Dat GroenLinks-PvdA niet aan de formatietafel zit, komt Jesse Klaver niet louter slecht uit. Vanuit de oppositie is zijn uitgangspositie voor de volgende verkiezingen beter.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
De geëtaleerde woede en verontwaardiging over het verloop van de formatie is er woensdag bij Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) niet minder op geworden. Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) beloofden de kiezer af te rekenen met de machtspolitiek van de VVD, maar ‘belazeren’ de boel door de blokkade op zijn partij te belonen. Wat rest is de formatie van een minderheidskabinet dat voor ieder voorstel op zoek moet naar meerderheden.
Het is ‘onverantwoord’, waarschuwt Klaver, om burgers, bedrijven en uitvoeringsinstanties geen zekerheid over het langetermijnbeleid te kunnen bieden in tijden die schreeuwen om een doortastende aanpak. ‘De onzekerheid voor Nederland wordt ingebakken.’
Hoe hard Klavers toon voor de schermen mag zijn, achter de schermen klinken bij de roodgroene fusiepartij ook andere geluiden. Want hoe vaak Klaver ook roept dat hij wil onderhandelen, zijn uitgangspositie zou verre van ideaal zijn.
De verkiezingsstrijd verliep teleurstellend en de uitslag was dramatisch: de partij verloor vijf zetels en werd met slechts twintig zetels de vierde partij. Kleiner dan D66, kleiner dan de PVV en zelfs kleiner dan de VVD. Toch stelde Klaver zich beschikbaar voor gesprekken met D66, CDA en VVD, ook al zou zijn onderhandelingspositie verre van florissant zijn geweest.
Niet in de laatste plaats vanwege de staat van de overheidsfinanciën: de uitgaven lopen niet meer in de pas met de inkomsten. Daar komt bij dat de politiek zichzelf verplicht heeft de defensieuitgaven de komende jaren drastisch te verhogen. Uit hun formatiedocument blijkt dat Jetten en Bontenbal ‘de grootste collectieve uitgaven’ willen afremmen. Bezuinigen dus.
D66 en CDA vinden de VVD aan hun zijde bij het voornemen om te snijden in de sociale zekerheid en de zorg. GroenLinks-PvdA wil juist een ‘nieuwe verzorgingsstaat’ bouwen. De partij beloofde in de campagne niet mee te werken aan ‘schadelijke bezuinigingspolitiek gericht op verkleining van onze verzorgingsstaat’.
Klaver had ervoor kunnen kiezen al in de verkenningsronde duidelijk te maken dat zijn partij onoverbrugbare verschillen ziet met het CDA en VVD. Mede door ervaringen uit voorgaande formaties kiest hij nu voor een andere strategie. Toen hij als GroenLinks-leider in 2017 uit de formatie stapte, liet hij zich verrassen door de VVD, CDA en D66. Die zetten gezamenlijk het beeld neer dat Klaver van de formatietafel wegliep, omdat hij niet kon instemmen met migratiedeals.
Het beeld dat GroenLinks liever een getuigenissenpartij wilde zijn, bleef daarna hardnekkig hangen. Door nu open te staan voor inhoudelijke gesprekken, en geen enkele middenpartij af te wijzen, kan hem dat verwijt moeilijk worden gemaakt. De boodschap die Klaver zal blijven herhalen is: het is niet zijn schuld dat er geen stabiel meerderheidskabinet gevormd kan worden, dat is te wijten aan de blokkade van de VVD.
Ervan uitgaande dat Jetten, Yesilgöz en Bontenbal er samen uitkomen, heeft Klaver zijn handen vrij om niet alleen harde oppositie te voeren, maar ook om verder te bouwen aan de linkse fusiebeweging. Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart wordt de naam van de nieuwe fusiepartij bekend gemaakt. In de zomer smelten GroenLinks en PvdA officieel samen. De komende maanden wil Klaver het profiel van de partij oppoetsen en links ‘rebranden’.
Het is geen geheim dat Klaver de ambitie heeft de eerste leider van de fusiepartij te worden. Als oppositieleider geeft hem dat een uitstekende uitgangspositie. D66, CDA en VVD lieten in het debat over het eindverslag van Buma woensdag al doorschemeren dat zij straks zullen moeten aankloppen bij Klaver, die moeilijk genegeerd kan worden. Zijn partij heeft twintig zetels in de Tweede Kamer en is de grootste fractie in de Eerste Kamer.
Voor structurele gedoogafspraken hoeft premier in spe Jetten bij hem niet aan te kloppen: GroenLinks-PvdA zal elk voorstel op zijn merites beoordelen. Maar buitenspel staat Klaver de komende tijd allerminst. De aankomende gemeenteraadsverkiezingen worden voor zowel D66 als GroenLinks-PvdA het eerste ijkpunt. Dan zal blijken welke koers de progressieve kiezer het meest kan bekoren.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant