Doen feiten er nog toe? Of wordt de publieke opinie definitief bepaald door percepties, selectief versterkt door (sociale) media? Ik begon hier aanvankelijk welgemoed aan een stukje over de berg aan misinformatie over asielmigranten die in de publieke opinie rondgaat.
Alleen, ‘asielmigratie’ is een codewoord voor cultuurstrijd en vooral voor veiligheid geworden. Inmiddels vermoed ik dat de sfeer nu zo verhit is dat de realiteit er nauwelijks meer toe doet. Het gaat nu om ‘beleving’, aangewakkerd door het uitvergroten van incidenten. Met dank aan 25 jaar Wilders die de mensen daarmee graag „een hart onder de riem komt steken”. Of hebben ‘de media’ te weinig tegenspel geboden door de leuzen en incidenten onvoldoende te checken? En zo de ‘AZC weg ermee’-campagne aangejaagd, die nu door het land rolt?
Kan een journalist überhaupt nog wel opruiming houden onder de fabels en frames waar ‘de mensen zorgen’ over hebben? Ik twijfel er aan. Emoties, algoritmen en ‘beeldvorming’ zijn dominant in de publieke sfeer. Eén op één nagepraat door politici die meedeinen op de golven. Zo ontstaat er een media-politieke lus waarin emoties en mispercepties feiten verdringen. Maar moeten racisme en discriminatie dan écht de verplichte uitkomst zijn?
Laten we de verondersteld bovengemiddeld criminele (jonge) AZC-migrant eens onder de loep nemen. Die onze middenstanders, conducteurs en ‘huwbare dochters’ zouden bedreigen. Op zich is dat gevoel een uiting van een algemeen instinctief afweermechanisme tegen álle buitenstaanders. Evolutionair wortelt het in ‘wij’ versus ‘zij’, wier vreemde cultuur, geloof, gewoonten de gevestigde groep per definitie afkeurt. De Grieken duidden deze groep ooit aan als barbaroi aan; letterlijk onverstaanbare brabbelaars. In de moslimwereld heten ze kafir, ongelovigen, wat ook héél erg schijnt te zijn. Ingebakken vreemdelingenvrees inspireert tot nationalisme, tribalisme, racisme, die dan als incidenten de media halen. Laat ik er hier even de Nederlands-Marokkaanse spits Ahmed El Azzouti bijhalen, die bij SV Spakenburg-Kozakkenboys na twee doelpunten „AZC weg ermee” kreeg toegeschreeuwd. Immers, niet ‘van hier’ dus opzouten graag. Nu is El Azzouti geboren in Waddinxveen, dus wél ‘van hier’, maar dat doet er niet toe. We zijn collectief terug op het schoolplein, waar culturele reflexen en de grote bek de toon zet. ‘AZC weg ermee’ is een sjibbolet geworden, een meme zeggen we nu, een wachtwoord dat radicaal rechts bindt.
Hoe zit het nu met die AZC’s waar ‘de mensen zorgen over hebben’? Dat hangt er dus helemaal van af of je wil accepteren dat overal waar mensen zijn er ook criminaliteit voorkomt. Wie die gedachte al te veel vindt is niet voor rede vatbaar, vind ik. Relevant is of de criminaliteit onder de nieuwe groepen ernstiger is dan ‘onze’ criminaliteit – die er dus al was. Nu kennen asielmigranten crimineel gedrag: zwart rijden, winkeldiefstal, geweld, agressie, etc. Deels zijn hun slachtoffers ándere asielmigranten. Maar deels ook niet. Criminaliteit onder asielmigranten, zo blijkt uit WODC-onderzoek, is een probleem van een kleine minderheid. En het is niet groter dan onder de autochtone bevolking. Uit de registraties blijkt dat 97 procent van asielmigranten door de politie ‘nooit’ van een misdrijf is verdacht. Bij ‘incidenten’ op de woonlocaties (agressie, vernieling, suïcide, dreiging) is 11 procent betrokken. 89 procent dus niet. Van alle honderd strafrechtelijk verdachten in 2021 woonden er 2,6 in een AZC.
In totaal is het probleem niet groter dan onder de rest van de bevolking, zeker niet als je corrigeert voor de oververtegenwoordiging van jonge mannen. Ook interessant – asielzoekerscentra zaten nooit eerder zo vol als nu, toch nam het aantal strafrechtelijk verdachten juist af. De groep overlastgevers gaat dus niet op en neer met de instroom, wat je best had kunnen verwachten. En naar het nu lijkt, zelfs niet met de verblijfsduur in zo’n centrum. Sterker, het aantal verdachtenregistraties daalde in 2024 met 13 procent.
Overigens hebben de veelbesproken ‘veiligelanders’, de groep met een lage asielkans, geen onevenredig aandeel in de overlastgroep. Dat is ook tegen de beeldvorming in.
Van zedenmisdrijven wordt 1 procent verdacht – en een verdenking is nog geen veroordeling. AZC’s lijken vooralsnog relatief vreedzame gemeenschappen, waarvan gemiddeld genomen weinig criminaliteit uitgaat. Lokale pieken daarin meegenomen. En de oorzaken zouden simpel kunnen zijn. Onzekerheid, stress, gebrek aan perspectief, privacy en frustratie over te lange procedures. Anders gezegd: een AZC in je omgeving verandert maar weinig aan het gemiddelde leefklimaat.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC