De moordpartij van zondag in Sydney past binnen een patroon van ernstige antisemitische uitingen in Australië. Dat het juist tijdens Chanoeka was, galmt bij Joden wereldwijd sterk na.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met als specialisme sociale ongelijkheid.
Niet alleen binnen Australië heeft de aanslag veel losgemaakt, ook de relatie tussen de regering in Canberra en die van Israël is verder onder druk komen te staan. Australië erkende afgelopen september Palestina als onafhankelijke staat, tot woede van Benjamin Netanyahu. Die erkenning, zo zei de Israëlische premier afgelopen weekeinde, heeft ‘olie op het antisemitische vuur gegooid’.
De Australische premier Anthony Albanese wierp de aantijging van Netanyahu maandag ver van zich. De exacte motieven achter de aanslag zijn nog niet duidelijk. Wel staat vast dat in Australië het aantal antisemitische incidenten na de Israëlische reactie op de Hamas-aanslag van 7 oktober 2023 sterk is toegenomen. De belangrijkste Australische koepelorganisatie voor Joden (ECAJ) heeft dit jaar 1.654 incidenten van antisemitische aard geregistreerd, bleek uit een rapport van begin december. Vorig jaar ging het om 2.062 zaken. In 2023 waren het er 495.
Internationale vergelijkingen zijn lastig, maar Australië werd met een aantal zeer ernstige incidenten geconfronteerd, naast allerlei soorten verbale agressie tegen Joden. Er werd brand gesticht in een koosjer cateringbedrijfje, vorig jaar december ging een synagoge in Melbourne na een brandbom in vlammen op en in juli werd geprobeerd een andere synagoge in Melbourne in brand te steken tijdens een sabbat-bijeenkomst. Op dat moment waren er twintig mensen binnen.
Australië wijst voor een deel van die aanvallen naar Iran, dat daarvoor lokaal zou rekruteren. In augustus wees het land de Iraanse ambassadeur uit.
Het rapport van ECAJ legt een direct verband tussen het uitbreken van de Gaza-oorlog en de stijging van het aantal antisemitische incidenten. Voor oktober 2023 registreerde de organisatie gemiddeld 342 incidenten per jaar, de afgelopen twee jaar waren het respectievelijk vijf en vier keer meer gevallen.
De Joodse gemeenschap in Australië is relatief groot, met veel Holocaust-overlevenden. Volgens een telling van enkele jaren geleden gaat het om 117 duizend mensen (op een bevolking van 25,4 miljoen). Bij de aanslag van afgelopen weekeinde werd ook een 87-jarige Holocaust-overlevende gedood.
Een aanval zoals die in Sydney had elders in de wereld ook kunnen gebeuren, benadrukt hoogleraar Joodse Studies Bart Wallet (Universiteit van Amsterdam). ‘Antisemitisme kent geen grenzen.’ Ook de Joden in Nederland voelen de klap van afgelopen weekeinde, zegt Wallet, die nauw contact onderhoudt met de gemeenschap.
De aanslag vond plaats tijdens Chanoeka, een belangrijk Joods feest dat traditioneel binnenshuis wordt gevierd. Op het Australische strand vond echter een Chanoeka-viering plaats met een zeer publiek karakter. Het was georganiseerd door de Chabad-beweging, die Chanoeka gebruikt om naar buiten te treden en seculiere Joden bij het geloof te betrekken.
Chabad is de meest wijdverspreide Joodse beweging ter wereld. Ze zet bijvoorbeeld grote chanoeka-kandelaren neer op centrale plekken in steden, om er gezamenlijk kaarsen aan te steken. ‘Daarmee was het een bijzonder feest’, zegt Wallet, ‘want sinds 7 oktober zijn Joodse gemeenschappen naar binnen gekeerd.’
Een publieke viering van Chanoeka maakt het feest kwetsbaar, laat de aanslag zien. Op Bondi Beach konden de twee schutters in de open lucht toeslaan, terwijl zich op het strand een menigte had verzameld.
Ook in Nederland heeft Chanoeka een openbaar karakter. Zo kwamen Joden afgelopen weekeinde in Amsterdam en Rotterdam samen voor het lichtjesfeest en wordt sinds enkele jaren in het Tweede Kamer-gebouw een chanoeka-bijeenkomst gehouden. ‘In de Verenigde Staten maar ook in Europa gaan Chanoeka en kerst hand-in-hand als winterfeesten.’
De Universiteit van Amsterdam, waar Wallet werkzaam is, heeft dinsdagavond een samenzijn. Ook daar is de beveiliging aangescherpt, naar aanleiding van de gebeurtenissen in Australië. Wallet: ‘Alles wat de Joodse gemeenschap doet, vindt al jaren achter muren of hekken plaats en met beveiliging. Juist Chanoeka was het evenement waarmee de Joodse gemeenschap naar buiten trad.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant