De nieuwe Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie komt als een zegen voor Europa en Oekraïne. Door de laatste illusies weg te nemen over Trumps bedoelingen met Europa, Rusland en Oekraïne maakt zij de weg vrij voor een zelfbewuster Europees optreden.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Na de publicatie van de eerste National Security Strategy (NSS) leken Europese politici en commentatoren (alweer) een plotse, bijna Bijbelse openbaring te beleven over het extremistische karakter van de regering-Trump, het einde van de trans-Atlantische wereld en het einde van Amerika als hoeder van de internationale rechtsorde.
De toespraak van Amerika’s vicepresident JD Vance in München, de inmenging dit jaar in Europese verkiezingen ten gunste van radicaal-rechtse partijen, het lukraak uitzetten van legaal in de VS verblijvende mensen, de stopzetting van internationale hulp, de dreigementen richting Navo én de wijze waarop Oekraïne gedwongen wordt een Russisch-Amerikaans dictaat te ondertekenen: wie door al deze zaken nog niet doordrongen was van de strategische aardverschuiving in Washington, is nu bediend met een officiële strategie waarin het allemaal op een rijtje staat.
Moeten we nu de Navo opnieuw dood verklaren? Dat kan, maar dan is dus sprake van een ‘zombie-alliantie’ die telkens dood wordt verklaard, maar ook nog tekenen van leven vertoont. Want ja, duizenden militairen uit 32 landen bewaken echt die Navo-grenzen terwijl wij slapen of Netflix kijken.
Het moeilijkere antwoord vergt een nadere blik op Amerika onder Trump II. De NSS onderstreept opnieuw, onder meer door bijna met zoveel woorden de racistische en extreemrechtse omvolkingstheorie te omhelzen, het extremistische karakter van deze regering. Trumps minister van Financiën Scott Bessent zei vorige week nog dat Amerika op ‘Poetins invallen in Navo-landen’ niet gaat reageren door betrokken te raken met troepen. ‘We zullen de Europeanen wapens verkopen.’
Ook de vervanger van buitenlandminister Marco Rubio, Christopher Landau, sprak vorige week dreigende taal in Brussel: Europa moet snel Amerikaanse taken in de Navo overnemen, anders verliest Trump zijn geduld. Volgens persbureau Reuters moeten de Europeanen al in 2027 de conventionele verdediging van Europa overnemen van de VS - iets wat in Europa als onrealistisch geldt.
Maar dat is niet het hele verhaal: Trump II is een veelkoppig monster, met interne facties die heel verschillend denken over Europa en Oekraïne. Belangrijker nog is dat de regering-Trump óók extremistisch is in de bredere Amerikaanse politieke context. Zo blijkt uit peilingen dat het dumpen van Oekraïne ten gunste van Poetin allerminst populair is, ook niet bij Trumps achterban.
Ook het Congres (de Senaat voorop) is veel centristischer en traditioneler als het gaat om het strategische belang van Europa of het oordeel over Poetin dan de radicale figuren rond Trump. Dat werd zondag opnieuw bewezen in de door het Huis van Afgevaardigden en de Senaat onderhandelde ontwerpwet over defensie die zondag op de mat plofte. Daarin wordt het Pentagon opgedragen de veiligheidsssamenwerking met de Baltische staten te verdiepen.
Ook verbiedt de ontwerpwet het reduceren van Amerikaanse troepenaantallen in Europa beneden het niveau van 76 duizend voor langer dan 45 dagen - en dicteert ze dat de hoogste commandant van de Navo in Europa de Amerikaan moet blijven die ook commandant is van de Amerikaanse troepen in Europa. Eerder nam het Congres al een wet aan die het de president verbiedt Amerika uit de Navo te laten stappen zonder zijn toestemming.
Gezien ook de hevige kritiek op de NSS in Amerika zelf, is het vooral de vraag of de Navo de komende drie jaar van de ontketende regering-Trump II kan overleven. Een open vraag, want in drie jaar kan veel gebeuren in Europa en Oekraïne. Maar het is winst dat op een cruciaal moment in de Amerikaanse ‘vredesdiplomatie’ duidelijk wordt dat de belangen van Europa en Oekraïne niet meer sporen met die van de regering-Trump. Het voorstel Oekraïne te verkopen om Poetin te paaien, ongeacht het gemekker uit Europa en Oekraïne, biedt geen uitweg uit de oorlog en geen blijvende oplossing voor Russische agressie.
Trump noemt de Europeanen ‘zwak’ en zo kijken ook Rusland, China en India tegen dit continent aan. En Trump, zo is nu overduidelijk, gaat niet alleen Oekraïne niet redden van Rusland, maar de Europese veiligheidsordening óók niet.
De tijd van paaien en slijmen lijkt dus voorbij voor Europa. Oekraïne en de Europese veiligheid kunnen alleen gered worden als de Europeanen hun Amerikaanse illusies opgeven en onder ogen zien wat een oprukkend Rusland voor hun eigen veiligheid betekent. Dat vergt een pijnlijke collectieve bewustwording op dit continent die er nu nog nauwelijks is: dat voor het eerst in driekwart eeuw de Europeanen - zonder Amerika - voor grote vragen van oorlog en vrede staan.
Ondanks zichzelf, ondanks hun staatsschulden en hun aversie van machtspolitiek worden Europeanen gedwongen zichzelf te redden - te beginnen met Oekraïne. Schapen transformeren niet makkelijk in wolven. Tenzij alle andere opties uitgeput zijn, en dat punt nadert snel. Het goede nieuws: als Oekraïense wilskracht wordt gekoppeld aan Europese economische macht hoeft niemand door de knieën voor de autocraat Poetin, die behalve Oekraïne ook zijn eigen land vernietigt.
Of die kentering in het Europese denken en handelen er komt, moet worden afgewacht, maar het valt op dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky nu uitsluit dat Oekraïne vrijwillig land gaat opgeven aan Rusland. ‘Het lot van Oekraïne is het lot van Europa’, zegt de Duitse bondskanselier Friedrich Merz. Maar terwijl Oekraïne weer een donkere en koude winter ingaat, verwacht men daar Europese actie die eindelijk gelijk opgaat met de retoriek. Anders dreigt in Oekraïne, aldus de analist Mykola Bielieskov, een gevoel van ‘groot verraad’.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant