‘Dieven!’, ‘varkens!’ en ‘maffia!’ scanderen Bulgaarse demonstranten bij de grootste protesten in jaren. Woensdagavond gaan ze opnieuw de straat op om het aftreden van de regering te eisen. Waarom komt gen Z voor het eerst in groten getale opdagen?
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Waartegen demonstreren de Bulgaarse jongeren?
Het zijn vermoedelijk de grootste demonstraties sinds de jaren negentig, zo is te horen in Bulgarije (niemand heeft de exacte cijfers van toen nog paraat), en in elk geval de grootste sinds de betogingen tegen corruptie in 2020-2021. Op 1 december gingen in hoofdstad Sofia tienduizenden mensen de straat op, maar ook in veel kleine steden vonden betogingen plaats. Woensdag is er alweer een protest, het derde in korte tijd.
De directe aanleiding is de begroting voor 2026. De uitgaven voor ministeries, het justitieapparaat en de politie zouden daarin fors omhooggaan. Dat moet worden bekostigd door lastenverhogingen.
Inmiddels is de begroting teruggetrokken door de regering. Die bestaat uit een minderheidskabinet van onder meer de conservatieve partij Gerb van oud-premier Bojko Borisov, vanuit het parlement gesteund door de partij van invloedrijke oligarch Deljan Peevski.
Maar de protesten gaan door, en demonstranten eisen nu ook het aftreden van de regering. De onvrede zit dan ook dieper, zegt Vesela Tjerneva, adjunct-directeur van denktank European Council on Foreign Relations, telefonisch vanuit Sofia. ‘De begroting was de laatste druppel.’
Er is ongenoegen over corruptie, de politisering van de rechtspraak en de gebrekkige financiering van zorg en onderwijs. ‘De begroting belichaamde dat beleid.’ De grote uitgaven richting staatsinstellingen worden gezien als ‘omkoping van het staatsapparaat’ en een poging van de regering om de invloed op de staat nog verder te vergroten, zegt Tsjerneva. Met de Bulgaarse middenklasse als geldschieter.
De boosheid richt zich ook op het duo Borisov en Peevski. Ze zitten niet in het kabinet, maar gedragen zich in feite als premier. Peevski’s invloed groeit al jaren. Voor demonstranten die zijn portret ronddragen, belichaamt hij de schaduwzijde van Bulgarije: het samenspel tussen corruptie, politiek en georganiseerde misdaad. Peevski staat wegens onder meer corruptie op sanctielijsten van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk.
Wie gaan er de straat op?
De protesten worden georganiseerd door de hervormingsgezinde oppositiepartij Wij Zetten de Verandering Voort (PP). De demonstranten zijn niet louter partijaanhangers. Met name jongeren geboren in de jaren nul, oftewel gen Z’ers, komen in groten getale opdagen.
‘We willen dat ze stoppen met stelen van de bevolking’, zei een jonge demonstrant op 1 december tegen de Bulgaarse tak van Radio Free Europe. ‘Ik ben het zat dat jongeren Bulgarije ontvluchten, dat jongeren teleurgesteld zijn in Bulgarije’, zei een ander. Het land wordt geplaagd door massale emigratie. Op protestborden viel te lezen ‘Geef ons een reden om te blijven’ en ‘Gen Z is coming for U’.
Deze jongeren zien ‘het grote verschil tussen politiek in Bulgarije en hoe dit elders wordt bedreven. Dit is de generatie van Erasmus, van Interrail’, zegt Tsjerneva. ‘Waarom zouden moeten we accepteren dat er corruptie is, vragen ze zich af, dat de rechtspraak en de staat niet functioneren?’
Jongeren organiseren zich via sociale media als TikTok en Instagram, en dat is ook waar ze hun informatie vandaan halen. Tsjerneva: ‘Dat was een verrassing voor de regering, die sterke controle uitoefent op de traditionele media. Ze dachten de informatievoorziening te beheersen. Maar jongeren volgen dat nieuws helemaal niet.’
Hoe nu verder?
In het Bulgaarse parlement staat woensdag een motie van wantrouwen tegen de regering op de rol. Voor de poorten zal worden gedemonstreerd. De verwachting is dat het wederom een groot protest wordt.
De vorige keer waren er tegen het eind van avond opstootjes en arrestaties, maar andere demonstranten distantieerden zich van de zeer kleine groep oproerkraaiers. Volgens een recente peiling steunt 70 procent van de Bulgaren de protesten en wil de helft dat de regering aftreedt.
De Bulgaarse premier Zjeljazkov (Gerb) zegt te willen aanblijven. Op 1 januari introduceert het land de euro als munteenheid, daarom zou er behoefte zijn aan een stabiel bestuur. Maar dat is een gelegenheidsargument: de meeste voorbereidingen zijn al getroffen en een demissionair kabinet kan deze overgang evengoed begeleiden.
‘Het zal onmogelijk worden voor deze regering om door te gaan’, schat Tsjerneva in. Misschien al na één protest, misschien na meerdere.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant