Duizenden Denen werden uit hun huis gezet met een beroep op de in 2018 aangenomen ‘gettowet’, bedoeld om kwetsbare migrantenwijken aan te pakken. Een groep bewoners uit Kopenhagen klaagde de overheid aan wegens discriminatie. Vandaag doet een Europese rechter uitspraak.
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
De Deense lerares Majken Felle wist dat de migrantenwijk Mjølnerparken in Kopenhagen geen goede reputatie had. Ze had in de media gehoord over overlast en criminaliteit. Maar toen ze er in 2014 een appartement kreeg toegewezen, zag ze iets heel anders. ‘Ik werd meteen verliefd. Het lag centraal, maar toch was het er rustig. We hadden vier woonblokken met binnentuinen met speeltuintjes en bankjes. Je hoorde er altijd de stemmen van kinderen en kletsende bewoners. Er heerste een sterke gemeenschapszin. Het is stom dat ik dit moet zeggen, maar ik werd er als blonde, alleenstaande, atheïstische Deense met open armen ontvangen’, vertelt Felle over de telefoon.
De Deense regering had een ander beeld. In 2018 nam het parlement de beruchte ‘gettowet’ aan, die segregatie en gebrekkige integratie moest tegengaan. In wijken waar meer dan de helft van de bewoners een ‘niet-westerse’ achtergrond had en die slecht scoorden op criteria als werkloosheid, opleiding en criminaliteit, kon de overheid speciale regels opleggen.
Dat varieerde van zwaardere straffen voor misdaden tot de verplichting voor ouders om hun kroost vanaf één jaar naar de kinderopvang te sturen om de Deense taal en waarden te leren. Daarnaast moest het aandeel sociale huurwoningen omlaag. Daarvoor kreeg de overheid de bevoegdheid bewoners uit te zetten en woningen te slopen. 29 woongebieden, waaronder Mjølnerparken, kwamen in aanmerking.
Voor het bakstenen jarentachtigcomplex, dat op steenworp afstand ligt van de hippe wijk Nørrebro, betekende dit dat twee van de vier woonblokken werden verkocht aan investeerders. Honderden bewoners, inclusief leden van een seniorencollectief, moesten verhuizen. Een groep bewoners, gesteund door de ngo Open Society Justice Initiative, klaagde daarop de Deense overheid aan voor discriminatie. Donderdag doet het Hof van Justitie van de Europese Unie uitspraak. ‘Als de rechter ons gelijk geeft, dan moet Denemarken de wet aanpassen’, aldus de 51-jarige Felle, woordvoerder namens de groep bewoners.
Hoe kwam de aanklacht tot stand?
‘Er was veel interesse om dit aan te vechten, omdat het hele beleid zo duidelijk berust op discriminatie. De advocaten hebben tien bewoners uitgekozen die op de aanklacht kwamen te staan, allemaal met een ander profiel. Er zijn etnische Denen bij, christenen, moslims, mensen met en zonder baan. In 2022 verwees het Deense hooggerechtshof de zaak door naar de Europese rechter.’
Was er veel criminaliteit in Mjølnerparken?
‘Het was duidelijk dat sommige jonge mannen zich met drugs bezighielden. Je wist wie het waren. Er kwamen ook weleens ongure types van buiten. Maar ik heb me nooit onveilig of bedreigd gevoeld. Er werd niet gedeald, daarvoor ontbrak simpelweg de clientèle. En bedenk dat als bijna 3 procent crimineel is, 97 procent dat niet is, hè. Maar we werden wel collectief gestraft. Denk je eens in dat zoiets in een keurige Deense buitenwijk zou gebeuren. Het zou een groot schandaal zijn. En terecht.’
In 2023 moest u uw huis uit. Hoe was dat?
‘Het voelde zó onrechtvaardig. Ik vond dat ze op zijn minst de uitspraak van de rechter hadden moeten afwachten. Omdat ze gingen renoveren, hoefden we onze woning niet schoon achter te laten. Maar ik ben toch gewoon gaan poetsen. Het was een soort eerbetoon, omdat ik het er zo fijn had gehad.’
Kregen jullie steun van stadgenoten?
‘Zeker. Er is een netwerk van bewoners uit wijken op de gettolijst dat acties organiseert en daarbij zitten ook Denen met bijvoorbeeld een eigen huis, die vinden dat wij oneerlijk zijn behandeld. In Kopenhagen en zeker in Nørrebro is traditioneel veel links activisme en er zijn geregeld acties geweest.’
In de Deense politiek was juist opvallend veel steun voor de gettowet. Ook de sociaaldemocraten stemden voor. Toen partijleider Mette Frederiksen in 2019 premier werd, veranderde het woord getto in ’parallelle samenlevingen’, maar het beleid werd voortgezet. Felle: ‘De sociaaldemocraten zijn nu heel anders dan twintig jaar geleden. Ze zijn de meeste racistische partij van allemaal. Het is toch onbestaanbaar dat voor mij andere regels gelden dan voor een ander even verderop? Dat ik, als ik kinderen had gehad, ze gedwongen naar de opvang had moeten sturen?’
Mjølnerparken staat nu flink in de steigers, maar de veranderingen zijn al zichtbaar. De nieuwe gevels glimmen en er is een bakkerij, koffiezaak en hippe kapperszaak bijgekomen. Het stadsbestuur zegt tevreden te zijn omdat Mjølnerparken nu - met minder bewoners van niet-westerse komaf - meer op de rest van de stad lijkt.
Heeft het bestuur daar niet een punt: is een groot aantal nieuwkomers in één wijk niet slecht voor de integratie?
‘Het probleem is dat diezelfde overheid nieuwkomers na hun komst naar Denemarken in wijken als Mjølnerparken heeft geplaatst. Ze zijn deels zelf verantwoordelijk. Bovendien ligt de wijk midden in het centrum. Er zijn geen scholen of supermarkten, dus bewoners moeten dagelijks het gebied uit en zijn helemaal niet geïsoleerd. Als je een beetje uitzoomt naar de wijk Nørrebro, is het juist hartstikke divers. Het probleem met het criterium van niet-westers is dat er een aanname onder ligt, namelijk dat deze groep misdaden pleegt of niet wil werken. Mijn ervaring is een heel andere.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant