In de jaren negentig werd gevreesd dat Eindhoven in verval zou raken en het Detroit van Nederland zou worden. Het is nu het Silicon Valley van het land. Maar voor hoe lang?
is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
Op 9 februari 1998 stapten zeventien medewerkers van Philips op de trein van 06.57 uur vanuit Eindhoven naar Amsterdam, waar het concern in de Rembrandttoren een nieuw onderkomen had gevonden. Zij waren de voorhoede van in totaal 250 Philips-bestuurders en staffunctionarissen die daar zouden gaan werken, nadat bestuursvoorzitter Cor Boonstra het historische besluit had genomen het hoofdkantoor te verhuizen van de Lichtstad naar de hoofdstad. Dat was dichter bij Schiphol en de Zuidas.
Boonstra gaf Eindhoven wel een afscheidscadeau. Philips investeerde 900 miljoen in een hightechcampus. En er was een kroonprins. Chipmachinefabrikant ASML was losgemaakt van Philips en stond al drie jaar aan de beurs genoteerd. In 1998 was ASML opgeklommen tot tweede op de wereldranglijst van chipmachineverkopers. Maar het bedrijf was nog lang niet volwassen.
Terug naar die zeventien medewerkers. Zij hadden een brief met instructies meegekregen, want in hun kielzog waren ook een kleine twintig journalisten op de trein gestapt. Ze mochten niet arrogant zijn tegenover de persmuskieten. En ook niets van irritatie tonen.
Met een vertraging van tien minuten traden de stafmedewerkers rond half 9 voor het eerst het nieuwe hoofdkantoor binnen. Op elk bureau lag als cadeautje het boek Amsterdam op zak, met toeristische tips voor een verblijf in de hoofdstad.
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Eindhoven was in rouw. Boonstra werd verweten dat hij geen Philips-gevoel had. De andere bestuurders wilden niet verhuizen. Er werd geroddeld dat de reden was dat mevrouw Boonstra in de P.C. Hooftstraat wilde winkelen.
Begin jaren negentig was Eindhoven keihard in crisis geraakt. Eerst ging DAF Trucks failliet, wat vijfduizend mensen hun baan kostte. Tegelijkertijd voerde Philips-topman Jan Timmer een keiharde sanering door waarbij 50 duizend banen werden geschrapt.
Eindhoven werd omschreven als het Detroit van Nederland. Het zou een spookstad worden, waaruit iedereen zo snel mogelijk wilde vluchten. De stad verkeerde behalve in een industriële crisis ook in een identiteitscrisis.
Een kwarteeuw later is ASML uitgegroeid tot de grootste Nederlandse multinational. Samen met de hightechcampus is Brainport Eindhoven gevormd. In plaats van het Detroit van Nederland is de stad het Silicon Valley van de Nederlandse economie.
Eindhoven blaast hoog van de toren. Voormalig ASML-topman Peter Wennink adviseerde vrijdag het kabinet over de toekomst van het land. En burgemeester Jeroen Dijsselbloem liet informateur Sybrand Buma weten dat Eindhoven een grootschalige fabriek voor fotonica – chipsproductie op basis van licht (fotonen) – moet krijgen. Brainport Eindhoven is na Mainport Amsterdam maar vóór Rotterdam het tweede trekpaard van de Nederlandse economie.
Toen Philips in 1998 besloot in Amsterdam kantoor te gaan houden, nam Boonstra de culturele activiteiten mee. Philips ging het Koninklijk Concertgebouw sponsoren. Het bedrijf werd de drijvende kracht achter vele festivals in de hoofdstad.
Nu lijkt het omgekeerde te gebeuren. Kunst en cultuur komen dankzij de diepe zakken van ASML van Amsterdam naar Eindhoven. Het Rijksmuseum maakte donderdag bekend een dependance in Eindhoven te vestigen. Verschillende partijen in de gemeenteraad willen zelfs het Van Gogh Museum naar Eindhoven halen nu het vele miljoenen tekort komt.
Eindhoven is niet leeggelopen, maar verwelkomde in oktober de 250 duizendste inwoner. Ook voor expats, die hoge salarissen verdienen en veel uitgeven, is het een economische hotspot. ASML is bezig met een nieuwe campus, die 20 duizend nieuwe banen creëert. Elke ASML-baan leidt tot drie andere fte’s. In 2050 zal het aantal banen in Eindhoven met 115 duizend zijn toegenomen, aldus de Brainport-monitor. Er is angst dat het droomscenario stukloopt op een gebrek aan personeel, bouwgrond, elektriciteit en infrastructuur.
Een ander gevaar is dat Eindhoven net als in de jaren negentig te veel afhankelijk is van één onderneming. Toen was het Philips, nu ASML. Chips en chipmachines zijn conjunctuurgevoelige producten. En ASML is, zoals afgelopen tijd is gebleken, ook afhankelijk van de grillen van politici die handelsoorlogen uitvechten. En misschien komt er een moment dat ASML net als DSM, Aegon of Unilever, ook het land verlaat.
De jaren negentig leerden Eindhoven een belangrijke les. Hoe goed de kampioen ook is, niemand kan leunen op maar één kampioen.
Source: Volkskrant