De inwoners van Siberië voelen de grond onder hun voeten wegzinken; het smelten van de permafrost door de opwarming van het klimaat verandert hun wereld voorgoed. Fotograaf Natalya Saprunova zag hoe zij op uiteenlopende manieren omgaan met de ramp die zich voltrekt.
Door Ben van Raaij
Fotografie Natalya Saprunova
Permafrost is een tikkende tijdbom van de klimaatcrisis. De permanent bevroren bovenste laag van de aardkorst op het noordelijk halfrond bestrijkt een vijfde van het landoppervlak op aarde, maar is door de opwarming niet meer stabiel. Waar vroeger in de zomer alleen de ‘actieve toplaag’ smolt – wat de groei van vegetatie mogelijk maakt – ontdooien nu ook diepere lagen van het soms honderden meters dikke pakket van fossiele plantenresten en ander organisch materiaal.
De gevolgen zijn groot: aardverzakkingen, schade aan huizen, wegen en pijpleidingen, ontrafelende ecosystemen door uitdrogende veenbodems en bosbranden. Zelfs in de streek rond Ojmjakon, het koudste permanent bewoonde dorp op aarde, waar het kwik in de winter kan dalen tot meer dan 60 graden onder nul.
Meer rampspoed ligt in het verschiet. Het ontdooien van diepbevroren veenlagen leidt tot een enorme uitstoot van broeikasgassen CO2 en methaan. En het vrijkomen van akelige ziektekiemen die er sinds de laatste ijstijd sluimerden.
Er worden wel pogingen gedaan om de dooi van de permafrost te stoppen. Sergej en Nikita Zimov van het Noordoostelijk Onderzoekscentrum voor arctische ecologie in Jakoetië zetten in hun ‘Pleistocene Park’ grote herbivoren in zoals wisenten, yaks en rendieren.
Het idee is dat die net als de mammoeten en wolharige neushoorns van honderdduizenden jaren geleden de isolerende afdekking van de permafrost door sneeuw en plantenresten weggrazen en zo de opwarming tegengaan. Maar of die theoretische oplossing ook op grote schaal werkt, is de vraag.
De Franse fotograaf Natalya Saprunova verdiept zich al jaren in de ontdooiende permafrost. In 2022–2023 legde ze langs de Kolyma-rivier in Jakoetië alle kanten van het probleem op evocatieve wijze vast.
De smeltende toendra, de afkalvende rivieroevers, de opborrelende gassen, de verzakkende huizen. En vooral ook de mensen: Russen zowel als etnische Jakoeten, die de opwarming monitoren met methaanmeters en weerballonnen of, zoals de Evenki-sjamaan Eduard, de geesten bezweren om hun geboortegrond koud te houden. Tot dusver vergeefs.
De Inuit in Noord-Canada zien hun hele levenswijze veranderen door de opwarming van de aarde. De Franse fotograaf Natalya Saprunova legde hun rouw vast, en hun veerkracht.
Aan een kluis diep in de permafrost op Spitsbergen zijn deze week meer dan tienduizend nieuwe zaden toegevoegd. Het gaat onder meer om zaden van gewassen uit Soedan en de Filipijnen, die kwetsbaar zijn voor oorlogen en natuurrampen.
Het werd al voorspeld, maar blijkt nu echt te gebeuren. De snel opwarmende zone van toendra’s, naaldbossen en moerassen op het noordelijk halfrond begint zijn CO2-opnamecapaciteit te verliezen. En dat kan de wereldwijde klimaatverandering versnellen.
Source: Volkskrant