Amerikaanse militairen hebben woensdag een tanker geënterd die – in weerwil van sancties – olie van en naar Venezuela en Iran zou vervoeren. Venezuela reageert furieus en de spanning tussen Venezuela en de VS stijgt. Wat is hier precies aan de hand?
Pieter Sabel is onderzoeksjournalist voor de Volkskrant. Daan de Vries is nieuwsverslaggever.
Wat weten we over de inbeslagname van de olietanker?
Op beelden is te zien hoe een Amerikaanse helikopter woensdag op open water blijft hangen boven een enorm schip. Touwen rollen uit de helikopter, even later staan er zeker zes militairen aan dek, die met hun wapen in de aanslag het schip doorzoeken. De Amerikaanse minister van Justitie Pam Bondi verspreidde een video met beelden van het enteren van een olieschip.
Met deze actie namen de Verenigde Staten de olietanker Skipper in beslag. Het schip zou ruwe olie verschepen van en naar Iran en Venezuela. Omdat die olie, of de inkomsten uit de verkoop ervan, ten goede zou komen aan terroristische organisaties, staat het schip al sinds november 2022 op een Amerikaanse sanctielijst.
De Skipper zou deel uitmaken van een schaduwvloot van transporteurs van olie; schepen die door hun transponders af en toe uit te zetten of hun bestemming verzwijgen, proberen onder economische sancties uit te komen.
Het is voor het eerst dat de Verenigde Staten militaire actie ondernemen tegen een schip dat olie van en naar Venezuela vervoert. Venezuela reageerde woedend en noemde de inbeslagname ‘piraterij’ en ‘openlijke diefstal’.
Wat is de Skipper voor schip?
Olietanker Skipper werd in januari 2005 te water gelaten en voer sindsdien onder verschillende namen de wereld over. Het schip voer op het moment van de inbeslagname onder de vlag van Guyana, maar de Guyaanse autoriteiten ontkennen dat de Skipper in dat land – een buurland van Venezuela – geregistreerd staat.
Het schip is eigendom van de Oekraïense zakenman Viktor Artemov, wiens scheepvaartbedrijf Triton Navigation sinds 2022 onder de Amerikaanse sancties valt. Volgens de VS handelt Artemov in Venezolaanse, Iraanse en Russische olie. Over de zakenman zelf is weinig bekend, behalve dat hij in 1975 is geboren in de Oost-Oekraïense provincie Donetsk. Op de Amerikaanse sanctielijst staat daarnaast dat Artemov een huis bezit aan het Meer van Genève.
Vrachtschepen hebben een transponder om hun locatie door te geven, maar kunnen die uitzetten, of ze manipuleren de techniek zodanig dat een andere locatie zichtbaar is dan waar het schip daadwerkelijk vaart. De routes van de Skipper zijn daarom moeilijk na te gaan.
Op het moment van de entering lag het schip bijvoorbeeld voor de kust van Venezuela, volgens minister Bondi. Volgens de transponderdata lag het schip juist voor de kust van Guyana, ruim 600 kilometer verderop. Na de inbeslagname geeft het schip een locatie door voor de kust van Venezuela.
De Skipper knoeide vaker met locatiedata, blijkt uit een analyse door Windward, een Amerikaans bedrijf dat de internationale scheepvaart analyseert. Volgens de gegevens van de transponder die wel beschikbaar zijn, lag het regelmatig langdurig naast andere schepen, wat een indicatie is dat olie werd overgepompt van de Skipper naar een ander schip, mogelijk om zo sancties te omzeilen.
In Venezolaanse havens duiken regelmatig schepen op met uitgeschakelde transponders, onduidelijke bestemmingen of vervalste registraties. Ook landen als Iran en Rusland, die eveneens te maken hebben met westerse sancties tegen hun fossiele industrie, maken gebruik van een zogenoemde schaduwvloot om hun olie te verkopen. Momenteel bevinden zich zeker zeven dergelijke schepen voor de Venezolaanse kust, schrijft Windward op X.
Waarom gaan de VS juist nu over tot het enteren van een olietanker?
President Donald Trump heeft het Amerikaanse leger deze zomer opdracht gegeven om de strijd aan te gaan met verschillende Latijns-Amerikaanse drugskartels in onder meer Venezuela. De Amerikanen stuurden een grote troepenmacht naar het Caribisch gebied, bestaand uit ruim tienduizend militairen, tientallen vliegtuigen en acht marineschepen.
Met het militaire machtsvertoon zetten de VS de Venezolaanse president Nicolás Maduro onder druk. De regering-Trump beschuldigt Maduro’s regime van betrokkenheid bij drugshandel. Hoewel een deel van de Zuid-Amerikaanse cocaïne via Venezuela naar de VS wordt gesmokkeld, is het aandeel gering. In eigen land richt Trump zich bij zijn streven om honderdduizenden ongedocumenteerde immigranten uit te zetten nadrukkelijk op mensen die uit Venezuela zijn gevlucht.
In september vielen de Amerikanen voor het eerst een bootje aan op de Caribische Zee, dat volgens de regering-Trump werd gebruikt door Venezolaanse drugssmokkelaars. Er volgden sindsdien meer dan twintig aanvallen, zonder dat de VS bewijs hebben geleverd dat het daadwerkelijk om drugsboten gaat.
De inbeslagname van olietanker Skipper is een nieuwe escalatie van het conflict tussen de VS en Venezuela. Waarom de Amerikanen juist dit schip hebben geënterd, is niet duidelijk. President Trump noch justitieminister Bondi heeft daar enige uitleg over gegeven, behalve dat het schip zou zijn gebruikt om ‘Venezolaanse en Iraanse olie’ te verschepen.
Hoe groot is de rol van Venezuela in de wereldwijde oliehandel?
Venezuela beschikt over de grootste olievoorraden ter wereld, goed voor naar schatting 300 miljard vaten. Decennialang behoorde het land tot de belangrijkste olie-exporteurs, met de Verenigde Staten als grootste afnemer. Begin deze eeuw nationaliseerde toenmalig president Hugo Chávez de Venezolaanse olieindustrie. Met de opbrengsten bekostigde hij uitgebreide sociale programma’s voor de bevolking.
In 2014, een jaar na Chávez’ dood, barstte de bubbel: de internationale olieprijzen kelderden en Venezuela werd in een diepe crisis gestort. De Venezolaanse bevolking ging massaal de straat op uit protest tegen de hyperinflatie en toenemende armoede, maar de protesten werden keihard neergeslagen door Chávez’ opvolger Nicolás Maduro. Inmiddels speelt Venezuela een bijrol in de wereldwijde oliehandel.
Tijdens Trumps eerste termijn als president stelde hij economische sancties in tegen Venezuela, waarmee de Amerikaanse import van Venezolaanse olie geheel tot stilstand kwam. Onder Biden werden de handelsbetrekkingen voorzichtig hersteld.
Ondanks de toegenomen spanningen tussen Venezuela en de VS is het Amerikaanse oliebedrijf Chevron nog altijd goed voor ongeveer een kwart van de Venezolaanse olieproductie. Grofweg de helft van die productie wordt naar de VS geëxporteerd. China is met afstand de grootste afnemer van Venezolaanse olie.
Met medewerking van Laurie Treffers.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant