Tienduizend boeren protesteren donderdag in Brussel, zo is de verwachting. Een groot deel van hen is Frans. Het Mercosur-handelsakkoord raakt aan de nood onder boeren, met veehouders in het bijzonder. ‘De Franse rundveehouderij staat op een kantelpunt.’
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Met een bivakmuts over haar hoofd – advies van de politie – werd een veearts door vijf motoren geëscorteerd naar de boerderij waar een zieke koe was aangetroffen. Nooit eerder had ze zo’n gespannen situatie meegemaakt, vertelde ze aan de Franse krant Libération. Behalve haar naam wilde ze ook de regio geheimhouden uit veiligheidsoverwegingen.
Opnieuw staan de Franse boeren onder hoogspanning, met de rundveehouders voorop. Talloze boerderijen zijn de afgelopen tijd geruimd vanwege besmetting met de veeziekte nodulaire dermatose. Zodra één dier besmet blijkt, zo is het beleid van de Franse regering, moet de hele veestapel geruimd worden om verspreiding te voorkomen. Tot dusver zijn ruim drieduizend koeien gedood, verspreid over 113 bedrijven.
Vooral in Occitanië, de landbouwregio bij uitstek, sloeg de vlam in de pan. Woedende boeren blokkeren de toegang tot boerderijen, dumpen mest voor overheidsgebouwen en blokkeren Franse snelwegen in snel verhardend protest.
De ruimingen zijn het zoveelste ingrediënt in een toch al explosieve cocktail van problemen waarmee Franse rundveehouders kampen, zegt Marine Colli, expert op het gebied van landbouwbeleid en handelsakkoorden. ‘Mercosur’ is nog zo’n giftig ingrediënt, dat nu ook nog eens samenvalt met de oprukkende koeienziekte.
Na 25 jaar onderhandelen hoopt Brussel deze maand tot een handelsakkoord te komen met Argentinië, Brazilië, Paraguay en Uruguay. Het is een doorn in het oog van de Franse rundveehouders, die faliekant tegen zijn. Ze vrezen oneerlijke concurrentie, met import van vlees dat aan minder strenge productiestandaarden hoeft te voldoen.
Donderdag togen naar verwachting vierduizend Franse boeren naar Brussel om daar met duizenden Europese collega’s (tienduizend in totaal, is de voorspelling) opnieuw te demonstreren tegen het verdrag, dat volgens hen een serieuze bedreiging is voor het voortbestaan van de sector.
Het romantische cliché van een platteland dat draait op relatief kleinschalige familiebedrijven met een stuk of honderd dieren die eten wat er in het weiland te grazen valt, klopt nog behoorlijk voor de rundveehouderij in Frankrijk, zegt Colli. De sector is grotendeels gericht op binnenlandse consumptie, met veel extensieve veehouderij, en ‘totaal niet aangepast aan de geglobaliseerde landbouw’.
Dat is deels cultureel bepaald: Fransen zijn gehecht aan dat traditionele beeld van het boerenbestaan, dat vaak gezien wordt als het echte, authentieke Frankrijk. ‘Plannen voor meer industriële veehouderij stuiten al snel op lokaal verzet. Dat verklaart deels waarom het model nauwelijks is veranderd in de afgelopen decennia.’
De vraag is hoelang dat nog zo kan bestaan. ‘Ieder jaar verliezen we tweeduizend rundveeboeren, grotendeels omdat ze met pensioen gaan’, zegt Colli. ‘De helft van de huidige veehouders stopt binnen tien jaar met werken.’
Tegelijkertijd daalt de Franse productie van rundvlees fors. Voor nieuwkomers is het vooruitzicht weinig aantrekkelijk: de sector is kwetsbaar vanwege klimaatverandering, epidemieën en concurrentie door vrijhandel. Bijna een kwart van de rundveehouders leeft onder de armoedegrens. Financiële problemen dragen fors bij aan de psychische nood onder boeren: in Frankrijk pleegt iedere dag een boer suïcide.
Op papier zijn de Franse rundveehouders toekomstbestendig, zegt Colli: ze zijn grotendeels zelfvoorzienend, en ze onderhouden het landschap. Maar economisch zijn ze kwetsbaar, omdat ze ‘totaal niet voorbereid zijn op concurrentie of meedoen in een gemondialiseerde markt’. Dat is anders dan bijvoorbeeld de wijnboeren en de grootschalige akkerbouw, sectoren die gebaat kunnen zijn bij vrijhandel.
‘De Franse rundveehouderij staat op een kantelpunt’, ziet Colli. De sector gaat voorop in het boerenprotest tegen Mercosur. Een groot deel van de Franse politiek schaart zich achter hen, om uiteenlopende redenen. Vanuit radicaal-rechtse hoek gaat de roep om protectionisme gepaard met nationale trots op de Franse landbouw, vanuit radicaal-linkse en ecologische hoek wordt geredeneerd vanuit milieubescherming en duurzaamheid.
Beide zijden van het politieke spectrum vinden elkaar in de weerstand, maar een gezamenlijk toekomstperspectief ontbreekt. Landbouwminister Annie Genevard van het rechtse Les Républicains kondigde deze maand aan te werken aan een tienjarenplan voor de Franse landbouw, dat in de zomer van 2026 gepresenteerd moet worden. Voor het eerst in bijna vijftig jaar dreigt in Frankrijk een handelstekort op het gebied van landbouw.
‘We hebben te maken met een existentiële crisis’, zegt Quentin Le Guillous, algemeen secretaris van de vakbond Jeunes Agriculteurs (jonge boeren) dinsdag tijdens een persconferentie over het geplande protest in Brussel. Zijn stem klinkt verhit. ‘We hebben te maken met een inkomenscrisis, met een gebrek aan erkenning, met een gezondheidscrisis, met een klimaatcrisis.’ De huidige protesten zijn in feite een voortzetting van protest dat al twee jaar voortduurt.
Naast het Mercosur-akkoord hangt bovendien een forse verlaging van het Europese landbouwbudget in de lucht. De Europese Commissie heeft voorgesteld dat met zo’n 20 procent te verminderen. Landbouw is een wapen geworden in de geopolitieke strijd, zegt Le Guillous. China, Rusland en de Verenigde Staten stimuleren de landbouw, ‘terwijl de EU er alles aan doet de boeren te verzwakken’.
De verwachte opkomst voor het boerenprotest in Brussel is volgens Le Guillous ongekend groot. Politiek krijgen de boeren steun van president Emmanuel Macron en premier Sébastien Lecornu, die deze week in Brussel zonder succes pleitten voor uitstel van stemming over het Mercosur-akkoord.
Toch is Colli sceptisch over de Franse positie. ‘De vraag om uitstel is vooral bedoeld om de huidige brand te blussen, nu het protest weer ontvlamt. Macron is er dubbel over geweest. Deze zomer zei hij nog dat Frankrijk klaar is om te tekenen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant