Wil de EU een speler zijn op het wereldtoneel, dan moeten de leiders donderdag resultaten leveren: geld voor Oekraïne en handel met Mercosur. In Brussel is men is doordrongen van het belang van deze alles-of-niets-bijeenkomst. ‘Deze top maakt of kraakt de relevantie van de EU.’
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
De grootste kritiek op EU-president António Costa is dat de EU-toppen onder zijn leiding even voorgekookt als voorspelbaar zijn. Daar maakt de topontmoeting van donderdag een eind aan. Twee politiek explosieve kwesties – het handelsverdrag met de Mercosurlanden en nieuwe miljardensteun voor Kyiv – bepalen of de regeringsleiders na afloop überhaupt nog in de spiegel durven te kijken.
‘Het moment van de waarheid’, concludeert voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie, zelf aanwezig bij het leidersoverleg. ‘Deze top maakt of kraakt de relevantie van de EU op het internationale politieke toneel’, zegt een doorgaans voorzichtige Duitse topdiplomaat.
Van alle retoriek in Brussel en andere hoofdsteden de afgelopen jaren – over een speler willen zijn in plaats van een speelbal, over Europese soevereiniteit en over de EU als baken van kracht, vertrouwen en stabiliteit – blijft weinig over als de leiders nu niet leveren. ‘Als we zelf onszelf niet serieus nemen bij onze eigen veiligheid en handel, waarom zouden Rusland, China of de VS dat dan wel doen?’, aldus de Duitse diplomaat.
Zware woorden bij wat in Brussel al wekenlang de alles-of-niets-top wordt genoemd. Om te beginnen met Mercosur, het handelsverdrag tussen de EU en Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay. Liefst 25 jaar is erover onderhandeld, en nu dreigt de EU zich net als in 2019 op het allerlaatste moment terug te trekken.
‘Dat zou politiek, diplomatiek en geopolitiek een blamage van formaat zijn’, zegt een tweede ervaren diplomaat.
Aan de Europese Commissie heeft het niet gelegen. Als onderhandelaar namens de EU-landen heeft ze alles gedaan om ook de laatste twijfels bij vooral Frankrijk en Italië weg te werken. Met extra waarborgen voor de Europese boeren, het milieu, de mensenrechten en het klimaat. Als er na zo veel overleg en beraad nog steeds geen meerderheid bij de EU-landen mogelijk is, mag dat een brevet van onvermogen genoemd worden.
Een te elfder ure afblazen van het akkoord zou ook pijnlijk zijn tegenover de Mercosur-landen. Hun geduld en toegeeflijkheid – ze hadden weinig op met de bepalingen over milieu, arbeidsrechten, het tegengaan van ontbossing en pesticidengebruik – zouden dan niet beloond worden. Integendeel: de beloofde afschaffing van de meeste importheffingen op hun producten verdwijnt dan wederom in de ijskast.
Maar het grootste gezichtsverlies lijdt de EU als vermeende geopolitieke speler. Een economisch machtsblok dat predikt op de barricades te staan voor vrijhandel, heeft wat uit te leggen als het vervolgens ‘nee’ zegt tegen de vier Mercosur-landen met ruim 270 miljoen consumenten die graag Europese producten willen. Landen die bovendien essentiële grondstoffen hebben voor Europese bedrijven.
Als de EU een politiek statement wil maken tegen Donald Trump met zijn tarievenoorlog, dan is een handelsakkoord dat die tarieven afbouwt in Trumps achtertuin een prachtkans. Als de EU die laat liggen, komt volgens Europees Commissaris Maros Sefcovic (Handel) de geloofwaardigheid van de EU in het geding.
De nieuwe miljardensteun voor Kyiv is nog explosiever voor de leiders. Tijdens de vorige EU-top in oktober beloofden ze de financiële tekorten van Oekraïne in 2026 en 2027 (geraamd op circa 140 miljard euro) te dekken. Geld om de Oekraïense staat draaiende te houden, de energievoorziening te repareren en wapens te produceren en aan te kopen. De EU beseft dat Oekraïne de frontlinie is van haar eigen veiligheid.
Vandaag moeten de leiders beslissen waar de miljarden vandaan komen. De eenvoudigste manier is dat de EU het geld leent en doorgeeft als renteloze lening aan Kyiv, een vaker gebruikte constructie. Dit vergt echter unanimiteit en die is er niet met Moskouvrienden Viktor Orbán (premier Hongarije) en Robert Fico (premier Slowakije) aan tafel.
Daarom wordt er al maanden gesproken over het inzetten van de in de EU bevroren tegoeden van de Russische centrale bank als onderpand voor de lening aan Oekraïne. Absoluut innovatief, maar met als onmiskenbaar voordeel dat Rusland betaalt voor de ravage die het aanricht, in plaats van de Europese belastingbetaler. Bovendien vereist dit besluit geen unanieme steun van de leiders; een ruime meerderheid voldoet.
De Belgische premier Bart De Wever verzet zich evenwel fel tegen deze optie. Niet vreemd, de bulk van de bevroren Russische tegoeden bevindt zich bij de in Brussel gevestigde financiële dienstverlener Euroclear. De Wever vreest claims van Moskou tegen Euroclear, België en Belgische bedrijven in Rusland en Moskougezinde landen.
Hij eist spijkerharde garanties dat de andere lidstaten meebetalen, mocht er ooit een Russische claim gehonoreerd worden. Nederland staat dan op de lat voor 13 miljard euro.
Hoewel De Wever inmiddels veel van de gevraagde zekerheden heeft binnengehaald, is hij nog niet tevreden. Von der Leyen, Costa, de Duitse bondskanselier Friedrich Merz: allemaal proberen ze vandaag hun Belgische collega te overtuigen zijn verzet te staken. De Wever kan in principe overstemd worden, maar er is weinig animo om zijn arm op deze manier plat te drukken.
Costa is doordrongen van het belang om deze top met een dubbel ‘ja’ af te sluiten: ja voor de miljardenhulp voor Kyiv, ja voor Mercosur. Hij dreigt de leiders net zo lang in Brussel te houden tot er overeenstemming is. En hij staat klaar om direct na afloop van de EU-top met Von der Leyen naar Brazilië te vliegen, om het Mercosur-verdrag daar zaterdag te tekenen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant