. Landen buiten de EU zouden het gebruik van de bevroren Russische tegoeden kunnen zien als illegale onteigening, en Europa niet meer vertrouwen als plek om hun kapitaal onder te brengen.
Dat laatste is ook het grootste bezwaar van Euroclear. Het bedrijf leunt als grote, internationale financiële instelling op het vertrouwen van klanten. Om dat hoog te houden, wil Euroclear-bestuursvoorzitter Valérie Urbain zo ver mogelijk wegblijven van alles wat mogelijk met onwettige onteigening te maken heeft.
Wat zeggen experts over de juridische risico’s?
Volgens Heleen over de Linden, advocaat gespecialiseerd in sancties tegen Rusland, hoeft Euroclear niet bang te zijn voor claims vanuit Rusland en Ruslandgezinde landen die voortvloeien uit het gebruik van de bevroren tegoeden: die zullen niet worden erkend.
Maar, zegt advocaat Yvo Amar, gespecialiseerd in sanctierecht: ‘Dit is juridisch onontgonnen terrein. Sancties zijn niet bedoeld om geld te ontnemen.’ Wat de EU nu voorstelt, zou hij onder ‘normale omstandigheden’ dan ook beoordelen als een ‘gevaarlijke zet’. ‘Je gaat toch een grens over.’
Wel denkt Amar dat de EU een ‘veilige’ oplossing heeft bedacht. ‘In feite gaat het om niets anders dan een lening waar landen garant voor staan. Je kunt je afvragen of het over het ontnemen van geld gaat. Op papier bestaat het geld van Rusland nog steeds. Dat lijkt me een juridisch houdbare positie.’
Voor Euroclear is het belangrijk dat de EU het bedrijf volledig uit de wind houdt, aldus advocaat Over de Linden. ‘Zij willen niet dat landen wereldwijd denken: met deze instelling moeten we geen zaken meer doen.’
Daarnaast valt niet uit te sluiten dat Rusland zijn vizier richt op Europese bedrijven die in Rusland actief zijn. Het zou de bezittingen daarvan in beslag kunnen nemen en verkopen. Daarin schuilt een risico voor de EU, vindt Over de Linden. ‘Het kan natuurlijk niet de bedoeling zijn dat EU-bedrijven hier de dupe van worden.’
Hoe reageert Rusland?
De Russische centrale bank begon maandag bij een rechtbank in Moskou een zaak tegen Euroclear, omdat de tegoeden bij de dienstverlener momenteel niet beschikbaar zijn voor de Russen. Staatspersbureau Tass meldde dat Rusland omgerekend bijna 200 miljard euro aan schadevergoeding eist.
Wat de juridische gevolgen zouden zijn van een eventuele uitspraak door de Russische rechter, is onduidelijk.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant