Drama Een Amerikaan wordt in Zwitserland aangehouden: hij zou de verdwenen beeldhouwer Stiller zijn, die spioneerde voor de Sovjets. Hij ontkent stug in een adaptatie die de diepgang van het boek ‘Stiller’ mist.
Links Paula Beer als Julika, rechts Albrecht Schuch als White/Stiller, in de fim 'Stiller'.
Stiller. Regie: Stefan Haupt. Met: Albrecht Schuch, Sven Schelker, Paula Beer, Max Simonischek. Lengte: 99 min.
„Ik ben Stiller niet!” De beroemde openingszin van Max Frisch doorbraakroman Stiller (1954) keert terug in de verfilming door de Zwitserse regisseur Stefan Haupt. De zin wordt uitgesproken door de Amerikaan James Larkin White als hij in Zwitserland wordt aangehouden. De autoriteiten vermoeden dat White wel degelijk Anatol Ludwig Stiller is, een beeldhouwer die meevocht in de Spaanse Burgeroorlog en spioneerde voor de Russen. Hij wordt in Zürich gevangengezet, in afwachting van forensisch bewijs dat voor eens en altijd zijn identiteit moet vaststellen.
Omdat de handeling zich begin jaren vijftig afspeelt, gaat dat nog niet zo makkelijk als nu, met dna-onderzoek. De politie contacteert dan ook zijn vrouw, balletlerares Julika (Paula Beer, nu ook in de bioscoop te zien in Christian Petzolds Miroirs No. 3). Zij herkent haar echtgenoot, die haar jaren geleden verliet en sindsdien spoorloos verdween, maar White blijft ontkennen dat hij Stiller is. Tegen een goedgelovige cipier vertelt hij sterke verhalen over zijn tijd in de Verenigde Staten. En hoe komt hij toch aan dat litteken bij zijn oor?
Dat Haupts bewerking meer over mannelijkheid gaat dan over identiteit – met Stiller die vaak wat clichématig in de spiegel staart – is een te billijken keuze. De verbitterde beeldhouwer Anatol Stiller durfde in de Spaanse Burgeroorlog niet op fascisten te schieten, waarover een vriend zich jaren later nog steeds vrolijk maakt. En dat krenkt de kwetsbare kunstenaar keer op keer. Komt zijn artistieke frustratie bovendien niet voort uit een gefnuikte mannelijkheid? Stiller is namelijk jaloers op het succes van Julika als balletdanseres, wat zijn toch al fragiele ego niet sterker maakt.
Het zijn aardige aanzetjes tot duiding van waarom Stiller zich opnieuw zou willen uitvinden, desalniettemin stelt Haupts boekverfilming teleur. Van een rijke roman maakte hij een verzorgd aangeklede, maar tamelijk oppervlakkige film die uiteindelijk slechts draait om de banale vraag of White nou Stiller is of niet.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
De beste filmstukken interviews en recensies van de nieuwste films
Source: NRC