Oorlog in Oekraïne Donderdag komen regeringsleiders in Brussel bijeen om te besluiten hoe zij Oekraïne financieel zullen steunen. Gebruik van de bevroren Russische tegoeden is nog altijd de meest reële optie, al wordt die route hevig betwist.
De Belgische premier Bart De Wever op het balkon van zijn kantoor aan de vooravond van de EU-top in Brussel.
Er is veel politieke onenigheid rondom de Russische tegoeden, maar over twee zaken zijn de EU-lidstaten het eens. De EU-top die donderdag begint is een „sleuteltop”, stellen hooggeplaatste diplomaten. Voor de toekomst van Oekraïne, dat in financiële nood verkeert, én voor Europa. En twee: het worden bikkelharde onderhandelingen en mogelijk nachtwerk.
Donderdag zal hoogstwaarschijnlijk geen consensus worden bereikt over hoe 90 miljard euro voor een lening aan Kyiv – het door de Europese Commissie voorgestelde bedrag – op tafel moet komen. Er zal vooral worden besloten over het aanwenden van Russische tegoeden. De Commissie en een grote meerderheid van de lidstaten – Nederland incluis – geven daar de voorkeur aan.
België is al weken fel tegenstander in het ‘Euroclear’-dossier, vernoemd naar de Brusselse effectenbeheerder waar bijna 90 procent van de Russische bevroren tegoeden in Europa staan geparkeerd. Waar België in een politiek isolement leek te komen, heeft het inmiddels bijval gekregen van andere lidstaten.
Ook Bulgarije, Malta, Hongarije, Tsjechië, Slowakije en Italië voelen weinig voor het gebruik van de Russische tegoeden. Ze vrezen boetes en dat het geld niet snel opgebracht kan worden bij juridische claims door Rusland.
Toch lijkt het gebruik van de Russische tegoeden, zónder België aan boord, geen optie. „We zullen niet tégen de Belgische stem ingaan”, zei António Costa, voorzitter van de Europese Raad, dinsdag tegen de Belgische Franstalige nieuwszender RTBF. Hij echoot hiermee EU-buitenlandchef Kaja Kallas die maandag aangaf weinig te zien in een noodlening aan Oekraïne zonder de steun van België. Kallas: „Een lening met de Euroclear-tegoeden wordt steeds moeilijker, maar de alternatieven blijven onhaalbaar.”
Europese topdiplomaten stellen dat er de afgelopen weken „intens” en vrijwel „non-stop” met de Belgische premier Bart De Wever is gepraat. Costa: „We hebben oplossingen [financiële garanties] gevonden voor de Belgische vraagstukken.” België – dat zich in de woorden van buitenlandminister Maxime Prévot lang „niet serieus genomen” voelde – voelt zich inmiddels gehoord.
De Wever verkiest vooralsnog het ‘voorspelbare alternatief’: een gezamenlijke lening, gedekt door het EU-budget. Het laat volgens de Belgen zien dat Europa zelfstandig stevige beslissingen kan nemen, zonder onnodige risico’s aan te gaan. Maar de route is politiek complex, gezien de benodigde unanimiteit van de 27 lidstaten.
Tout België – bekend om zijn politieke en regionale verdeeldheid – schaart zich achter premier De Wever. Zijn visie wordt kamerbreed gedragen: een „uitzonderlijke situatie”, zegt Peter De Roover, voorzitter van de Kamer van volksvertegenwoordigers (de Belgische Tweede Kamer), aan de telefoon tegen NRC.
„Het is een atypische situatie. België bevindt zich nooit in de positie waarin het nu verkeert”, zegt de Kamervoorzitter. Er is volgens hem een „verschuiving” gaande. Hij wijst enerzijds op de politieke realiteit, en anderzijds op de technische werkelijkheid. De Roover: „We hebben niet de traditie de stoute jongen – zoals Hongarije – van Europa te zijn.”
Veel technocraten steunen De Wevers lezing. „Neem Duitsland”, vervolgt De Roover. „Hoewel Berlijn een nieuwe politieke keuze maakt onder kanselier Merz [fel gekant tegen de Belgische visie, vóór het gebruik van de Russische tegoeden], weten we dat velen binnen de Duitse ambtenarij dicht bij de analyse van De Wever staat.”
De morele verontwaardiging in Europa „verdrinkt” de economische analyse, stelt Geert Janssens, hoofdeconoom bij de Belgische ondernemersorganisatie ETION. „Er wordt met juridische creativiteit gezocht naar een politiek compromis waarbij confiscatie – wat het uiteindelijk nog altijd is – recht wordt gepraat.” Over de Russische tegoeden uitlenen, zegt hij: „Dat is geen vaas omduwen in een porseleinwinkel, het is het fundament onder de Europese winkel wegslaan.” Het Europese financiële systeem wordt ondermijnd, stelt Janssens, waardoor de EU niet meer geldt als veilige haven.
België ziet licht in de steun van Italië, de op twee na grootste economie van de eurozone en net als België een stichtende EU-lidstaat. Rome voelt er gezien de omvang van zijn economie weinig voor om tientallen miljarden te moeten bijdragen, zegt politicoloog Lorenzo Castellani van de LUISS-universiteit in Rome. „Al drie jaar op rij probeert de regering de rekeningen te laten kloppen. Premier Meloni zit niet te wachten op een gepeperde boete, zeker niet op een moment dat Trump van Italië al flink meer defensie-uitgaven verwacht.”
Meloni en Trump zijn hecht. „Ze is het eens met Trump dat Europa niet de juiste kaarten in handen heeft om vrede af te dwingen in Oekraïne. En een nieuwe megalening voor Oekraïne, met Russische tegoeden, zou Trumps vredesplan kunnen belemmeren.”
De Italiaanse premier – een medestander van Kyiv van het eerste uur – stelt zelf steun aan Oekraïne niet ter discussie, maar bevraagt de manier waarop. Ze moet daarbij rekening houden met een deel van de Italiaanse politiek en publieke opinie, die oorlogsmoe is. „Ook steeds meer bedrijven verlangen naar vrede”, zegt Castellani. Bedrijven in Italië, maar ook in Frankrijk, willen terug naar Rusland, een belangrijke afzetmarkt voor luxeproducten.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zette woensdag tijdens een toespraak in Straatsburg de deur naar een EU-lening op een kier, door te stellen dat er nog altijd „twee opties” op tafel liggen. In België weten ze, na een veto bij de vorige EU-top: een oplossing kán niet uitblijven. Alles staat of valt met sluitende garanties. Linksom of rechtsom, besluit Von der Leyen: „Europa moét deze week de beslissing nemen om Oekraïne de komende twee jaar financieel te steunen.”
Met medewerking van Michel Kerres en Rik Rutten.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC