Waar de Haagse politiek doordrongen is van het economische belang van ASML, verwaarloost het haar rol als geopolitieke machtsfactor. En dus wordt het lot van ASML’s chipmachines, als onderdeel van een internationale strijd, ingevuld door de VS.
Het is 18 juli 2019 als premier Mark Rutte op bezoek is in het Witte Huis, op uitnodiging van president Donald Trump. Daar wordt hem verteld dat ASML’s nieuwste extreme ultraviolet lithography (EUV) chipmachine – net op de markt gekomen – onder geen beding in China mag belanden. Bij het afscheid krijgt hij nog een geclassificeerd dossier in zijn handen gedrukt met motivatie, bekend bij ons.
China heeft een achterstand in chiptechnologie, valt daarin te lezen. Maar dit kan in een klap ‘geleapfrogd’ (haasje-over, red.) worden als het land een EUV-machine in handen krijgt. Dit is geen economische uitdaging, maar een veiligheidsprobleem, benadrukken de Amerikanen. Want de meest geavanceerde chips die uit deze unieke chipmachine komen rollen zijn bruikbaar voor zowel telefoons als wapens. De ASML chipmachine in China kan de Amerikaanse technologisch-militaire voorsprong een gigantische klap toebrengen, luidt de alarmerende conclusie.
Diederik Baazil en Cagan Koc zijn journalisten voor Bloomberg News en schreven het recent verschenen boek De belangrijkste machine ter wereld.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Amerika herkent eerder dan Nederland hoe cruciaal ASML is op geopolitiek gebied, en trekt een lijn. Nederland berust, gaat akkoord met de eis en zou op geen enkel moment serieus overwegen nee te zeggen, vertellen betrokkenen uit die periode. China krijgt te horen dat de vergunning voor haar chipmachine nóg niet wordt afgegeven, maar de goede verstaander weet wat dat echt betekent: die vergunning komt er niet.
Zes jaar later, op 13 maart 2025, mag Mark Rutte weer op bezoek komen in het Witte Huis, andermaal als gast van Donald Trump. De gezichten zijn hetzelfde, maar in de tussentijd is er veel veranderd. Rutte is de secretaris-generaal van de Navo, die in haar meest kritieke fase sinds de oprichting verkeert: Rusland viel drie jaar eerder Oekraïne binnen en de Amerikanen dreigen de veiligheidsalliantie de rug toe te keren. Tot overmaat van ramp schurkt president Trump tegen agressor Vladimir Putin aan.
Lang was Amerika een vanzelfsprekende bondgenoot, maar met de nieuwe koers in het Witte Huis wordt de vraag of Nederlandse en Amerikaanse belangen nog op een lijn liggen, steeds actueler. De vorige week uitgebrachte Amerikaanse veiligheidsstrategie benadrukt het nog maar eens: Amerika ziet ons niet meer als vriend. Moeten wij hen dan wel zo blijven behandelen?
Minister van Economische Zaken Vincent Karremans liet recent zien dat onze bestuurlijke elite dat nog lastig vindt. Na Amerikaanse druk greep hij hardhandig in bij chipbedrijf Nexperia. Eenzelfde reflex was de afgelopen jaren zichtbaar wanneer Amerika weer aanklopte voor aanvullende beperkingen op ASML’s export naar China. Dat begon in Trumps eerste termijn in 2019 en ging door onder Democratisch president Joe Biden.
Telkens werden we overvallen door die extra eisen. Want waar de Haagse politiek doordrongen is van het economische belang van ASML, verwaarloost het haar rol als geopolitieke machtsfactor. Het debat over ASML’s chipmachines als onderdeel van een internationale strijd, wordt simpelweg niet gevoerd, en dus wordt haar lot ingevuld door de VS.
Nexperia leert ons dat we dit niet meer kunnen permitteren. Geopolitieke onnozelheid en blinde loyaliteit aan de VS wordt door China afgestraft. Het land is machtiger dan ooit, vol zelfvertrouwen en maakt zich groot. Nederland kreeg de toorn van Beijing over zich heen met als meest recente escalatie de publicatie van een lijst van Nederlandse medewerkers van de geheime dienst.
Rob Jetten en zijn onderhandelingspartners moeten, kortom, hoognodig geopolitiek herbronnen: wil Nederland zich mee laten slepen in deze tweestrijd tussen China en de VS, of ijveren voor een tussenpositie? De volgende vraag die ze moeten beantwoorden is wat dat voor ASML betekent als onze grootste geopolitieke troef?
Nederland werd speelbal van Amerikaanse machtspolitiek, maar het hoeft dat niet te blijven. Want draai het eens om: iedereen wil wat wij produceren in Veldhoven. Dat geeft macht, mits je het lef hebt om zelf de lijnen uit te zetten met echte bondgenoten: de Europese partners, maar ook landen als Japan, Zuid-Korea of Canada.
Het is een realistisch scenario dat Trump snel weer aanklopt om ASML nog verder te beperken, leren gesprekken met onze bronnen; de recente berichtgeving van Nieuwsuur dat ASML onderdelen leverde aan een Chinees militair onderzoeksinstituut zal zo’n proces kunnen versnellen. Wanneer dat gebeurt moet er een gedragen alternatieve (eigen) strategie klaarliggen. Een visie voor de belangrijkste machine ter wereld en haar plek in de internationale politiek.
Die plicht hebben we naar ASML, maar het is ook eigenbelang, want verdere ingrepen zullen het bedrijf én de Nederlandse economie hard treffen. Eind 2024 formuleerde Christophe Fouquet, de huidige CEO van ASML, het helder in gesprek met Bloomberg News: ‘Als je kijkt naar het geopolitieke landschap, is het duidelijk dat Amerika de druk op bondgenoten zal blijven opvoeren voor meer restricties.’ Maar, zegt hij, we moeten ons een andere vraag stellen: ‘wat is goed voor Nederland? Wat is goed voor Europa?’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant