D66, CDA en VVD hebben woensdag van de Tweede Kamer groen licht gekregen om te onderhandelen over een minderheidskabinet. De oppositie waarschuwt alvast dat het een ongewis avontuur wordt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
88 stemmen voor, 62 tegen. Uit de krappe meerderheid waarmee de Tweede Kamer woensdag instemde met de zoektocht naar een minderheidskabinet van D66, CDA en VVD, blijkt dat de Kamerleden niet overlopen van enthousiasme voor het experiment van verkiezingswinnaar Rob Jetten (D66).
De meeste partijen denken dat het landsbestuur stabieler is als een kabinet in de Tweede Kamer kan rekenen op een meerderheid van de stemmen. PVV en GroenLinks-PvdA, de grootste oppositiepartijen, stemden daarom tegen, evenals FvD, Denk, SP en Partij voor de Dieren.
Jetten toonde zich woensdag bewust van het dunne koord waarover het formatietrio zal moeten lopen, mocht het tot een gezamenlijk kabinet komen. Natuurlijk had hij liever een meerderheidscoalitie gevormd, maar die optie is er nu eenmaal niet, betoogde hij woensdag vol overtuiging tijdens een Kamerdebat.
‘Ik had een andere voorkeur, met VVD en GroenLinks-PvdA, daar heb ik geen geheim van gemaakt. Maar dat zit er op dit moment gewoon niet in’, zei Jetten. ‘Dan kan ik nog tien weken lang mijn eigen voorkeur blijven herhalen, maar ik wilde een politieke impasse voorkomen.’
De linkse oppositie toonde zich niet onder de indruk. ‘Waar haalde Jetten het vertrouwen in de VVD vandaan?’, vroeg Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) vol ongeloof. ‘De VVD blies het vierde kabinet-Rutte op, maakte daarna een buitengewoon onstabiel kabinet mogelijk en droeg bij aan de verharding van de sfeer in het land. Die partij heeft toch niet laten zien dat ze verantwoordelijkheid wil nemen voor een stabiel landsbestuur?’
Jetten vond het ‘knap dat mevrouw Ouwehand nu al kan oordelen over een kabinet dat er nog niet is’. Maar hij gaf haar gelijk dat het tijd is voor een nieuwe politieke cultuur. ‘Ik ben er optimistisch over dat dat gaat lukken’, zei Jetten. Ook Bontenbal voelde dat zo en zei over de VVD: ‘Iedereen verdient een tweede kans.’
Daarmee was de kou nog niet uit de lucht. Volt-leider Laurens Dassen ging nog even door en wilde weten waarom Jetten de VVD heeft verkozen boven GroenLinks-PvdA voor het minderheidskabinet. Jetten zei daarop resoluut: ‘Ik hoef die vraag niet te beantwoorden, omdat de heer Klaver niet openstaat voor minderheidskabinetten.’
Het duurde niet lang voordat de leider van de linkse fusiepartij bij de interruptiemicrofoon verscheen om dat beeld recht te zetten. ‘Onze fractie vindt een minderheidskabinet buitengewoon onverstandig, ja, maar we waren bereid om in de volgende fase door te praten met CDA en D66’, aldus Jesse Klaver. ‘U doet nu net alsof het minderheidskabinet ons idee was. Maar voor ons was verder praten met z’n vijven ook een optie.’
Volgens Jetten had dat geen zin. Want uiteindelijk zou met GroenLinks-PvdA geen meerderheid te vormen zijn geweest, ‘omdat een of meer partijen niet met elkaar wilden’. Wel gaf hij Klaver nog een soort compliment.‘ Had ik dat graag met u gewild? Jazeker!’, zei Jetten. ‘Maar had dat gekund? Helaas niet. Dit is nu de enige weg die ik zie naar een missionair kabinet.’
Jettens gekozen route met ‘een motorblok van D66, CDA, en VVD’ zal niet eenvoudig worden, bleek woensdag tijdens het Kamerdebat. Met gezamenlijk 66 zetels in de Tweede Kamer zal deze coalitie permanent op zoek moeten naar meerderheden in beide Kamers, erkende Jetten. Hij reikte de toekomstige oppositie woensdag daarom nadrukkelijk de ‘uitgestoken hand’.
Van de flanken kreeg hij een grote middelvinger als reactie terug. PVV-leider Geert Wilders noemde het gezamenlijke tussenverslag van Jetten en Bontenbal een ‘nationale zelfmoordbrief’, waaraan hij onder geen beding zou meewerken. SP-voorman Jimmy Dijk haalde al net zo hard uit, vooral vanwege de grote bezuinigingen die zijn voorgesteld.
Dijk verweet Jetten ‘stappen terug te zetten naar de kabinetten-Rutte’ waarin de sociale zekerheid werd versoberd. ‘De WW wordt nu weer uitgekleed, de WIA hervormd, de ontslagbescherming verlaagd. Dit is geen vooruitgang’, aldus de SP-leider.
Nu lag steun uit de flanken al niet voor de hand, maar problematisch voor Jetten is wel dat ook Klaver en Joost Eerdmans (JA21) zich uiterst terughoudend toonden. Hoewel Klaver tijdens het debat beloofde dat zijn partij niet al op voorhand voorstellen naar de prullenbak zou verwijzen, wilde hij nul garanties geven. De grondhouding van Eerdmans was iets positiever, maar ook hij ging ‘niet tekenen bij het kruisje’.
Zo bezien gaat de daadkracht van de mogelijke driepartijencoalitie in hoge mate afhangen van het vermogen van het formerende trio om de toekomstige oppositie gunstig te stemmen met hun plannen.
Het is nu aan de nieuwe informateur Rianne Letschert om de onderhandelingen tussen Jetten, Bontenbal en Yesilgöz te laten eindigen in een gezamenlijk ‘basisregeerakkoord’, waarvoor dus ook voldoende politiek draagvlak in de Eerste en Tweede Kamer valt te verwachten. Letschert krijgt hiervoor anderhalve maand, tot 30 januari.
Dan zal blijken of Jetten het optimisme waarmee hij de verkiezingen wist te winnen, heeft weten vast te houden.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant