Nu de VVD mag aansluiten bij de volgende ronde van de kabinetsformatie, zal Dilan Yesilgöz er alles aan gelegen zijn om de vorige week gepresenteerde plannen van D66 en CDA verder naar rechts te trekken.
zijn beiden politiek verslaggever
‘Op onderdelen interessant’, zo luidde het oordeel van de VVD over de ‘positieve agenda’ waar Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) de afgelopen weken aan schreven. Voor Yesilgöz, die ziet dat haar blokkade op GroenLinks-PvdA in haar voordeel is uitgevallen, hoeft het startdocument van D66 en CDA dan ook ‘niet naar de prullenbak’. Wel is haar er alles aan gelegen de voorstellen verder naar rechts te trekken.
Dat kan ook niet anders, aangezien de VVD-leider de afgelopen periode D66 en CDA heeft afgeschilderd als twee partijen die links van het midden zouden opereren. De komende weken zal blijken hoeveel water Jetten en Bontenbal bij de wijn willen doen.
Een eerste blik op het formatiedocument van D66 en CDA leert dat de twee partijen weliswaar verschillend denken over het asielbeleid dan VVD, maar dat die verschillen vermoedelijk wel overbrugbaar zijn. Bij de liberalen wordt al met tevredenheid vastgesteld dat veel VVD-asielvoorstellen terug te vinden zijn in het gezamenlijke plan van Jetten en Bontenbal. Denk aan de invoering van het tweestatusstelsel, dat het nareizen van familieleden moeilijker maakt; en het afschaffen van de permanente verblijfsvergunning. In plaats daarvan komt er een tijdelijke verblijfsstatus van drie jaar.
Wat moeilijker ligt tussen D66, CDA en VVD is de ‘spreidingswet’. Jetten en Bontenbal willen deze wet – die een eerlijke verdeling van asielzoekers over alle gemeenten mogelijk moet maken – handhaven. Maar Yesilgöz keerde zich in het vorige kabinet juist tegen de wet. De eigen VVD-senaatsfractie stak er echter een stokje voor dat de spreidingswet de prullenbak inging. De kans is groot dat Yesilgöz op dít asielthema haar knopen zal tellen en D66 en CDA hun zin zal geven, ook gelet op de massieve steun voor de wet vanuit lokale VVD-bestuurders.
Om toch een stempel op het asielbeleid te drukken, zal de VVD wel andere strengere maatregelen eisen. En dan kan het schuren. Zo wil de VVD illegaliteit strafbaar stellen, iets waar D66 zich altijd met hand en tand tegen heeft verzet. Ook wil de VVD verder met het afschaffen van de voorrang voor statushouders bij de toekenning van een huurwoning. Iets wat volgens D66 en CDA een onmogelijke eis richting gemeenten is, omdat die een taakstelling vanuit het Rijk opgelegd hebben gekregen om statushouders een dak boven het hoofd te bieden.
Op tal van andere terreinen zullen de onderhandelingen soepeler verlopen. Het invoeren van rekeningrijden springt bijvoorbeeld in het oog. De VVD verzette zich in het verleden tegen de kilometerheffing, maar was in kabinet-Rutte IV ook al om.
Ook het stikstofdossier kan gezien worden als een voorzetting van het beleid van Rutte IV met onder meer de terugkeer van het stikstoffonds. De drie partijen zijn het verder eens dat er meer geïnvesteerd moet worden in defensie. Ook de plannen voor het bedrijfsleven zijn bij de VVD positief ontvangen.
Ook over de aanpak van de woningnood zitten de drie partijen op één lijn, al heeft de VVD wel een harde eis om niet te morrelen aan de hypotheekrenteaftrek. Yesilgöz zei tijdens de campagne dat zij niet in een kabinet zal stappen dat deze fiscale aftrek gaat ‘schrappen’, maar de voorzichtige formulering van CDA en D66 in hun laatste formatiedocument laat ruimte voor onderhandeling. Daarin staat namelijk dat huizenbezitters van wie de renteaftrek wordt afgebouwd (deels) financieel gecompenseerd gaan worden via de inkomstenbelasting.
Een van de moeilijkste opgaven in de volgende onderhandelingsronde zal uiteindelijk zijn hoe het kostenplaatje rondgebreid moet gaan worden. ‘De centrale vraag is hoe een en ander wordt betaald’, stelde Yesilgöz in het eindverslag van informateur Buma. Aanvankelijk zouden D66 en CDA het kopje financiën ook oppakken, maar dat is nog niet gebeurd.
Anders dan in voorgaande kabinetten is het de verwachting dat een kabinet-Jetten flink zal moeten bezuinigen. Door de vergrijzing zullen de kosten van de zorg en sociale zekerheid de komende jaren nog harder stijgen.’ De huidige begroting is niet houdbaar’, stellen Jetten en Bontenbal in het startdocument. ‘Keuzes zijn nodig.’
Ondertussen willen Jetten en Bontenbal onder meer flink investeren in infrastructuur, het stroomnet en de ‘economie van de toekomst’, zoals de AI- en chipsector. D66 en CDA zijn bereid hiervoor de staatsschuld, die nu 10 procentpunt onder de toegestane 60 procent ligt, op te laten lopen. Ook omdat het uitgaven zijn die zich terug zullen verdienen. De VVD staat daar wat huiveriger tegenover. De liberalen willen eerder harder snijden in de uitgaven: in de sociale zekerheid en de zorg bijvoorbeeld.
De komende weken zal blijken hoe groot de VVD-stempel op de agenda van Jetten en Bontenbal zal zijn. De drie onderhandelende partijen weten dat het traditie is dat de partij die de premier mag leveren (D66) het meeste zal moet inleveren op andere terreinen.
Tegelijkertijd weet Yesilgöz ook dat toekomstig premier Jetten een aantal kroonjuwelen moet overhouden om zijn eigen progressieve stempel te kunnen drukken nu hij GroenLinks-PvdA heeft moeten loslaten. En als de VVD wil dat het minderheidskabinet enigszins stabiel de rit kan uitzitten, zal GroenLinks-PvdA op enkele punten gepaaid moeten worden.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant