Burgemeesters De één werkte zich omhoog uit het Rifgebergte, de ander was een vrouw die het verwijt kreeg elitair te zijn. Femke Halsema en Ahmed Aboutaleb moesten allebei de strijd aangaan om overeind te blijven als burgemeester van een grote stad.
Burgemeester Ahmed Aboutaleb in 2023 bij de herdenking voor een 43-jarige huisarts die bij het Erasmus MC werd doodgeschoten.
Ahmed Aboutaleb: Thuis. Memoires. Meulenhoff, 336 blz. € 32,99
David Hielkema en Tim Wagemakers: Femke Halsema. Burgemeester van Amsterdam. Atlas Contact, 304 blz. €24,99
Het gebeurde op 5 januari 2009, „de grote dag van mijn installatie als burgemeester’’ zoals Ahmed Aboutaleb het noemt in zijn memoires. Op de trap van het stadhuis stonden borden met teksten als „Deze burgemeester is door Rotterdam niet goedgekeurd dus opgepleurd”. Nadat verderop in de raadszaal de nieuwe Rotterdamse burgemeester van Marokkaanse komaf de ambtsketen was omgehangen vroeg Marco Pastors, voorzitter van Leefbaar Rotterdam de grootste fractie in de gemeenteraad, het woord. Uit zijn binnenzak haalde hij een gefrankeerde enveloppe geadresseerd aan de Marokkaanse koning. Daarmee kon Aboutaleb zijn Marokkaanse paspoort terugsturen, zei Pastors.
„Zijn woorden voelden als een klap in mijn gezicht”, schrijft Aboutaleb. Een „golf van verbeten trots” overspoelde hem. „Ik ben hier niet gekomen om me te laten wegsturen, dacht ik. Als het spel zo moet worden gespeeld, ben ik er klaar voor”, zegt hij in zijn boek.
Femke Halsema had voordat zij in 2018 als burgemeester van Amsterdam werd beëdigd eveneens een venijnige ‘niet-welkom-stemming’ mogen ervaren. Er ging een petitie rond met de oproep ‘Houd Halsema uit de Stopera’. Voorts was er het drukke meningenverkeer op onder andere sociale media: „Groene Prinses”, „elitair”, „GroenLinks-kut”, „kaakklemvrouwtje”, „onderbuikdragende feeks”, „zeikhoer”. Het antiklimaat staat beschreven in het onlangs verschenen portret van de journalisten David Hielkema en Tim Wagemakers over Halsema’s burgemeesterschap.
Lang leve het tolerante Nederland. Twee boeken, twee invalshoeken over twee verschillende personen, die na lezing dezelfde vraag oproepen. Wie wil er in vredesnaam nog burgemeester worden? Aboutaleb en Halsema bogen niet. Ze bleven fier overeind en trotseerden daarmee hun critici. Rotterdam nam vorig najaar na 15 jaar met respect en vol lof afscheid van zijn burgemeester. En Halsema werd vorig jaar zonder veel tegenstand voor nog eens zes jaar herbenoemd en bovendien begin dit jaar door het vakblad Binnenlands Bestuur uitgeroepen tot beste lokale bestuurder.
Beide boeken schetsen een goed beeld van hun strijd tegen de negatieve beeldvorming waar zij mee te maken kregen. De één van binnenuit aan de hand van de memoires van Ahmed Aboutaleb, de ander vanaf de zijkant dankzij de observaties van twee stadsverslaggevers van Het Parool die Halsema jarenlang volgden. Het verschil? In Aboutalebs boek (waarvoor hij werd bijgestaan door tekstschrijver Nina Miezelmoe) is het verhaal aanzienlijk persoonlijker en daarmee levendiger dan de per definitie meer afstandelijke, journalistieke beschrijving van Halsema’s belevenissen als burgemeester.
Ahmed Aboutalebs memoires, die de titel Thuis meekregen, beslaan meer dan alleen het burgemeesterschap van Rotterdam. Het is het verhaal over de leergierige Marokkaanse jongen uit het Rifgebergte, zoon van een imam die zich ontwikkelde tot een ‘modelimmigrant’ en via journalistiek, ambtenarij en politiek carrière maakte in Nederland. Dit succesverhaal werd bij elke nieuwe stap van Aboutaleb op de maatschappelijke ladder wel ergens opgetekend. Maar de nu gepubliceerde memoires met de door hem zelf aangebrachte ordening en keuzes voor onderwerpen geven dat overbekende verhaal zondermeer een extra dimensie.
Dat zit in kleine dingen. Bijvoorbeeld als hij vertelt over de „botte” manier waarop hij in de stad als burgemeester werd geconfronteerd met zijn islamachtergrond. „Een horecaondernemer zette dan ‘per ongeluk’ een glas bier voor mijn neus. Toen ik daar niet getapt genoeg op reageerde, werd me dat weer kwalijk genomen.”
Aboutaleb schuwde tijdens zijn ambtsperiode zware woorden niet. „Als je de vrijheid niet ziet, in hemelsnaam pak je koffer en vertrek”, zei hij tegen extremistische moslims die in 2015 sympathie hadden getoond voor de aanslag op de redactie van het Franse satirische weekblad Charlie Hebdo. „Toegegeven, het waren grove woorden, maar ze kwamen recht uit mijn hart en vonden weerklank bij velen”, schrijft hij terugblikkend in zijn memoires.
Jammer dat Aboutaleb als burgemeester van één van de meest multiculturele steden van het land in zijn boek niet veel dieper ingaat op de spanning en uitdagingen die een samenleving met meer dan 170 nationaliteiten met zich meebrengt. Juist vanuit zijn persoonlijke beleving – het zijn immers memoires – zou dat niet hebben misstaan. Vele malen benoemt hij zijn moslimachtergrond. Dat hij uitgesproken opvattingen koestert over mensen die niet willen integreren, heeft hij meer dan eens laten blijken. Zijn boek is een illustratie van de constante balanceeract die hij zelf heeft moeten uitvoeren om er toch maar ‘bij te horen’. Juist daarom had iets meer reflectie van de geslaagde immigrant op de multiculturele samenleving wel gemogen.
Femke Halsema bij de herdenking van de Decembermoorden in Suriname in 2019.
Femke Halsema voerde een andere emancipatiestrijd. Zij werd in 2018 de eerste vrouwelijke burgemeester van Amsterdam uit de geschiedenis van de hoofdstad. Zij hoefde die seksestrijd niet zelf te strijden want de sollicitatiecommissie uit de Amsterdamse gemeenteraad had al de voorkeur uitgesproken voor een vrouw. Waar zij wél zelf tegen moest strijden was het vooroordeel dat een vrouwelijke burgemeester minder is dan een mannelijke. Bovendien had zij, ondanks het gebrek aan ervaring als bestuurder, wel degelijk de capaciteiten in zich om te besturen. Want die ervaring had zij als Tweede Kamerlid voor GroenLinks niet opgedaan. Daar kwam het verwijt van elitarisme nog bij.
In hun boek beschrijven Hielkema en Wagemakers zeer nauwgezet Halsema’s route naar het burgemeesterschap. Aanvankelijk niet gepland – zij ontkende lange tijd belangstelling te hebben – maar nadat zij in 2018 eenmaal besloten had toch te solliciteren werd weinig nog aan het toeval overgelaten. Met behulp een speciale ‘klankbordgroep’ van adviseurs, Voorwaarts! geheten, met daarin onder anderen mensen als oud SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan, oud PvdA-campagnestrategen Eric van Bruggen en Lennart Booij, en VVD’er Patrick Mikkelsen, directeur van de Amerikaanse Kamer van Koophandel in Nederland, bereidde zij de gang naar het sollicitatiegesprek voor. „Yes”, appte Halsema in de whatsapp groep nadat zij op 27 juni 2018 was voorgedragen.
Wat daarna in het boek volgt is een goed gedocumenteerde maar vlakke kroniek van de Halsema-jaren tot aan deze zomer, waarin Hielkema en Wagemaker hun sympathie voor hun onderwerp niet verbergen. Alle controverses, rellen, hoogte -en dieptepunten van het burgemeesterschap worden keurig chronologisch beschreven, eindigend in de conclusie dat zij GroenLinks allang is ontstegen. „Haar burgemeesterschap is toch vooral van Femke Halsema zelf. En haar erfenis ook.”
Beide auteurs voorspellen in het slothoofdstuk dat in de toekomst ongetwijfeld een boek zal verschijnen over hoe zij zelf het ambt heeft beleefd. Misschien is het beter voor het complete beeld maar op dat boek te wachten. Ahmed Aboutaleb heeft in zijn memoires laten zien wat daarvan de meerwaarde is.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC