Er zijn minimaal 197 kinderen verwekt met een spermadonor die een genmutatie heeft. Die afwijking zorgt voor een hoog risico op kanker. De verantwoordelijke Deense zaadbank ESB, die een filiaal heeft in Amsterdam, blijkt zich niets aan te trekken van regels rondom zaaddonatie.
zijn verslaggevers van de Volkskrant.
De misstand komt aan het licht dankzij een gezamenlijk onderzoek van dertien Europese omroepen, waaronder Nieuwsuur. Afgelopen zomer presenteerde de Franse bioloog Edwige Kasper op een congres onderzoek dat aantoonde dat er verspreid over Europa 67 kinderen waren verwekt met het zaad van een donor met een ernstige genetische afwijking.
Nu breidt het schandaal rond ‘donor 7069’ zich uit. De meeste getroffenen bevinden zich in België (53), Denemarken (99) en Spanje (35). Ook minimaal twee Nederlandse moeders hebben een kind gekregen met de erfelijk belaste donor. Volgens het onderzoek zijn minstens tien kinderen gediagnosticeerd met kanker. Volgens Kasper zijn twee kinderen al overleden aan de ziekte.
‘Opnieuw blijkt dat de overheden en artsen geen zier geven om de medische veiligheid en de gezondheid van donorkinderen’, reageert Ties van der Meer van Stichting Donorkind.
De spermabanken in Denemarken zijn nooit transparant geweest over het aantal kinderen dat zij verwekken met het genetisch materiaal van één donor. In Nederland is het wettelijk maximum vastgesteld op twaalf gezinnen per donor, maar dezelfde donor kan in meerdere landen tegelijkertijd worden ingezet. De Haagse rechtbank oordeelde in 2023 dat het verwekken van honderden kinderen met een donor een schending van de grondrechten van die kinderen is.
Toen de Volkskrant in 2023 onderzoek deed naar buitenlandse zaaddonoren, liet een vertegenwoordiger van de European Sperm Bank (ESB) eerst weten dat gemiddeld 25 gezinnen worden geholpen met het zaad van één man. Later zei het bedrijf een maximum te hanteren van 75 gezinnen per donor wereldwijd. ESB beloofde zich in elk afzonderlijk Europees land aan de daar geldende regelgeving te houden.
De zaak rond donor ‘Kjeld’ brengt aan het licht dat van de laatste toezegging niets klopt. Zo mogen in België en Spanje maximaal zes vrouwen worden geholpen met het zaad van een donor. ESB overschreed die limieten ruimschoots. In een reactie hierop wijst het bedrijf op administratieve en logistieke factoren die het ingewikkeld zouden maken om te monitoren hoeveel kinderen er per donor worden verwekt.
Volgens hoogleraar voortplantingsgeneeskunde Annemiek Nap, bestuurder van beroepsvereniging NVOG, is het vooral hun ‘commerciële verdienmodel dat botst met een perfect logistiek systeem’. ‘Een spermabank verdient het meeste geld als met een donor zoveel mogelijk kinderen worden verwekt.’
De NVOG kwam deze zomer met een pleidooi om het gebruik van buitenlandse spermadonoren aan banden te leggen. Volgens Nap is een voorwaarde dat er dan een alternatief komt voor vrouwen met een kinderwens: een goed werkende nationale donorbank. ‘Daarover wordt met verschillende partijen, waaronder het ministerie van VWS, overlegd. Als we nu ineens zouden stoppen met buitenlandse donoren, laten we veel wensouders in de kou staan. Dan bestaat de kans dat zij via internet zelf op zoek gaan, met alle gevolgen van dien. Of ze nemen en masse de route via het buitenland, met mogelijk een anonieme donor. Beide opties zijn onwenselijk.’
Spermabank ESB heeft een filiaal in Amsterdam waar mannen zaad kunnen doneren tegen een vergoeding van 30 euro per keer. Volgens het jaarverslag werden er in 2024 vanuit de hoofdstad ruim 1.500 spermadonaties naar het ESB-hoofdkantoor in Kopenhagen verzonden. Het is niet bekend om hoeveel verschillende Nederlandse donoren het gaat, omdat een man meerdere keren per jaar kan doneren.
Nog altijd zijn niet alle kinderen en ouders ingelicht over de afwijking van donor 7069, omdat ESB om privacyredenen geen informatie deelt. ‘De werkwijze van ESB is oncontroleerbaar’, concludeert Van der Meer. Hij ziet maar één oplossing: een verbod op zaad van buitenlandse banken en op de export van sperma. ‘Als ESB geen openheid wil geven, moet je als overheid zeggen: dan mag jullie sperma niet in Nederland worden gebruikt.’
Met een algemene maatregel van bestuur zou Nederland tijdelijk kunnen worden uitgesloten van internationale donorconceptie, meent Stichting Donorkind. Van der Meer: ‘Zodat je de tijd kunt nemen om goede wet- en regelgeving op te zetten om donorkinderen te beschermen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant