Rian Johnson | regisseur Met zijn derde ‘Knives Out’-film slaat filmmaker Rian Johnson een verrassend pad in: deze crowdpleasende whodunit is héél persoonlijk. „Juist omdat geloof zo ingewikkeld voor mij is, wilde ik er recht aan doen.”
Josh O’Connor and Daniel Craig in ‘Wake Up Dead Man: A Knives Out Mystery’
De Knives Out-filmreeks van schrijver-regisseur Rian Johnson is iets wat je al honderden keren hebt gezien, en tegelijkertijd iets unieks. Enerzijds zijn de films klassieke moordmysteries in de stijl van Agatha Christie: Hollywoodsterren die anderhalf uur lang moorden, vermoord worden of speuren, totdat een briljante detective met een wijnachtige naam (hier Benoit Blanc) als een illusionist de oplossing presenteert. De filmgeschiedenis zit er vol mee. Anderzijds is Knives Out ook maatschappijkritisch, actueel én persoonlijk – zeldzaam voor een Hollywoodfilm.
Op het Londen Film Festival vertelt Rian Johnson over het derde deel, Wake up Dead Man: A Knives Out Mystery, sinds deze week op Netflix. Het is de bijzonderste Knives Out tot nu toe. In de film wordt priester Jud Duplenticy (Josh O’Connor) na, niet seksueel, wangedrag, uitgezonden om de brute monseigneur Jefferson Wicks (Josh Brolin) te assisteren. Ooit was Duplenticy ‘jong, dom en gevuld met Christus’, nu twijfelt hij steeds vaker aan God. Al helemaal nadat Wicks tijdens de mis op onverklaarbare wijze vermoord wordt. Detective Blanc (Daniel Craig) wordt ingevlogen om de zaak op te lossen, en een lesje te leren over geloof. Een moordmysterie, waarin geloof zeer authentiek besproken wordt, en trumpiaanse politiek keihard wordt aangevochten. En dan worden er ook nog véél seksgrappen gemaakt.
„Dat komt een beetje door het opgroeien in een kerkbankje”, zegt Johnson lachend. „Je hebt een hoop lol met scheten laten in de kerk als jonge kerkganger. Als je geacht wordt heel serieus te zijn, wordt alles hilarisch.”
Dit derde deel wilde hij „heel persoonlijk” maken. Om zich te verplaatsen in de twijfelende Jud Duplenticy putte hij uit zijn jeugd – hij groeide op in een streng evangelische gemeenschap in Californië. „Ik was zeer religieus, tot in mijn vroege twintiger jaren. Mijn hele wereld bestond door de lens van mijn relatie met Christus.” Op de universiteit viel hij van zijn geloof, en verloor daarmee ook een groot deel van zijn identiteit. In de jaren erna zocht hij naar een nieuw „frame” voor de wereld. De lens van God bleef altijd aanwezig, zegt hij. „Juist omdat geloof zo ingewikkeld voor mij is, wilde ik er met deze film écht recht aan doen.”
Vlnr Andrew Scott, Mila Kunis, Daryl McCormack, Glenn Close, Kerry Washington en Cailee Spaeny in ´Wake Up Dead Man: A Knives Out Mystery´.
Wake Up Dead Man stelt geloofstwijfel centraal. Midden in de film staat een vermoorde man op uit de dood. Onmogelijk? Zelfs de kijker gaat hier twijfelen aan het bestaan van God. Als door een prisma splitste Johnson zijn gedachten over God in verschillende personages. Detective Blanc is een sceptische intellectueel. De ambitieuze schrijver Lee Ross (Andrew Scott) ziet wel een boek in de moderne messias Wicks. En de gehandicapte celliste Simone (Cailee Spaeny) hoopt op genezing.
Johnson: „Ik heb heel complexe gevoelens over geloof en over de rol van de kerk in maatschappij en politiek. Ik worstel ermee. Maar ik hoopte dat deze film juist daarom niet didactisch of prekerig zou worden.”
Wake up Dead Man vervlecht geloof bewust met politiek. Monseigneur Jefferson Wicks is een trumpiaan. Een leider die verdeelt en heerst, met woede als enige ideologie. Daaromheen bewegen zich angsthazen en opportunisten: zij zien geen verschil tussen predikant, volksmenner en politicus. .
„De basis daarvan is menselijk”, zegt Johnson. „De behoefte en de drang om ‘de ander’ te vrezen, te veroordelen. Josh Brolins personage Wicks is daar de essentie van: doordat hij mensen wijsmaakt dat ze aangevallen worden, slaagt hij erin ze te overtuigen gruwelijke dingen te doen. Helaas wordt het steeds relevanter.”
In verschillende kamers van dit Londense hotel waar we elkaar spreken staan de sterren van Knives Out journalisten te woord. Maar probeer ze maar eens aan de praat te krijgen over politiek of religie. De meesten reageren alsof je ze vraagt een egel te masseren. „Er is ruimte voor ons allemaal in hoe we denken en geloven, maar het belangrijkste is dat we blijven neigen naar goedheid en gratie”, zegt actrice Kerry Washington, die in de film de rol speelt van advocaat Vera Draven.
Rian Johnson is explicieter. Is hij niet bang? „Ja, ik denk dat we allemaal bang zijn. We zijn nerveus. Op dit moment worden de basisvrijheden die we als Amerikanen voor lief zijn gaan nemen, openlijk en brutaal uitgedaagd.”
„Maar voor mij… ik wil er alleen maar harder voor gaan. Weet je, mijn identiteit als Amerikaan is altijd geweest dat ik het belangrijk vind te zeggen wat ik wil. De macht te bekritiseren. Om mijn middelvinger op te steken naar de president van de Verenigde Staten, hem in de ogen te kijken en te zeggen: Fuck you! You piece of shit!
„En dat zonder angst voor vergelding. Als je de grondwet droogkookt, is dat ons meest fundamentele recht. ”
Kerry Washington en Glenn Close in ‘Wake Up Dead Man: A Knives Out Mystery’.
Johnson is „zó aardig”, zegt zijn visagist in de gang, hij praat makkelijk, denkt aan anderen, is niet ijdel. Ze beweegt haar vinger door de lucht: „Ik doe af en toe wat poeder op de wangen, en dan vindt hij het wel best!”
Zo staat Johnson bekend in de filmindustrie: iemand met respect voor alle radartjes van het Hollywood-systeem, zonder ego en pretentie. Dat is de reden, zei acteur Joseph Gordon-Levitt in The Hollywood Reporter, dat Johnson als een van de weinige regisseurs succesvol weet te balanceren tussen pleasen en intellectueel uitdagen. Of het nu als inhuurkracht is in het Star Wars-universum (The Last Jedi) of Breaking Bad. Of bij een film als Looper, een paranoïde sciencefictionfilm uit 2012 waarin de maffia haar slachtoffers met een tijdmachine terugstuurt in de tijd om dáár door huurmoordenaars vermoord te worden.
Sinds Knives Out, in 2019, maakt Johnson echter alleen nog maar whodunits. Deels omdat hij een megacontract bij Netflix tekende: 469 miljoen dollar voor het tweede en derde deel van Knives Out. Koos hij voor ‘het grote geld’?
Het is „bewust, maar niet strategisch”, zegt Johnson. „Ik heb geluk gehad dat ik kon kiezen wat ik wilde doen. De eerste Knives Out was een groot succes. En daarna werd ik heel enthousiast van het idee dat ik weer met Daniel Craig kon werken. Maar ook van het idee dat Knives Out weliswaar een whodunit kan zijn, maar óók iets heel anders! Dat ik het ultieme crowdpleasende vermaak kan gebruiken om zaken die mij het meest aan het hart gaan aan te kaarten. Dát is heel enthousiasmerend.”
Het is zoiets als: je publiek iets betekenisvols voorschotelen zoals je een hond zijn ontwormingspillen voert; gerold in een plakje palingworst. Je smokkelt het binnen. „Ik denk het… al wil ik geen boodschap brengen, het gaat meer om het aankaarten van een thema. En laten zien: het kán heel erg vermakelijk zijn om over deze dingen te praten.”
Momenteel werkt Johnson aan een paranoiathriller, geïnspireerd op films uit de jaren zeventig. Daarna wil hij wel weer de vierde Knives Out-maken. Hoe die eruit zal zien, is nog met geen mogelijkheid te zeggen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC