Het Zuid-Amerikaanse Chili heeft zondag in meerderheid gekozen voor de extreemrechtse, ultraconservatieve kandidaat José Antonio Kast. De nieuwe president belooft zijn land een combinatie van Trump en Bukele: keihard tegen migratie en criminaliteit.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
‘Als Pinochet zou leven, zou hij op mij stemmen.’ Aan het woord is José Antonio Kast, te gast bij het Chileense radiostation Tele13Radio, het is november 2017. Kast doet als onafhankelijke rechtse kandidaat voor het eerst een gooi naar het presidentschap en hij neemt geen blad voor de mond. Met een lach op het gezicht verdedigt hij in de radiostudio de militaire dictatuur van generaal Augusto Pinochet, die in 1973 via een coup aan de macht kwam en een schrikbewind voerde tot aan 1990.
Pinochet, zo stelt Kast, heeft meer bijgedragen aan de ontwikkeling van Chili dan de neoliberale president Sebastián Piñera, die regeerde van 2010 tot 2014 en die ten tijde van het radio-interview opging voor zijn tweede termijn. ‘Wanneer we het thema van de mensenrechten buiten beschouwing laten’, zegt Kast er nog wel bij.
Dat is nogal een thema om gemakshalve te negeren: zeker drieduizend verdwenen en vermoorde tegenstanders van het regime, tienduizenden gevangenen en gemartelden. Maar Chili heeft volgens Kast vooral veel te danken aan de oud-dictator, die in 2006 overleed zonder te zijn veroordeeld voor zijn misdrijven.
Acht jaar later gaat Kast opnieuw op voor het presidentschap, het is inmiddels zijn derde poging. Dit keer zegt Kast op de radio, in een debat begin december 2025: ‘Als Bukele op het stembiljet zou staan, zouden alle Chilenen op hem stemmen.’ Nayib Bukele is de autoritaire president van El Salvador. Al bijna drie jaar regeert hij per decreet, In zijn strijd tegen criminele bendes heeft Bukele circa 90 duizend mensen zonder proces laten vastzetten.
Zondag koos 58 procent van het Chileense electoraat voor presidentskandidaat José Antonio Kast Rist, advocaat, rechtendocent, parlementariër, zoon van een Wehrmacht-soldaat en broer van een voormalig minister van Pinochet. Zijn tegenstrever, de linkse Jeannette Jara, lid van de communistische partij en kandidaat van de linkse regerende coalitie, bleef steken op 42 procent.
Chili maakt zodoende een draai van 180 graden. De afgelopen vier jaar werd het Zuid-Amerikaanse land met 20 miljoen inwoners geregeerd door Gabriel Boric, de meest linkse president sinds Salvador Allende – de democratisch gekozen socialist die zelfmoord pleegde toen Pinochets troepen in 1973 het presidentieel paleis bombardeerden.
De komende vier jaar krijgt Chili zijn meest rechtse president sinds Pinochet. De ultraconservatieve en extreemrechtse Kast hoefde slechts geduldig te zijn, de omstandigheden keerden met de jaren in zijn voordeel.
De jonge Boric, 36 toen hij aantrad, werd gekozen tijdens een zeldzaam progressief moment in het doorgaans conservatieve Chili. Jongeren eisten een einde aan de kansenongelijkheid, een meerderheid van de Chilenen stemde voor het herschrijven van Pinochets neoliberale grondwet, de voormalige studentenleider Boric won van Kast, die voor de meeste Chilenen toen nog te extreem was.
Vier jaar en twee mislukte pogingen om de grondwet te herschrijven later, hebben twee thema’s het progressieve vuur doen doven: criminaliteit en migratie. Het aantal moorden en verdwijningen in Chili is flink toegenomen en het land telt inmiddels 2 miljoen migranten. Ruim 300 duizend mensen leven zonder papieren in een van de rijkste landen van Latijns-Amerika.
Vooral Venezolanen, de grootste groep migranten, worden gevreesd en verguisd door de Chilenen. Met de migrantenstroom bereikte ook de Venezolaanse criminele organisatie Tren de Aragua het Zuid-Amerikaanse land.
Kast belooft Chili een combinatie van Trump en Bukele: keihard optreden tegen criminelen én migranten, met extra beveiligde gevangenissen en regionale noodtoestanden, met een eigen ICE-achtige migratiedienst, met vrijwillige en gedwongen uitzettingen.
Ook de radicaalrechtse Argentijnse buurman Javier Milei figureert in zijn programma: Kast stelt een megabezuiniging voor van 5 miljard euro. En net als de veroordeelde Braziliaanse oud-president Jair Bolsonaro propageert hij ‘God, familie en vaderland’.
De ultraconservatieve kandidaat werd bovendien geholpen door een nieuwe wet die stemmen verplicht maakt. Een paar miljoen kiezers die in het verleden thuis bleven, werden dit keer gedwongen om hun stem uit te brengen. Zij deden dat overwegend op de extreemrechtse politicus. Wat de oorzaken ook waren, tegenstrever Jara kon niet anders dan onmiddellijk haar verlies te erkennen.
Met Kast maakt niet alleen Chili een draai, ook het westelijk halfrond schuift op naar rechts. Als de nieuwe president voegt Kast zich bij een groeiend populistisch-rechts gezelschap in de Amerika’s: Rodrigo Paz in Bolivia, Daniel Noboa in Ecuador, Milei in Argentinië, Bukele in El Salvador, een mogelijke overwinning van Nasry Asfura in Honduras, en natuurlijk Donald Trump in de Verenigde Staten.
In een continent waar landen met regelmaat heen en weer schieten tussen links en rechts – geholpen door electorale systemen die kiezers veroordelen tot een keuze tussen twee tegenpolen – heeft de ruk naar rechts waarschijnlijk meer te maken met nationale dan regionale factoren. Maar eenmaal aan de macht weten de geestverwanten elkaar goed te vinden.
Bij Kasts campagnebijeenkomsten droegen zijn volgers petjes met het opschrift Make Chile Great Again. Trumps buitenlandminister Marco Rubio was er zondagavond snel bij om Kast te feliciteren en hem uit te nodigen ‘samen te werken aan het versterken van regionale veiligheid’. Ook de Argentijnse buurman Milei vierde de overwinning van Kast. ‘Laten we samenwerken’, schreef hij, ‘opdat Amerika de vrijheid omarmt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant