Landbouwbeleid Nieuwe mestplannen van demissionair minister Wiersma (BBB) zaaien verdeeldheid binnen het kabinet én coalitiepartij BBB. Als het conflict aanhoudt, kan de Europese Commissie Nederland beboeten.
Demissionair minister Robert Tieman van Infrastructuur en Waterstaat tijdens de wekelijkse ministerraad op het ministerie van Algemene Zaken.
Demissionair minister Femke Wiersma (Landbouw, BBB) is hard geclasht met partijgenoot minister Robert Tieman (Infrastructuur en Waterstaat, BBB) en diens staatssecretaris Thierry Aartsen (VVD). Door hun ruzie over mestbeleid en waterkwaliteit mist Nederland een deadline van de Europese Unie voor natuurverbetering.
Het conflict draait om een voorstel van Wiersma om de mestregels voor boeren te verruimen, wat de toch al slechte waterkwaliteit in Nederland verder zou aantasten, volgens Tieman. Volgens de NOS, die donderdag over de aanvaring berichtte, heeft demissionair premier Dick Schoof meermaals tevergeefs geprobeerd te bemiddelen.
Door de onenigheid binnen het kabinet lukt het Nederland niet vóór 1 januari het vierjaarlijkse actieprogramma Nitraat vast te stellen. Te veel nitraat – afkomstig uit mest – in het oppervlaktewater, tast uiteindelijk de kwaliteit van het drinkwater aan.
Als het conflict binnen het kabinet aanhoudt, kan Brussel zelfs overgaan tot een zogenoemde inbreukprocedure. Hierbij zou de Europese Commissie naleving van het Europese recht afdwingen; mogelijk wordt Nederland dan beboet.
Volgens de nieuwe regels die Wiersma beoogt, zouden boeren mest dichter bij het oppervlaktewater mogen uitrijden. Vanwege de slechte waterkwaliteit in Nederland is het nu nog verplicht ruimere ‘bufferstroken’ te gebruiken op veel plaatsen langs beken en sloten. Het betreffen nu stroken tot maximaal vijf meter breed. Behalve mest mogen daar ook geen bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. In de plannen van Wiersma zou die buffer in de gebieden waar de waterkwaliteit aan de Europese normen voldoet, versmald mogen worden tot minimaal een halve meter.
In de visie van het ministerie van Landbouw gaat het om „een evenredige keuze tussen waterkwaliteit en uitlegbaar beleid voor boeren”, zo stelt de woordvoerder. Het actieprogramma Nitraat maakt deel uit van de Europese Kaderrichtlijn Water uit 2000, die voor een betere kwaliteit van het oppervlaktewater moet zorgen. Een deel van de nieuwe regels zou al per 1 januari in moeten gaan, maar dat wordt nu niet gehaald.
Volgens ingewijden speelt het conflict tussen Wiersma en Tieman, een voormalig bestuurder van het waterschap Delfland, al sinds half november. Beide bewindslieden moeten akkoord gaan met het nieuwe actieprogramma van Landbouw. In een ambtelijke notitie werd Tieman vorige maand dringend geadviseerd niet akkoord te gaan met de mestvoorstellen van Wiersma, omdat die de waterkwaliteit verder zouden verslechteren.
Ambtenaren van Infrastructuur en Waterstaat vrezen bovendien voor rechtszaken en een nieuw hoofdstuk in de stikstofcrisis. In een van de notities die in handen zijn van de NOS schrijven ambtenaren van Infrastructuur en Waterstaat dat „bekend is dat landbouwminister Wiersma het eigen ambtelijke advies regelmatig niet opvolgt, ten nadele van de waterkwaliteit en de uitstoot van stikstof”.
Constructief overleg komt niet van de grond, omdat Wiersma naar verluidt niet instemt met een gesprek waarbij ook ambtenaren aanwezig zijn. Ze beschouwt het inmiddels als een politiek meningsverschil en zou niet meer op de inhoudelijke kant willen ingaan.
Uiteindelijk heeft Tieman na druk van diens eigen BBB het verzet tegen de plannen van Wiersma gestaakt. Tot een besluit binnen het kabinet komt het echter niet, omdat ook staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Thierry Aartsen (VVD) moet tekenen. Hij is verantwoordelijk voor de luchtkwaliteit en houdt voet bij stuk bij zijn weigering.
Daarnaast moeten ook de VVD-ministers akkoord gaan in de ministerraad. Wanneer dit onderwerp op de agenda komt, is nog onduidelijk. Gezien de onenigheid tussen de bewindslieden niet is opgelost, komt de ministerraad van volgende week – de laatste van het kalenderjaar – in elk geval te vroeg.
Vrijdagochtend bleek dat beide ministers, toen ze gelijktijdig de ministerraad ingingen, onverminderd van mening verschillen en dat een definitief besluit op zich laat wachten. „Eerst moet er duidelijkheid komen vanuit de deskundigheid”, zei Tieman tegen persbureau ANP. Hij wees op zijn achtergrond als waterschapsbestuurder. Wiersma reageerde kritisch: „We hebben hier al heel lang over gesproken en mijn beeld is anders.”
De oppositie in de Tweede Kamer gebruikt ongewoon harde woorden voor het gedrag van Wiersma. „De minister tracht zich nog aan de laatste restjes macht vast te klampen”, zegt Laura Bromet (GroenLinks-PvdA) in een reactie. „Ik ben helemaal klaar met haar. Wiersma slaat ook nu weer met deze nieuwe mestregels alle adviezen in de wind. Adviezen van het Planbureau voor de Leefomgeving, maar ook van ambtenaren van de twee betrokken ministeries.”
D66-Kamerlid Anne-Marijke Podt noemt tegenover de NOS Wiersma’s gedrag „echt verbijsterend”, terwijl Ines Kostić van de Partij voor de Dieren in een telefonische reactie van „cowboygedrag” spreekt. „Wiersma wil ondanks alles weer haar zin doordrijven.”
Via een spoedprocedure wil Kostić de benodigde beleidsstukken boven tafel krijgen. Meerdere Kamerleden vragen voor de laatste week van het parlementaire jaar om een spoeddebat. Ook werden inmiddels mondelinge vragen aan de minister ingediend.
Volgens Kamerlid Bromet zullen de nieuwe richtlijnen de waterkwaliteit extra schaden. „Dat zal ook op de formatietafel komen te liggen. Bijzondere is natuurlijk dat de VVD zowel in het kabinet als bij die formatie is betrokken.”
De oppositie diende al drie moties van wantrouwen in tegen het beleid van Wiersma, maar die kregen geen steun van VVD, PVV en CDA. Dat gold ook voor een (lichtere) motie van afkeuring eerder deze maand naar aanleiding van het uitgestelde verbod van stroomstootapparatuur bij veetransporten.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC