Ophef De Universiteit Twente schaft cum-laudepromoties af vanwege een oneerlijk voordeel voor mannen. Maar bij de TU Eindhoven losten ze dat probleem op een andere manier allang op.
De Technische Universiteit Eindhoven.
Hardnekkig probleem, genderdiscriminatie bij promoties? Niet als je de zaken gewoon eens omdraait. Dat merkten ze bij de TU Eindhoven, waar ze al jaren geleden de procedure aanpasten om gender bias bij het verlenen van cum laude tegen te gaan.
Had dat effect gehad, wilde de universiteitsraad weten. Aanleiding was het besluit van de Universiteit Twente om vanaf 2026 te stoppen met cum laude (met lof) bij promoties. Die eervolle vermelding wordt nog steeds onevenredig vaak verleend aan mannen en pakt „systematisch nadelig” uit voor vrouwen, aldus Twente.
Wat bleek in Eindhoven? Van 2004 tot 2007 kreeg daar geen enkele vrouwelijke promovendus de vermelding, ook in 2008 was het aandeel vrouwelijke promovendi dat cum laude haalt er nog altijd veel minder dan dat van de mannen. Maar warempel, in 2019 waren ze hun achterstand op de mannen ineens ingelopen, de laatste jaren eten de mannen zelfs het cum-laudestof van hun vrouwelijke collega’s (in 2023 10 procent van de vrouwen tegen 7 van de mannen).
Het geheim, volgens de TU zelf: zes jaar geleden besloot de instelling de procedure te veranderen. Het initiatief voor cum laude ligt niet langer bij de promotor, maar bij de externe leden van de promotiecommissie. Het idee is dat die onafhankelijk zijn, veel minder persoonlijk betrokken zijn bij de promovendus en dus objectiever oordelen. Zij nemen het initiatief, de promotor neemt het in de regel over, uiteindelijk beslist de commissie na de mondelinge verdediging van het proefschrift.
Objectieve criteria zoals een gemiddeld cijfer bij het doctoraalexamen, zijn er bij een promotie niet. Uit onderzoek van NRC bleek in 2018 dat bij de helft van de universiteiten mannen anderhalf tot twee keer zoveel kans op cum laude promoveren hadden als vrouwen en bij enkele meer dan twee keer zoveel.
NRC pleitte er in een commentaar voor het systeem niet af te schaffen, maar te repareren. Promovendi die een bijzondere prestatie leveren moeten daarvoor ‘extra’ kunnen worden beloond. Als dat niet objectief te regelen valt, moet het in elk geval zo eerlijk mogelijk gebeuren.
Is de Eindhovense oplossing het ei van Columbus? De opmerkelijke stijging sinds 2019 kan immers ook het gevolg zijn van andere factoren, zoals het groeiende besef dat vrouwen worden achtergesteld. René van Dinkelkaar, verantwoordelijk voor de promovendi van de TU Eindhoven: „Dat is altijd mogelijk, maar het effect is zo opmerkelijk dat ik wel zou willen spreken van causaal verband.”
Of de kritiek op cum laude zal verstommen is de vraag. Daarin spelen ook andere factoren dan gender bias mee, zoals een bredere afkeer van meritocratisch onderscheid. „Excellentie is nu te veel gericht op het individu”, zei de rector van de TU Twente tegen NRC.
Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Source: NRC