Uitzettingsbeleid VS De VS zetten tientallen Salvadoranen uit naar hun moederland. Van sommigen ontbreekt ieder spoor. Hun families krijgen bij het regime van de autoritaire president Bukele amper informatie los over hun verblijfplaats – en dat lijkt precies de bedoeling.
Een Salvadoraanse gevangenisbewaker bewaakt bendeleden in een cel in de zwaarbeveiligde gevangenis CECOT.
„Drie keer per dag belde hij mij. Hij zei hoe erg hij het vond dat hij vastzat, dat het hem zo speet. Het enige wat hij wilde is thuiskomen.” Sonia García spreekt vanuit haar geboorteland El Salvador over haar zoon Irvin Quintanilla. Ze heeft dan al maanden niets van hem gehoord. Waar hij is, weet ze niet zeker. Ze heeft alleen vermoedens, nu de rechten van haar zoon door zowel de Salvadoraanse als Amerikaanse autoriteiten vermalen worden.
Sonia García ontvluchtte San Miguel, in het oosten van El Salvador, in 2016. Irvin en zijn twee broers kregen in die tijd bedreigingen van de straatbende MS-13, die hen wilde rekruteren. Halsoverkop vertrok het gezin naar de Verenigde Staten, waar later nog twee kinderen geboren zouden worden.
„Irvin werkte hard”, zegt García. „In de bouw, als schilder, wat er maar voorhanden was.” Maar Irvin (24) was ook een dromer, die afspraken vergat en „in zijn eigen wereld” kon leven. Op 13 december 2024 werd Irvin gearresteerd. In zijn auto vonden agenten, die hem staande hadden gehouden op een parkeerplaats, twee zakjes wiet. Volgens zijn familie voor eigen gebruik. Irvin kreeg drie maanden gevangenisstraf.
„Hij had zijn straf er bijna opzitten”, zegt García. Ze had het huis al voorbereid op zijn thuiskomst. Maar in de tussentijd was Donald Trump president geworden, met zijn belofte ongedocumenteerde migranten in miljoenenaantallen uit te zetten. Met nog drie dagen te gaan, werd Irvin uit de gevangenis gehaald door immigratiedienst ICE. Hij belde voor het laatst op 9 maart vanuit een migratiecentrum in Texas.
Op 15 maart 2025 werden ruim tweehonderd Venezolanen, formeel verdacht van lidmaatschap van de criminele bende Tren de Aragua, in militaire vliegtuigen gezet en naar El Salvador gevlogen, waar ze werden opgesloten in megagevangenis CECOT. Op deze deportatievluchten vlogen ook Salvadoranen mee. De schattingen gaan uit van twee tot drie dozijn, al is een officiële passagierslijst nooit openbaar gemaakt. Van meerdere van deze Salvadoranen ontbreekt sindsdien ieder spoor.
President Nayib Bukele voerde ruim drie jaar geleden de noodtoestand in El Salvador in, om straatbendes keihard te bestrijden. Ruim 90.000 mensen zijn opgepakt op verdenking van lidmaatschap van zo’n straatbende. Zij worden vastgehouden in megagevangenissen, zonder toegang tot advocaten. Gedetineerden worden gemarteld, krijgen geen toegang tot zorg en in de overvolle cellen is een tekort aan hygiënische voorzieningen.
Ook Irvin belandde in dit omstreden detentiesysteem, nadat de regering-Trump begin dit jaar in Bukeles repressieve bende-aanpak een ideaal propgandawapen ontdekte. Washington omarmt de zelfverklaarde ‘millennial dictator’ als lichtend voorbeeld voor Latijns-Amerika en als schrikbeeld voor immigranten in eigen land: kijk maar uit, of we sturen je naar Bukeles kerkers.
Deportées als Irvin worden opzettelijk in een juridisch schemergebied gestort. García en haar zoons moesten wekenlang bellen met migratiekantoren en gevangenissen in de VS, voordat ze in april hoorden dat Irvin was uitgezet. Diezelfde maand besloot het gezin terug te keren naar het land dat ze vanwege bendegeweld ontvlucht hadden.
Terug in El Salvador werd de zoektocht voortgezet. Maar ook daar liep García continu tegen muren op. „De autoriteiten zeiden dat ze verder zouden zoeken, onder meer bij Interpol. We hoorden hier nooit meer iets van”, zegt ze met trillende stem.
Wat zorgde voor een doorbraak in de zaak was het feit dat een inmiddels bekende naam op dezelfde uitzettingsvlucht als Irvín zat: Kilmar Abrego García. Na wereldwijde kritiek op zijn uitzetting deelde de Salvadoraanse president Bukele in juni een video, opgenomen in de gevangenis van Santa Ana, om te laten zien dat Kilmar nog leefde. Irvin was ook te zien op deze beelden. „Hij zat aan een tafel te eten. Hij at met zijn linkerhand. Het waren de eerste beelden die ik van mijn zoon zag in maanden”, zegt García.
De vermoedens van de familie dat Irvin naar El Salvador was uitgezet, werden definitief bevestigd door de Amerikaanse nieuwssite Media404. Die publiceerden in juli een gehackte lijst met álle passagiers die op de deportatievlucht van 15 maart zaten, inclusief Salvadoranen, onder wie Irvin.
Met families van andere vermiste, uitgezette Salvadoranen stapte Irvins familie in augustus naar het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens (IACHR) om opheldering te eisen over hun zonen. Dit hof droeg de staat in oktober per resolutie op „haar inspanningen te verdubbelen” om de verblijfplaats van Irvin te vinden. Twee dagen na de door het IACHR gestelde ultimatum, bevestigde de regering-Bukele op 20 oktober dat Irvin in Santa Ana gedetineerd zit.
De Amerikaanse president Donald Trump met de president van El Salvador, Nayib Bukele, in het Witte Huis in Washington eerder dit jaar.
Volgens René Valiente van Salvadoraanse mensenrechtenorganisatie Cristosal past de behandeling van Irvin in een breder systeem. „Het gaat hier om gedwongen verdwijning. Het grote verschil is vooral dat Irvins fundamentele rechten door twee landen, de VS en El Salvador, zijn geschonden”.
Salvadoranen die in eigen land worden gearresteerd, hebben zelden toegang tot de buitenwereld. Valiente: „Families hebben geen idee waar gevangenen zitten, hoe ze eraan toe zijn, of ze nog leven. Ze gaan alle instituties af, staan soms dagen voor gevangenissen in de hoop een glimp van leven op te vangen van hun geliefden. En de autoriteiten zwijgen in alle talen.”
Volgens Valiente is het beleid van de regering gericht op dehumanisering. „Autoriteiten, waaronder de president, zeggen openlijk dat mensen die worden opgepakt geen mensenrechten verdienen. Ze ontnemen hen al hun menselijke waardigheid en maken hen tot vijanden. Met die dehumanisering kan de staat het eigen veiligheidsbeleid verkopen.”
Sonia García houdt ondertussen maar één doel: „Ik wil mijn zoon terug. Dat is alles”.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC