Trump-doctrine
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Geopolitieke kamikaze. Niet in slow motion, maar fast forward. De duizelingwekkende wijze waarop president Trump de Amerikaanse belangen ondermijnt, zal jarenlang voer zijn voor politicologen en economen. Na 1945 bouwden de VS een ijzersterke, welvaartsverhogende positie op in de wereld, door een combinatie van economische samenwerking, verspreiding van het democratische gospel en militair machtsvertoon. Behalve dat laatste blijft er in de nieuwe nationale veiligheidsstrategie van het land vrijwel niets over van deze Pax Americana.
In de strategie, de diplomatieke invulling van Trumps credo ‘America First’, draait alles om nemen en is geven voor losers; krijgen autocratische regimes carte blanche om naar believen te wieden in maatschappij en achtertuin; en is migratie een gevaar voor het eigen voortbestaan als volk en land. Het op 5 december gepubliceerde document is zowel hautain (de rest van de wereld kan niet zonder ons) als paranoïde (de rest van de wereld wil van ons profiteren), maar het is bovenal een openlijke keuze tegen mensenrechten, tegen internationaal recht en tegen eerlijke, op regels gebaseerde handel. En een keuze vóór het recht van de sterkste.
Dat lijkt daadkrachtig, maar uiteindelijk is het een doodlopende weg. Op termijn kunnen economieën en staten alleen goed functioneren als de rechtsstaat dat ook doet, zo leggen economen Martijn Huysmans en Coen Teulings uit in een nieuw boek, over de centrale rol die (onafhankelijke) instituties spelen in elke bloeiende samenleving. Mensen gaan pas investeren en uitgeven als ze het gevoel hebben dat dit veilig kan en je onderweg niet wordt beroofd – van rechten, vrijheid of middelen. De VS ruilen de evidente en bewezen voordelen van de Pax Americana in voor onzekerheid en isolement op het wereldtoneel.
Op de Trump-doctrine wordt geschokt gereageerd, en dat is begrijpelijk: hoewel al langer duidelijk is wat Make America Great Again (MAGA) in de praktijk betekent, werd het niet eerder zo pregnant onder woorden gebracht door een Amerikaanse regering. Trump zegt nog net niet: Europa kan de pot op, maar het komt er wel op neer. Zijn visie op de wereld werd in Rusland met gejuich ontvangen, en dat zegt alles.
Voor Trump is alles transactioneel. Bij recente ‘vredesinitiatieven’ (Gaza, Oekraïne) willen de VS er in de eerste plaats zelf beter van worden, of het nou om grondstoffen of vastgoedprojecten gaat. Ook de 33 pagina’s tellende veiligheidsstrategie is hiervan doordrenkt. Opmerkelijk is de racistische ondertoon van het document, waarin migranten en migratie als zondebok dienen voor zo’n beetje alle problemen. Het horrorscenario voor de Amerikanen is Europa. Europa heeft volgens de doctrine de deur opengezet voor buitenlanders en daarmee zichzelf verzwakt.
Dat heeft, betogen de auteurs, ook gevolgen voor de NAVO, want als de leden daarvan langzaamaan minder westers worden, ontstaat er ook een andere kijk op de wereld. Anders gezegd: zo’n club is nu misschien nog wel te vertrouwen, maar straks, als migranten dominant zijn geworden in Europa, niet meer. „De mensen die binnenkomen hebben een totaal verschillende ideologie”, lichtte Trump afgelopen week toe in een interview met Politico. De VS willen Europa redden door steun te geven aan radicaal-rechtse, nationalistische partijen. En, uit een uitgelekte eerste versie van de strategie: Polen, Oostenrijk, Italië en Hongarije moeten actief worden losgeweekt uit de EU. Met het extreem gewelddadige Rusland moet, volgens de uiteindelijke versie, worden gestreefd naar „strategische stabiliteit”.
Als er één les te trekken valt uit dit nieuwe Trump-tijdperk, dan is het wel dit: alles wat hij zegt en doet, dient zeer serieus te worden genomen. De VS mogen dan op een dwaalspoor zitten, totdat ze weer op het rechte pad raken zullen er slachtoffers vallen. Het stopzetten van USAID leidt nu al tot tienduizenden extra doden en zal volgens een berekening in The Lancet tot 2030 leiden tot 14 miljoen extra doden, inclusief 4 miljoen kinderen onder de vijf. Het openlijke geflirt met Rusland betekent meer oorlog en meer burgerdoden in Oekraïne. Bij Venezuela worden schepen geënterd of met grof geweld opgeblazen, en wordt het Amerikaanse leger door het Witte Huis aangezet tot het plegen van misdaden. In de VS voert migratiepolitie ICE een terreurbewind van willekeur, mensenrechtenschendingen en onvrijwillige deportaties. Het afgezwakte vaccinatiebeleid in de VS is een ramp in wording. Trump is iemand die doet wat hij zegt, en die daarbij over lijken gaat.
Uiteraard kan de EU in deze situatie niet stilzitten. Door de Amerikaanse opstelling worden veiligheidskwesties acuut. Nu al deelt Rusland tikken uit, met drones die bovenlangs vliegen of, zoals onlangs in Polen, door treinverbindingen op te blazen en andere sabotageacties. Als de VS de NAVO niet langer willen dragen, wordt de druk om zelf meer te investeren in defensie nog groter. Het democratische proces in de EU moet bewaakt worden, tegen zowel Russische als Amerikaanse beïnvloeding. Er moet nog beter uitgelegd worden waarom het Europese model, gebaseerd op samenwerking en solidariteit, te prefereren is boven dat in de VS, waar sociale zekerheid, toegang tot zorg en pensioenen luxeproducten zijn. De rechtsstaat moet met hand en tand verdedigd worden, ook tegen de verleiding om de Amerikaanse hardtalk na te apen of kwalijk gedrag van de oude partner door de vingers te zien. Nog meer inspiratie nodig? Lees die 33 pagina’s. Het is de perfecte opsomming van alles wat de EU niet zou moeten nastreven.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC