Bijna twee decennia was Wiebe Wieling voorzitter van de Elfstedenvereniging. Een periode waarin de Elfstedentocht niet werd verreden. ‘Het is een beetje dubbel. Ik had het graag meegemaakt.’
is sportverslaggever van de Volkskrant en schrijft vooral over schaatsen, atletiek en roeien.
Zaterdag nam de Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden bij een ledenvergadering in Leeuwarden afscheid van Wieling (69) als voorzitter. Twintig jaar geleden werd hij benoemd tot opvolger van Henk Kroes, die in 1997 met ‘it giet oan’ de vooralsnog laatste Elfstedentocht aankondigde. Na een periode van inwerken nam Wieling in 2007 daadwerkelijk de voorzittershamer ter hand. Nu heeft hij die doorgegeven aan Jan Bakker.
Wieling is niet de enige Elfstedenvoorzitter die nooit de Tocht der Tochten werkelijkheid zag worden. Jan Kingma (1948-1951) en Markus Geerts (1951-1952) gingen hem voor, maar waren ook maar betrekkelijk kort in functie. Anders was dat voor Jan Kuperus (1969-1984), die 15 jaar aan het roer stond. Een paar maanden na diens afscheid was het wel raak en kon zijn opvolger Jan Sipkema met de woorden ‘it sil heve’ de dertiende Elfstedentocht uitschrijven.
In 2012 was Wieling er dichtbij. Dat dacht de buitenwereld in elk geval. Er was in februari een strenge vorstperiode aangekondigd, aanvankelijk voor een week of twee. Half Nederland werd gek. Terwijl de eenden onder het bruggetje in Bartlehiem nog vrijelijk rond konden zwemmen, togen televisiepresentatoren Tijs van den Brink en Jeroen Snel in een Noorse trui naar de kantine van de Ankeveense IJsclub om daar de schaatskoorts op te poken. Op televisie was de Tocht al bijna uitgeschreven.
Wieling stond buiten die gekte. ‘Ik heb dat bijna als heel relaxt ervaren. Wij hebben nooit gezegd dat het door zou gaan. Al snel werd duidelijk dat de vorst maar een week zou aanhouden. In het noordelijke deel van de route was het ijs al 25 centimeter dik, maar in het zuidelijke deel was het door sneeuwval op sommige plaatsen maar 8 centimeter. En pas als er overal 15 centimeter ligt, kan het doorgaan.’
Met zeker 15 microfoons voor zijn neus maakte Wieling op een persconferentie op 8 februari korte metten met de opgeklopte Elfstedenhoop. Erben Wennemars kon bij De Wereld Draait Door zijn tranen niet bedwingen. ‘Onze boodschap was makkelijk. Alle rayonhoofden trokken dezelfde conclusie: het ijs was niet betrouwbaar.’
Terwijl strenge winters ook in de jaren daarna uitbleven, was er genoeg werk voor Wieling en zijn negen medebestuurders. ‘Soms is het moeilijk om uit te leggen waar wij met zijn tienen voortdurend mee bezig zijn. Maar elk jaar moeten we op 1 december klaar zijn voor alles’, vertelt hij. Tussen het aankondigen van de Elfstedentocht en de start liggen 48 uur. Zo’n mega-evenement is niet in twee dagen vanuit niets op te bouwen. Voorbereiding is essentieel en daar gaat tijd in zitten.
En dus wordt de Tocht elk jaar opnieuw tot in de kleinste details voorbereid. Er is overleg met de Veiligheidsregio, met de politie, de brandweer. En met het waterschap, dat de gemalen grotendeels uitschakelt als er kans op natuurijs is. En ondertussen werkte Wieling aan de modernisering van de vereniging die in 1909 werd opgericht. ‘Wij zijn aan de achterkant meegegaan met deze tijd.’
In de draaiboeken zijn ook extra maatregelen opgenomen om de verwachte 2 miljoen toeschouwers aan te kunnen. Bartlehiem, waar in 1997 een streaker op het ijs dook en het bruggetje het zwaar te verduren had, zal worden afgesloten voor publiek.
Er is inmiddels een app waarin de 22 rayonhoofden en hun assistenten de ijsdiktes kunnen invoeren en het parcours kan worden gemonitord. Als de Tocht er komt zullen alle 25.000 schaatsers transponders mee krijgen, waarmee ze via gps gevolgd kunnen worden. Er staat een socialmediateam paraat als het zover is. ‘En tegelijkertijd blijven oude uitgangspunten bestaan: we willen geen sponsoren. En schaatsers zullen moeten blijven stempelen. Als ze er eentje missen, dan krijgen ze geen kruisje.’
Niet alleen voor zichzelf, zijn medebestuursleden of de 32.000 schaatsers die lid zijn van de vereniging zou Wieling dolgraag willen dat er een 16de Elfstedentocht komt. ‘Ik denk dat heel Nederland er wel behoefte aan heeft. Op het ijs is iedereen gelijk. En de Elfstedentocht draait om vriendschap, om elkaar helpen. Als ik nu kijk naar de maatschappij dan zou het mooi zijn om dat nog eens mee te maken.’
De opwarming van de aarde staat koude winters steeds duidelijker in de weg. ‘Het is straks bijna 30 jaar geleden, vier generaties groeiden op zonder Tocht’, zegt Wieling. Een jaar of vijf geleden formuleerde de vereniging daarom al andere doelen. De Elfstedenvereniging is er niet alleen om de Tocht te organiseren, als dat wonderwel toch nog zou kunnen, maar probeert daarnaast het jeugdschaatsen te stimuleren en duurzaamheid na te streven.
Daarbij probeert de vereniging aandacht te genereren voor de – zoals Wieling het zegt – ‘legacy’ van de Elfstedentocht. Dat erfgoed wordt, naarmate de tijd zonder Tocht verstrijkt, steeds belangrijker. En toch, ook nu hij geen voorzitter meer is, houdt Wieling er rekening mee dat het nog een keertje kan. ‘Al wordt de kans steeds kleiner, we blijven hopen op een klimatologische uitschieter.’
Als het gebeurt, dan niet meer onder zijn leiding. Geen ‘it giet oan’, geen ‘it sil heve’ dat uit zijn mond klinken zal. Sowieso had hij een eigen zinnetje bedacht. Wat dat was? ‘Dat is een geheimpje dat ik met me meeneem.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant