Nu de formatie een nieuwe fase ingaat, vervult Henri Bontenbal meer dan ooit een spilfunctie. Of er een minderheidskabinet komt, of toch een bredere coalitie aangevuld met JA21, zal ook afhangen van het ‘bètabrein’ van de atypische CDA’er.
Het optreden van Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) vorige week bij Pauw & De Wit riep herinneringen op aan de formatie van 2012. De bewonderende blikken, de wederzijdse complimenten, het optimisme over een geheel nieuwe politieke cultuur: het leek een re-enactment van de politieke liefde die ruim dertien jaar geleden plotseling opbloeide tussen Mark Rutte (VVD) en Diederik Samsom (PvdA).
De vriendschap hield destijds een kabinetsperiode lang stand. Dat had vooral te maken met de wilskracht van Samsom. De linkse kiezers haakten al snel massaal af door het pact met de VVD, maar de PvdA-leider bleef overtuigd van zijn gelijk. De kernfysicus wist zeker dat ook de kiezer uiteindelijk het zegenrijke werk van het kabinet-Rutte II zou gaan waarderen. In afwachting daarvan hield hij de coalitie tot het bittere einde overeind.
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
Bewonderaars zien in Samsom nog steeds een toonbeeld van verantwoordelijkheidsbesef, maar binnen de PvdA verloor hij krediet. De razendintelligente partijleider zou doof zijn geweest voor de waarschuwingen uit zijn minder begaafde omgeving. Een prominente PvdA’er omschreef hem destijds als ‘een echte bèta’: ‘Diederik denkt dat ook in de politiek de snelste weg van A naar B een rechte lijn is.’
Met Henri Bontenbal drukt nu weer een echte bèta zijn stempel op de formatie. In navolging van Samsoms ‘eerlijke verhaal’ uit 2012 pleit de natuurkundige voor een ‘politiek door de voordeur’.
Niet iedereen zal daar meteen het CDA in herkennen. De partij heeft in het verleden eerder een reputatie opgebouwd van byzantijnse ondoorgrondelijkheid. ‘Afspraken met confessionelen zijn als scheten in een netje’, zei de PvdA’er Jaap Burger ooit. Recentelijker spuugde Geert Wilders zijn gal over een in zijn ogen onbetrouwbare actie van zijn coalitiegenoot Pieter Omtzigt: ‘Eens een CDA’er, altijd een CDA’er.’
Bontenbal heeft de afgelopen jaren juist een recht-door-zee-imago opgebouwd. Doordat hij tijdens de campagne zo veel mogelijk open kaart speelde, heeft de CDA’er nu een relatief comfortabele positie: de mensen die op hem stemden, wisten wat ze zouden krijgen.
Hij verdedigde de vrijheid van onderwijs, ook als artikel 23 soms schuurt met de gelijke behandeling van homoseksuele jongeren op scholen. Later erkende Bontenbal wel dat hij meer empathie had moeten tonen voor scholieren die niet voor hun geaardheid durven uit te komen. ‘Mijn bètabrein dook meteen de techniek in’, luidde de uitleg, maar in de peilingen stokte daarna de opmars.
De overgebleven achterban van het CDA zal nu niet meer zo snel gedesillusioneerd afhaken, zo is de verwachting in Den Haag. Bij D66 en VVD is de electorale basis wiebeliger. Relatief veel twijfelende kiezers besloten op het allerlaatse moment voor een van die twee partijen te gaan.
Toch zijn er ook CDA’ers die menen dat er meer in had gezeten als Bontenbal iets opportunistischer te werk was gegaan tijdens de campagne. Zo weigerde de natuurkundige voor de verkiezingen afstand te nemen van GroenLinks-PvdA. Doordat de VVD dat wél onomwonden deed, kon de partij in de laatste dagen nog kiezers naar zich toe trekken die vreesden voor een coalitie met Frans Timmermans.
De komende weken komt Bontenbal opnieuw voor ‘moedige keuzes’ te staan. Mede door het optreden bij Pauw & De Wit is de indruk ontstaan dat er een pact is gesloten met Rob Jetten om de Nederlandse politiek weer op koers te krijgen. Toch kunnen de belangen van D66 en CDA ook alweer snel uit elkaar gaan lopen.
Rob Jetten heeft een duidelijke voorkeur voor een minderheidskabinet met D66, VVD en CDA, nu een meerderheidscoalitie met GroenLinks-PvdA uit beeld is geraakt. De inmiddels aangeschoven VVD-leider Dilan Yesilgöz wil juist dat ook JA21 nog onderdeel wordt van een coalitie.
Kan Jetten in dat mogelijke gevecht met de VVD rekenen op de steun van Bontenbal? Een coalitie met de onervaren partij van Joost Eerdmans lijkt niet aan te sluiten bij Bontenbals afkeer van populisme. Ook zal samenwerking met een partij die voortkomt uit Forum voor Democratie vragen oproepen over het ‘democratisch ethos’ van zo’n nieuw kabinet.
Tegelijkertijd zijn er ook genoeg redenen te bedenken waarom het CDA wél wil dat JA21 aansluit, zeker als die partij niet al te hoge eisen stelt. Een minderheidskabinet met 66 zetels is overgeleverd aan de grillen van de oppositie, een coalitie met JA21 erbij heeft in elk geval de rugdekking van 75 zetels. Bontenbal noemde dat zelfs ‘een meerderheid’, omdat zo’n kabinet met stakende stemmen niet kan worden weggestuurd.
Jetten, die van GL-PvdA toch al het verwijt krijgt dat hij zijn partij uitlevert aan rechts, zal rillingen krijgen van de gedachte dat VVD en CDA straks gezamenlijk pleiten voor toetreding van JA21 tot de coalitie. De D66-leider moet vooral hopen dat zijn politieke vriend Bontenbal het zover niet laat komen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant