Vredesbesprekingen Oekraïne Terwijl 24/7 onderhandeld wordt over vrede in Oekraïne, gebruiken de mensen rond Trump de diplomatieke kanalen om te onderhandelen over zakendeals met Rusland. „Dat hebben we nog nooit eerder in de Amerikaanse geschiedenis gezien.”
Ondanks de vredesbesprekingen gaat de oorlog in Oekraïne door: eind november sloeg een Russische drone in op een woongebouw in Kyiv. Bewoners kijken toe hoe hun huizen in brand staan.
Vrede in Oekraïne? De Amerikanen en Russen zijn er wel uit. Tenminste, zo stelt minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov de internationale verhoudingen voor. „Tussen de VS en Rusland bestaan geen misvattingen meer over Oekraïne”, zei hij deze week tegen journalisten. Er is „wederzijds begrip” bereikt. De belangen van de autocraat Vladimir Poetin en president Donald Trump lopen synchroon.
24/7 wordt er aan een bestand voor Oekraïne gesleuteld. Eerst kaarten de Russen een voorstel af met de Amerikanen, die het aan Oekraïne voorleggen. Dan doet Oekraïne in samenspraak met Europese bondgenoten een tegenbod, waarna er weer met de Russen wordt overlegd. Afgelopen week vloog Zelensky door Europa voor afspraken tot en met de paus aan toe. Woensdag leverde Oekraïne het laatste concept in bij Washington. „Het is als een ingewikkelde vastgoeddeal maal duizend”, zei Trump donderdag tegen journalisten.
Via dezelfde diplomatieke wegen onderhandelen de mensen rond Trump ondertussen over zakendeals met Rusland. Over de herintrede van Rusland op de wereldmarkt, wanneer sancties worden afgeschaft. Over voorrang van Amerikaanse bedrijven op Europese. Over ‘vrede’ als transactie, als verdienmodel.
Marco Rubio, die zowel de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken als Nationale Veiligheidsadviseur is, speelt slechts een bijrol in de gesprekken. Trumps voornaamste onderhandelaars zijn zakenlui – golfmaatje Steve Witkoff en schoonzoon Jared Kushner, beide rijk geworden in vastgoed en internationale investeerders in van alles.
Achter hen staat een klein legertje zakenvrienden klaar, bracht The Wall Street Journal recent aan het licht, om met voorsprong de Russische markt te bestormen en van de wederopbouw van Oekraïne te profiteren.
Mensen die eerst geweerd werden, worden nu met egards onthaald. De Russische hoofdonderhandelaar Kirill Dmitriëv staat sinds 2022 op de Amerikaanse sanctielijst als een van de kopstukken van de „bredere Russische kleptocratie”. Maar hij kreeg een vrijwaring om naar Miami te komen voor gesprekken met team-Trump. En ook ‘de man achter de schaduwvloot’ (miljardair Gennadi Timtsjenko), ‘Poetins bankier’ (Joeri Kovaltsjoek) en een bouwmiljardair (Arkadi Rotenberg) zouden ondertussen afgevaardigden naar de VS hebben gestuurd om zakenkansen af te tasten.
Het Witte Huis schildert Witkoff en Kushner af als onbezoldigde idealisten. Het zijn „informele, onbetaalde adviseurs die hun eigen reiskosten betalen”, aldus een woordvoerder. Na het staakt-het-vuren in Gaza moeten zij nu de vrede in Europa bewerkstelligen. Volgens Kushner, zo zei hij in een televisie-interview na het akkoord in het Midden-Oosten, handelen zij alleen „in het Amerikaanse belang”. Gevraagd naar belangenverstrengeling antwoordde hij: „Wat mensen belangenconflicten noemen, noemen Steve en ik ervaring en vertrouwde relaties die we over de hele wereld hebben opgebouwd.”
Volgens Andrea Bernstein, Amerikaanse journalist, onderzoeker, en auteur van het boek American Oligarchs (2020), zegt dit citaat veel over het wereldbeeld van het huidige Amerikaanse regime. „Zakenrelaties zijn nuttig voor diplomatie en andersom, maar de grens ertussen is niet duidelijk”, aldus Bernstein aan de telefoon. „Het is evident dat Trump het presidentschap ziet als een zakelijke kans en het oplossen van internationale conflicten als gelegenheid voor Amerikaanse bedrijven om zich te verrijken. Dat is totaal anders dan hoe eerdere presidenten en ministers hun taak opvatten.”
Trump opereert daarin niet alleen anders dan alle eerdere presidenten, maar zelfs dan tijdens zijn eigen eerdere presidentschap. „Toen heeft hij enige afstand van zijn bedrijf genomen en gingen zijn kinderen geen nieuwe internationale projecten aan.” De geplande Trump-toren in Moskou kwam er niet. „Nu zie je dat Kushner en de Trump-zonen overal ter wereld deals sluiten. Ook de president verdient openlijk aan zaken in het buitenland, onder andere crypto. Dat hebben we nog nooit eerder in de Amerikaanse geschiedenis gezien.”
Veel hangt af van of in Oekraïne wel iets komt dat op vrede lijkt, zegt Bernstein. „Maar ligt er dan een lijstje ‘favoriete bedrijven’ klaar? Wie staan er al vooraan in de rij staan om eraan te verdienen? (…) De praktijk is dat deze president mensen bevoordeelt die hem bevoordelen.”
Op hun eerste schooldag luisteren cadetten naar hun leraar, terwijl ze in een schuilkelder in Kyiv zitten, september 2025.
De kansen die Rusland Amerikanen biedt, zijn bij uitstek deals waar een kleine club beter van wordt – en niet de hele Amerikaanse economie baat bij heeft. „Er is nooit een sterke Russisch-Amerikaanse samenwerking geweest”, zegt de Kremlin-kritische Russische econoom Vladislav Inozemtsev telefonisch vanuit Washington.
Hoogtepunten in de bilaterale handel waren in de jaren voor de Russische invasie van de Krim in 2014, en het jaar 2021, vlak voor de invasie van de rest van Oekraïne. Dat weerhield Moskou er niet van om internationale verdragen te schenden en militair grenzen over te gaan.
Maar ook destijds was met de jaarlijkse handel slechts 30 miljard dollar gemoeid. Minder dan één tiende van de waarde van de betrekkingen met de Europese Unie. „Rusland zal nooit een grote markt worden voor grote Amerikaanse bedrijven”, stelt Inozemtsev. „Bedrijven die na de invasie vertrokken, zoals McDonalds en General Motors, zullen niet snel terugkomen: de belangrijkste bezittingen zijn overgedragen aan Russische eigenaren. De meesten met nauwe banden met het Kremlin – niemand wil die zaken weer van de hand doen.”
Langetermijnplannen voor economische samenwerking passen ook niet zo bij Witkoff, stelt Inozemtsev. „Kijk naar zijn ervaring als investeerder, dat gaat niet om langdurige samenwerkingen of banden. Je maakt een deal, je haalt er winst uit, en je rent weer weg. Rusland is heel geschikt voor dat soort deals.”
De belangrijkste handel tussen de VS en Rusland was altijd rond energie, grondstoffen en chemicaliën. Maar de import uit Rusland viel door sancties meer dan 80 procent terug. Belangrijk voor eventuele ‘herintreding’ van Russische energie, is North Stream 2 – de zeer controversiële gaspijplijn van Rusland naar Duitsland, die in 2022 werd stilgelegd en vervolgens door Oekraïense duikers werd opgeblazen. Volgens de WSJ is een grote Trump-donateur in gesprek over het Russische bezit in North Stream – dat in Zwitserland geregistreerd staat.
Ook Inozemtsev acht het aannemelijk dat hierover gesproken wordt. „Rusland kan de 51 procent aandelen die het heeft in North Stream aan de Amerikanen verkopen. Als zij de pijpleiding repareren kunnen ze gas in Rusland kopen en exporteren naar Duitsland, als ware het Amerikaanse productie”, zegt hij. Onder meer EU-sancties staan nu nog in de weg, maar daar zal Trump druk op kunnen zetten. „Met zo’n deal zouden de Trump-metgezellen zo’n 6, 7, 8 miljard per jaar kunnen verdienen.”
Voor Rusland is het ideaal dat de Trump-regering zakendoen prefereert boven traditionele bondgenootschappen. De VS waren onder president Joe Biden de belangrijkste steunpilaar in Oekraïnes verdediging tegen de invasie. Maar alle financiële hulp is sinds Trumps aantreden opgedroogd. Washington gebruikt de invloed die het nu nog heeft om Oekraïne tot overgave te dwingen.
Dat Poetin als onderhandelaar directeur Kirill Dmitriëv van het Russische nationaal investeringsfonds inzet, is meer strategie dan een blijk van de Russische interesse in zakendoen, stelt Margarita Zavadskaja, expert in de Russische politiek van het Finse Instituut voor Internationale Betrekkingen. „Het Kremlin zocht naar een opening. Het tastte zwaktes binnen het Amerikaanse bestel af – en ze vonden de juiste persoon”, zegt ze telefonisch.
Ze noemt Dmitriëv „een sleutel” die de deur naar de Amerikanen opent. „Het Kremlin heeft Kirill Dmitriëv geïnstrumentaliseerd.” Hij studeerde aan Harvard, spreekt vloeiend Engels en kent de Amerikaanse levenswijze en communicatie. Hij was toen Trump in 2016 voor het eerst werd gekozen ook al Poetins vooruitgeschoven man om contacten in diens kring aan te boren, zo is gebleken uit het Mueller-onderzoek naar Russische inmenging in die Amerikaanse verkiezingen. Al leverde dat toen weinig op.
„Het gaat het Kremlin niet om vrede”, zegt Zavadskaja. „Moskou gebruikt dit format om privileges uit te onderhandelen. Het is een hybride instrument, een voortzetting van de oorlog via para-diplomatieke kanalen.”
Niet dat Rusland geen economische impuls zou kunnen gebruiken: zo’n 40 procent van de staatsuitgaven gaat naar defensie – en dat is nog zonder de posten die vanwege de veiligheid verborgen zijn. Maar voor duurzame internationale investeringen blijven de risico’s ook hoog als de sancties worden opgeheven. Rusland blijft een kleptocratie zonder rechtsstaat, met verregaande inmenging van het Kremlin.
Er lijkt nog wel iets waar het Witte Huis en het Kremlin het niet over eens zijn. Trump houdt van korte deadlines en gaf Zelensky deze week tot kerstmis om akkoord te gaan met een vredesdeal. Maar de Russische buitenlandminister Sergej Lavrov zinspeelt erop dat het sowieso langer zal duren. Op een bijeenkomst met ambassadeurs zei hij donderdag: „Sommigen zeggen dat het in het voorjaar voorbij zal zijn, anderen zeggen in 2026 – wij steken geen energie in speculaties.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC