schrijft voor de Volkskrant over literatuur, non-fictie en onderwijs.
Dat boek wil ik lezen bij de kerstboom, dacht ik, toen ik het interview in de Volkskrant las met bestuurskundigen Anchrit Wille en Mark Bovens, die een herziene versie van De diplomademocratie hebben uitgebracht. Niet dat het feestelijke lectuur zal zijn: de auteurs zijn nóg somberder dan in hun bestseller uit 2011 over de tweedeling in de maatschappij, tussen wat toen nog hoog- en laagopgeleiden heette, en nu ‘praktisch’ en ‘theoretisch’. Niet alleen zijn academici oververtegenwoordigd op plekken waar beleid wordt gemaakt, verschil in opleiding leidt ook tot een tweedeling in sociale en politieke overtuigingen. Over immigratie en over de rechtsstaat, die ‘de linkse elite’ zou bevoordelen.
Dit beeld contrasteert met dat van socioloog Jan Willem Duyvendak, die aantoont dat opleidingsverschillen juist zijn afgenomen; steeds meer mensen zijn hoogopgeleid. Dat mensen met minder opleiding zich gediscrimineerd voelen, zegt hij, komt doordat ‘ze discriminatie minder accepteren’, wat een teken van emancipatie is. Mooie observatie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Mij lijkt het dat beide waarheden naast elkaar bestaan. De samenleving als geheel is hoger opgeleid geraakt en daardoor meer egalitair. Maar als je niet hoort tot de 40 procent winnaars van de ratrace, maakt dat de wrok alleen maar groter.
Volwassenen en kinderen leven in bubbels van gelijkgestemden en ontmoeten overal mensen die op hen lijken, op datingapps, op het schoolplein, in het café, in de voetbalkantine, op yoga, op bijles, op het hockeyveld. En dat beleidsmakers de mensen over wie ze beslissen zelden in het echt tegenkomen, is onmiskenbaar.
Dan is er nog de waarheid die VU-econoom Sander de Vries onlangs in zijn proefschrift blootlegde: Nederlanders klonen zichzelf in hun nageslacht, niet alleen in opleiding, maar ook in inkomen: hoe hoger het inkomen van de ouders, hoe hoger het inkomen van hun kinderen als ze tussen de 30 en 40 zijn. Die relatie tussen het inkomen van ouders en kinderen, zag De Vries, is bij ons sterker is dan in de Scandinavische landen, Duitsland, Australië en Canada. Terecht benadrukt hij dat mensen met een WO-master gemiddeld drie keer zo veel verdienen als mensen met de minste opleiding.
De boosheid daarover is niet alleen ‘emotioneel’. De inkomensladder volgt, deprimerend precies, de opleidingsladder. Alle sociaaleconomische verschillen hebben te maken met het onderwijssysteem. Niets voor niets is de sociale mobiliteit het grootst in Denemarken, Noorwegen, Finland en Zweden – landen waar kinderen tot hun 16de samen op school zitten. De leerprestaties zijn er beter dan bij ons.
Wij zijn een achtergebleven gebied. Bij ons zijn kinderen op hun 11de gepredestineerd. Hun toekomst wordt voorspeld, hun plafond vastgelegd. We sluiten ze op in gescheiden onderwijsroutes naar gescheiden delen van de arbeidsmarkt en de maatschappij. Dat we één doorstroomtoets zullen krijgen, verhelpt daar niets aan.
Onderwijs is onze ‘grote ongelijkmaker’, zoals Louise Elffers, hoogleraar kansengelijkheid, het in haar oratie stelde. Zij, nu voorzitter van de Onderwijsraad, pleit onvermoeibaar voor latere selectie, na een driejarige gezamenlijke brugklas. Daar ontmoeten kinderen uit verschillende milieus elkaar en wordt niemand bij voorbaat onderschat. Leerlingen krijgen er allemaal een sterke basis in taal en rekenen en kunnen hun praktische én intellectuele talenten ontdekken. Na die brugjaren kunnen praktische en theoretische vakken beide op hoog niveau worden vervolgd. Dat maakt het onderwijs beter en de kloof kleiner.
Tragisch genoeg stemmen mensen die boos zijn over achterstelling doorgaans niet op de partijen die latere selectie voorstaan, zoals GroenLinks-PvdA en D66, maar op partijen die niets aan de onderwijs- en inkomenskloof zullen veranderen. En D66 krijgt die veranderingen er echt niet door in een nieuwe coalitie. Helaas.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant