De Amerikaanse Senaat stemt vandaag naar verwachting voor het schrappen van de sancties tegen Syrië. Het is een ontwikkeling die met vreugde wordt onthaald, maar ook met scepsis. Voor de wederopbouw van Syrië zijn politieke stabiliteit en hervormingen net zo belangrijk.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Voor veel Syriërs is het een droom die uitkomt. Na maanden van lobbyen gaan de verstikkende sancties op de Syrische economie van tafel. Woensdag zal de Amerikaanse Senaat naar verwachting instemmen met het schrappen van een cruciale set sancties die bekendstaan als de ‘Caesar-act.’ Daarna hoeft alleen president Donald Trump nog zijn handtekening te zetten.
In veel steden gingen Syriërs vorige week juichend de straat op, toen een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden al met het wetsvoorstel instemde. De hoop is dat de broodnodige wederopbouw nu eindelijk van de grond kan komen. Ondernemers zeggen blij te zijn dat klanten binnenkort weer met Visa en Mastercard kunnen betalen. Omdat de sanctieverlichting slechts een klein onderdeel is van een Amerikaans wetspakket van ruim drieduizend pagina’s, is de verwachting dat het er probleemloos doorheen komt.
De Amerikaanse ‘Caesar-act’ stamt uit 2019, toen dictator Bashar al-Assad nog in het zadel zat, en is vernoemd naar de fotograaf die tienduizenden gruwelijke foto’s uit Assads martelkamers naar het Westen smokkelde. Door de sancties werd iedere transactie met Damascus illegaal – niet alleen met individuen, maar ook met ministeries en staatsbedrijven. Dat laatste gaat nu veranderen. Alleen specifieke sancties tegen oorlogsmisdadigers uit het (inmiddels gevallen) Assad-regime blijven overeind, de rest gaat van tafel.
Op het eerste gezicht is dit alles een eclatant succes voor de nieuwe leider, interim-president Ahmad al-Sharaa. Hij ijverde voor sanctieverlichting bij een reeks wereldleiders, onder wie de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman. Op zijn beurt deed Bin Salman een goed woordje bij boezemvriend Trump, waarna die laatste beloofde alle sancties te schrappen. ‘Zonder economische groei is er geen stabiliteit’, zei Sharaa eerder dit jaar. ‘Al deze problemen zijn met elkaar verbonden en moeten gezamenlijk worden aangepakt.’
Dat laatste is ook waar sceptici op hameren: sanctieverlichting is geen wondermiddel, dus juich niet te vroeg. Minstens zo belangrijk is politieke stabiliteit. Een land waar terreurgroep Islamitische Staat (IS) aanslagen pleegt (zoals afgelopen weekend nog), zal investeerders blijven afschrikken. ‘Eén nieuw bloedbad tegen een religieuze minderheid kan de hele zaak doen ontsporen’, zegt Malik al-Abdeh, hoofdredacteur van webmagazine Syria in Transition, aan de telefoon.
Niet voor niets bevat het Amerikaanse wetspakket uitdrukkelijke voorwaarden: Sharaas regering moet de strijd tegen IS voortzetten en de rechten van minderheden (Koerden, alawieten, druzen) respecteren. Daarnaast is vastgelegd dat Damascus niet op eigen houtje militaire actie mag ondernemen tegen Israël, een buurland dat een deel van zuidelijk Syrië bezet houdt en dat met wantrouwen naar de voormalige Al Qaida-leider Sharaa kijkt. De Israëliërs lobbyden in Washington om de sancties overeind te houden, maar dat liep op niets uit.
Om vast te stellen of Syrië zich aan de voorwaarden houdt, gaat het Amerikaanse Congres tweemaal per jaar hoorzittingen houden. Bij schendingen zouden de VS op papier nieuwe sancties kunnen instellen, waarbij moet worden aangetekend dat zo’n scenario momenteel nog ver weg is.
Analist Al-Abdeh denkt dat het ‘maanden’ gaat duren voordat Syriërs het effect van de sanctieverlichting gaan zien en voelen. Om aantrekkelijk te worden voor investeerders, zowel uit de Syrische diaspora als elders, zijn ingrijpende hervormingen nodig. ‘Er moeten honderden wetten worden aangepast. We moeten niet vergeten dat het Assad-regime een socialistisch randje had. De bancaire sector is bijvoorbeeld totaal achterhaald.’
Een ander probleem is het gebrek aan transparantie bij het vergeven van grote tenders en bouwopdrachten. Een brisant voorbeeld is een deal van afgelopen zomer ter waarde van 2 miljard dollar met het Italiaanse bedrijf Ubako Ascensori voor de bouw van de ‘Damascus towers’, een aantal wolkenkrabbers. Spitwerk van onderzoekers toonde daarna aan dat het bedrijf welgeteld één geregistreerde werknemer heeft, een omzet van 200 duizend euro en een website van drie maanden oud.
Cruciale politiek-economische beslissingen worden in Damascus genomen door vertrouwelingen van Sharaa, onder wie twee van zijn broers. Ministeries spelen een ondergeschikte rol. Ook deze vriendjespolitiek kan zakenlieden van gedachten doen veranderen: wie kan hun garanderen dat hun investeringen veilig zijn? ‘Het huidige economische beleid is eerder een voortzetting van de Assad-jaren dan een breuk’, zegt Joseph Daher, politicoloog en schrijver van het boek Syria after the Uprisings (2019). ‘Alle winst belandt nog steeds in een klein aantal handen.’
De grootste multinationals, ook Amerikaanse, zullen zich over de gebrekkige transparantie geen zorgen maken – zij krijgen doorgaans politieke bescherming. Aan Trumps ogenschijnlijk royale gebaar om de sancties te verlichten, kleeft wat dat betreft ook eigenbelang. Zo tekenden ConocoPhillips en Novaterra, twee Amerikaanse multinationals, een maand geleden een principeovereenkomst voor het uitbaten van Syrisch aardgas.
Voor Sharaas regering is de politieke winst minstens zo groot als de economische. Trumps vertrouwen laat zien dat Washington een nieuwe favoriete partner in Syrië heeft: de regering in Damascus. De afgelopen tien jaar werkten de Amerikanen juist nauw samen met de Koerdische militie SDF (aan de macht in het noordoosten) bij de bestrijding van terreurbeweging IS. Nu stoot Sharaa de Koerden van poleposition.
Tussen beide partijen liepen maandenlang gesprekken over de integratie van het semi-autonome Koerdische gebied in Syrië, maar die zijn op niets uitgelopen. De druk op de Koerden om in te binden, zal nu toenemen. Sharaa op zijn beurt zal moeten voorkomen dat de impasse omslaat in gevechten. Een nieuwe oorlog is het laatste waar Syriërs en investeerders op zitten te wachten.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant