De weg van de kerstboom Miljoenen kerstbomen worden elk jaar geoogst, getransporteerd, verkocht en afgedankt. NRC volgt dit seizoen de weg van de kerstboom. In dit derde deel: de kerstdilemma’s van een tuincentrum dat groen wil zijn.
Jacques en Anke Fioole komen thuis met hun kerstboom uit Tuincentrum Ockenburgh.
De rit van de Deense kerstboom naar de huiskamer gaat per zwarte Renault Twingo door een Haagse buitenwijk. Hij past precies in de bescheiden auto, met de onderkant van de stam tegen de achterklep, de top steekt tussen de voorstoelen. Links, achter het stuur, zit Jacques Fioole (80), op de passagiersstoel zijn vrouw Anke (78).
Ze hadden getwijfeld of ze een boom zouden nemen, dit jaar. „We hadden er eigenlijk geen zin in”, zegt Anke Fioole. „Maar als het dan weer een beetje zover is, vind je het ook weer gezellig.” Uiteindelijk besloten ze: we doen het toch maar.
Zo vindt een van de miljoenen kerstbomen die jaarlijks in de Nederlandse huiskamers worden geplaatst, zijn plek. Bij supermarkten, meubelbedrijven en speciale kramen worden ze verkocht. En bij tuincentra, zoals Tuincentrum Ockenburgh aan de zuidkant van Den Haag, waar het echtpaar Fioole traditiegetrouw een boom uitzocht.
Jacques en Anke Fioole zoeken een kerstboom uit bij Tuincentrum Ockenburgh.
Een groot spandoek met de tekst ‘Vind hier jouw groenste kerstboom’ hangt op een van de gebouwen van het tuincentrum. Voor de deur staat een bord waarin de Pure Nature Trees worden aanbevolen, de zonder chemicaliën gekweekte bomen van de Deense kweker Global Nature Trees, die via groothandel Poppelaars Kerstbomen uit Breda hier zijn gekomen.
Maarten Kester (29) nam een jaar of vier geleden met een van zijn drielingbroers Juriën (29) het tuincentrum over van hun ouders. De derde, Fabian, werkt er ook. Ze willen er „het meest duurzame en inclusieve tuincentrum van Nederland” van maken. Vandaar de keuze voor deze kerstbomen. „Ze zijn in ieder geval zonder chemische middelen en zonder meuk geproduceerd. Het zijn bomen die je met een gerust hart in huis kunt neerzetten en die eigenlijk nergens schade kunnen opleveren. Het zijn ook echt wel de mooiste bomen. Het verhaal klopt. En dan klopt het ook naar de klant toe.”
Want een deel van hun klanten is anders dan die van het gemiddelde tuincentrum. Maarten: „Je ziet bij ons wel echt een donkergroene klant. Dat is vooral een hele milieu- en omgevingsbewuste klant, die specifiek op zoek is naar biologisch assortiment.”
Het tuincentrum verkoopt zo’n 2.500 gezaagde bomen per jaar. Ze vormen een groene muur, waarin een winterkoninkje even toevlucht heeft gezocht. Er staat een partytent naast, een apparaat om een gat in de stam te boren en twee kokers waarmee de bomen met plastic netten kunnen worden ingepakt voor het vervoer. De kerstbomen kosten tussen de 35 euro en 99 euro – voor de grootste, die tussen de tweeënhalf en drie meter hoog is. Daarnaast worden er kerstbomen in potten verkocht: van een boompje van 15 centimeter hoog voor 3,49 euro tot een Servische spar van zo’n twee meter, voor 249,50 euro. Die bomen in pot komen veelal uit Nederland.
Maarten Kester weet dat zijn bomen wat duurder zijn dan die elders te koop worden aangeboden. Jacques en Anke Fioole kozen er een van 40 euro. „Ik schrik altijd van die prijzen. Maar dat is het tegenwoordig, het is prima”, zegt Jacques.
„Tuincentra hebben de kersttijd geclaimd”, zegt Kester. Van de jaaromzet wordt 10 tot 15 procent in deze periode gehaald, vertelt hij. Dat is ook een ingewikkelde kwestie voor hem. „We willen naar een volledig duurzaam circulair assortiment, maar je hebt ook kerst. Dat is natuurlijk het toppunt van consumentisme.”
De zaak staat inderdaad vol met allerlei kerstspullen, kerstliedjes draaien continu. „Ik ken alle nummers nu wel”, zegt Kester. Het tuincentrum is zeker in deze tijd ook een uitje, zegt hij, waarbij de kerstshow en de lunchroom de trekkers zijn. Dinsdag om 12 uur zit die lunchroom propvol.
Kerstbomenverkoop in Tuincentrum Ockenburgh. Linkerfoto: de boom wordt ingepakt voor vervoer. Daarnaast: Maarten Kester (links) en Kevin Mahieu.
„We proberen ook kerst op een groenere manier te doen”, zegt Kester. Hij had kunstkerstbomen van gerecycled plastic in het assortiment. „Die gebruiken geen virgin plastic.” Die bomen zijn begin december al uitverkocht. „Zoiets is makkelijk, maar om het kerstassortiment volledig duurzaam te maken, dat is moeilijk.” Een ander initiatief is het inzamelen van gebruikte kerstspullen, die aan bijvoorbeeld buurthuizen worden gedoneerd.
Teamleider en hovenier Kevin Mahieu heeft zijn eigen, duurzame alternatief voor de eenmalig gebruikte kerstboom. „Een biologische kerstboom met kluit in een pot die je in de tuin of op het balkon kan zetten en naar binnen kunt halen. Dat is de allerbeste optie.” Die heeft hij zelf ook. De boom staat twee tot drie weken in de huiskamer. „Dat kan hij best aan. Gewoon even een beetje nat inspuiten, één à twee keer in de week goed water geven, geen enkel punt.”
Met de kerstbomen van Global Nature Trees zijn ze wel op de goede weg, vindt Kester. Al is hij nog niet op de kwekerij in Denemarken geweest, hij is ervan overtuigd dat ze daar goed bezig zijn. „Dan vind ik dat we een positieve bijdrage leveren aan de omgeving, als je zorgt dat de velden geen monocultuur zijn, maar ook een hub voor biodiversiteit.” Kweker Per Skarby is er bijvoorbeeld trots op dat hij met bloemen insecten lokt die schadelijke luizen bestrijden.
Maarten Kester zit nog wel met een kwestie. Want wat gebeurt er met de bomen na hun tijd in de huiskamer? Hij is niet overtuigd van de redenering dat als de bomen verbrand worden om energie op te wekken, fossiele brandstoffen bespaard worden. Kester: „Uiteindelijk moet van de bomen een grondstof gemaakt worden. Dan vind ik dat we wel goed bezig zijn. Maar dat is een lastige discussie.”
Het in huis zetten van kerstbomen is iets vanzelfsprekends geworden, zegt hoogleraar Europese etnologie Peter Jan Margry (UvA). Het is een traditie die zich met name vanuit Duitsland over de wereld heeft uitgespreid en die steeds verder van de christelijke roots is af komen te staan. „De kerstboom is een template geworden dat samenhangt met de kerstdagen, of de hele periode van het eind van het jaar tot en met Driekoningen.” Hoewel de oorsprong in het christendom ligt, is die connectie in de loop van de tijd verwaterd, zegt Margry. „Ook in landen zonder christelijke cultuur, zoals in de Arabische wereld, is de kerstboom symbool geworden van die periode.”
Die christelijke traditie rond een eindejaarsfeest kwam in de plaats van eerdere gebruiken rond de winterzonnewende. De Romeinen vierden rond de kortste dag van het jaar de terugkeer van de zon, de christenen vervingen die zon door een ander licht, dat van Jezus Christus. De groenblijvende boom staat daarbij symbool voor het doorgaan van het leven.
De oudste bronnen over het versieren van een groenblijvende boom stammen uit de zestiende eeuw, maar Margry denkt dat de traditie wellicht ouder is. Vanaf de negentiende eeuw neemt die echt een vlucht, waarbij vaak wordt gewezen op twee bronnen van de verspreiding van dit ritueel: de middenstand en het koninklijk hof. In 1844 adverteerde een van oorsprong Duitse banketbakker dat er een verlichte kerstboom te zien zou zijn in zijn zaak op de Dam in Amsterdam. NRC maakte in 1855 melding van „een kersboom” in de vertrekken van prinses Maria, „versierd met geschenken”.
Margry ziet in de opkomst van deze manier van kerst vieren een samenhang met een beschavingsoffensief, dat op het gezin was gericht. Kerst was (en is) een feest dat in huiselijke kring werd gevierd, met cadeautjes voor de kinderen.
Jacques Fioole plaatst de kerstboom in de woonkamer. Uiterlijk op Oudejaarsdag gaat ie weer weg.
Dat huiselijke, op de familie gerichte karakter van het gebruik was ook een van de redenen waarom Anke en Jacques Fioole toch maar weer een kerstboom in huis hebben gehaald. Voor de kleinkinderen, zegt Anke.
Ze hebben niet heel nadrukkelijk gelet op de duurzaamheid van deze boom. Ze vertrouwen wat dat betreft op het tuincentrum. Jacques Fioole: „Ik ga ervan uit dat Ockenburgh er wel oog voor heeft om naar de oorsprong te kijken. Dat bedrijf kennen we.”
Aangekomen bij hun huis tilt Jacques Fioole de boom naar binnen. „We kunnen hem ook in de tuin zetten”, suggereert hij nog. „Doe toch maar hier in de kamer”, zegt Anke. Jacques zet de boom op een standaard in een hoek van de ruime, lichte huiskamer. Met een maatbeker giet hij er wat water bij. Zo zal de boom langer groen blijven. Maar uiterlijk op Oudejaarsdag gaat hij weg, dat weet het echtpaar al. Jacques: „We hebben zoiets van: het is leuk die boom, maar op een gegeven moment ben je het wel zat. En dan moet hij de deur uit.”
NRC volgt dit jaar de weg van de kerstboom, van de kweker tot de afvalcentrale of composthoop. Dit is deel 3 van deze vierdelige serie.
Deel 1: 600.000 kerstbomen omzagen? Dat is geen werk, dat is hobby, zegt de Deense kwekerDeel 2: De Brabantse groothandelaar verkoopt liever een kerstboom dan een blikje colaDeel 3: ‘Toch maar weer een boom’: de vanzelfsprekendheid van de kerstboom
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC