Het grensconflict tussen Cambodja en Thailand is sinds maandag weer in alle hevigheid opgelaaid. Al meer dan een eeuw vliegen beide landen elkaar in de haren. De burenruzie heeft daarbij nieuwe brandstof gekregen: de criminele scam-industrie in de grensregio.
Door Thom Canters
‘Soms, als ik erover nadenk, moet ik huilen’, vertelt de Thaise Amnat Meephew aan persbureau AP. Het sluimerende grensconflict tussen Thailand en Cambodja barstte deze week voor de tweede keer in enkele maanden in alle hevigheid los. En dus moest de 73-jarige Meephew, die dicht in de buurt van de grens woont, opnieuw halsoverkop op de vlucht slaan. ‘Waarom vechten Thai en Cambodjanen, die als broers en zussen zijn?’
Meephew is niet de enige: het Thaise leger verklaarde woensdag dat er ruim 400 duizend mensen uit de grensprovincies zijn gevlucht. In Cambodja hebben meer dan 100 duizend inwoners hun huis verlaten. Bij de eerste fase van het conflict in juli raakten door de gevechten meer dan 300 duizend mensen in beide landen ontheemd.
Mensen zijn massaal op de vlucht geslagen in de provincie Preah Vihear.
Foto AFP
Een gewonde Thaise soldaat wordt per helikopter afgevoerd in de provincie Surin.
AP
Dankzij bemiddeling van de Amerikaanse president Trump kwam aan die gevechtsronde na vijf dagen een einde. Maar een definitieve oplossing heeft dat nooit opgeleverd. In november schortte Bangkok het fragiele staakt-het-vuren al op vanwege landmijnexplosies die het werk van Cambodja zouden zijn.
Na schermutselingen op zondag sloeg maandag de vlam opnieuw in de pan. Beide kampen wijzen naar elkaar. Zo bombardeerde Thailand maandag met F-16’s onder meer een voormalig casino dat nu als militaire basis zou dienen, als reactie op Cambodjaanse beschietingen. Phnom Penh stelde op zijn beurt meer dan 24 uur te hebben gewacht tot Bangkok het staakt-het-vuren zou respecteren, voordat het maandagavond met vergeldingsacties kwam.
Inmiddels heeft het geweld zich verspreid langs grote delen van de 817 kilometer lange grens. De landen beschuldigen elkaar van aanvallen op burgerdoelen zoals ziekenhuizen. Sinds zondag zijn minstens 13 militairen en burgers gedood en tientallen mensen gewond geraakt, boven op de ruim 40 doden van afgelopen zomer. En met nieuwe aanvallen over en weer op woensdag, zal het daar waarschijnlijk niet bij blijven.
De huidige geweldsuitbarsting illustreert hoe diepgeworteld het conflict tussen Thailand en Cambodja is, zegt Philippe Peycam, directeur van het International Institute for Asian Studies van de Universiteit Leiden. ‘Ook de gevechten van nu vinden hun oorsprong in het grensconflict dat meer dan een eeuw geleden begon.’
De grens tussen het huidige Thailand en Cambodja werd in 1907 getrokken. Dat gebeurde door Frankrijk, de koloniale ‘beschermheer’ van Cambodja. Hoewel die de natuurlijke waterscheiding tussen beide landen moest volgen, liep de grens op de kaarten die de Fransen tekenden hier en daar anders. Dat heeft een slepend grensconflict in gang gezet, met als belangrijkste inzet enkele kleine, oude hindoeïstische tempels die stammen uit het Khmer-rijk dat honderden jaren geleden de regio domineerde.
Zo belandden de Preah Vihaer-tempel, gelegen op een heuveltop, en de Ta Muen Thom-tempel aan de Cambodjaanse kant van de grens. Maar de Thai hebben zich daar nooit bij neergelegd. Ook niet nadat het Internationaal Gerechtshof in Den Haag in 1962 en opnieuw in 2013 had beslist dat Preah Vihaer op Cambodjaans grondgebied ligt. In de buurt van beide plekken is het de afgelopen decennia veelvuldig tot dodelijke geweldsuitbarstingen gekomen.
Een boeddhistische monnik van een tempel in de Thaise Surin-provincie toont de kogelresten van een beschieting.
ANP
Ook nu weer vinden er aanvallen plaats in de grensprovincie Preah Vihaer. Cambodja beschuldigt Thailand bovendien ervan een aanval te hebben uitgevoerd op de Ta Krabey-tempel in de provincie Oddar Meanchey.
Dat de tempels centraal staan in het conflict is niet voor niets, aldus Cambodja-expert Sophal Ear, verbonden aan de Arizona State University: ‘De tempels zijn veel meer dan alleen archeologische plekken. Het gaat ook om identiteit, soevereiniteit en nationalisme.’ Zowel Thailand als Cambodja herleidt zijn wortels naar het Khmer-tijdperk, met de heilige plaats Angkor als het middelpunt. ‘Voor Cambodjanen staan Preah Vihear en vergelijkbare plekken symbool voor hun beschaving. Voor Thailand zijn ze nauw verweven met de eigen nationale geschiedenis en het gevoel van invloed in de regio.’
Tegen die achtergrond is de relatie tussen de buurlanden de afgelopen tijd verder onder druk komen te staan. Zo wijst Peycam op het recente harde Thaise optreden tegen de online scam-industrie die de afgelopen jaren in Zuidoost-Azië sterk is gegroeid. In het grensgebied van Cambodja, Laos en Myanmar met Thailand hebben criminelen op grote schaal complexen die draaien op dwangarbeid opgetuigd, vanwaar mensen over de hele wereld opgelicht worden.
Thailand vaardigde onlangs arrestatiebevelen uit tegen tientallen vermeende criminelen, onder wie enkele Cambodjanen, en liet beslag leggen op honderden miljoenen aan bezittingen. Mogelijk tot woede van Cambodja, waarvan de economie voor een aanzienlijk deel afhankelijk is van de scam-industrie.
‘Maar het belangrijkste is dat machtige spelers in beide landen er baat bij hebben de nationalistische sentimenten op te poken’, zegt Peycam. ‘Cambodja gaat het economisch niet voor de wind. En in Thailand wil het machtige leger zich laten gelden en het conflict mogelijk gebruiken om de clan van oud-premier Thaksin Shinawatra buitenspel te zetten. Zolang de onderliggende problemen niet zijn opgelost, zullen er altijd groepen zijn die het conflict inzetten voor eigen gewin.’
Moeder en dochter in een vluchtelingenkamp in Srei Snam, Cambodja.
Reuters
Thai hebben in een bunker een goed heenkomen gezocht in de provincie Sa Kaeo.
AFP
Geëvacueerden worden in de provincie Siem Reap in Cambodja in een tempel opgevangen.
AFP
Voorlopig lijkt een einde aan het geweld nog niet in zicht. Trump heeft zich samen met Maleisië opnieuw opgeworpen als bemiddelaar. ‘Ik zal morgen een telefoontje moeten plegen’, zo zei hij woensdag. Vanuit Phnom Penh is te horen dat Cambodja openstaat voor gesprekken, maar dat het daar zelf geen initiatief toe zal nemen. Maar bij Thailand, dat een veel machtiger leger heeft dan Cambodja, lijkt het geduld op.
Legerleider Chaiyapruek Duangprapat formuleerde maandag de Thaise doelstelling al als het ‘militair onschadelijk maken van Cambodja op de lange termijn’. En ook premier Anutin Charnvirakul heeft gezegd dat Thailand ‘lang voorbij’ het punt van militaire terughoudendheid is. Zoals hij dinsdag zei: ‘We kunnen nu niet meer stoppen.’
Door zware regenval staan grote delen van Zuidoost-Azië sinds vrijdag onder water. Het extreme weer bemoeilijkt de reddingswerkzaamheden: een grote Thaise stad is zelfs geheel van de buitenwereld afgesneden.
In Cambodja leiden microleningen – ooit bedacht om de allerarmsten toch toegang te bieden tot financiering – tot schrijnende toestanden. Radeloze families verkopen hun grond, sturen de kinderen naar de fabriek of vluchten naar het buitenland.
Meer dan honderdduizend Cambodjanen zijn geëvacueerd uit het grensgebied tussen Cambodja en Thailand. Ruim twintigduizend families zijn ondergebracht in schuilplekken of bij familieleden thuis, meldt het ministerie van Defensie. Aan de Thaise kant zijn 400.000 mensen geëvacueerd, aldus het Thaise ministerie van Defensie.
Source: Volkskrant