Vuurwerk In de wereld van de vuurwerkproductie wemelt het van de dramatische ongelukken. Moet dat niet ook worden meegenomen in de vuurwerkdiscussie?
Op een videobeeld van maandagochtend 16 juni dit jaar is te zien hoe een enorme donkergrijze, bloemkoolvormige rookpluim uitstijgt boven het normaal gesproken vredige, groene landschap van de Zuid-Chinese provincie Hunan. Strakblauwe lucht, bergen op de achtergrond, rivier ervoor. Maar dit keer dus met rookwolk.
Even daarvoor was de vuurwerkfabriek Shanzhou Fireworks Co (150 medewerkers) ontploft. In totaal 28 watertankwagens en waterkanonnen moesten eraan te pas komen, aldus nieuwssite Al Jazeera. Daarbij kwamen 9 mensen om het leven, 26 raakten gewond. Fabriekshallen van gewapend beton veranderden in gruis.
In de wereld van de vuurwerkproductie wemelt het van dit soort dramatische ongelukken. Voorstanders van het vuurwerkverbod in Nederland – vanaf de jaarwisseling 2026-2027 mogen consumenten geen vuurwerk meer afsteken – wijzen vooral naar de ongelukken die in Nederland gebeuren tijdens het afsteken. Maar de vele levens en ledematen die verdwijnen bij hen die vuurwerk maken, meestal bij illegale fabrieken, blijven daartegenover vaak onderbelicht.
Verreweg het meeste vuurwerk dat wereldwijd rondgaat wordt gemaakt in China, het land waar het vuurwerk zo’n tweeduizend jaar geleden werd uitgevonden. Europese lidstaten importeerden vorig jaar voor ruim 400 miljoen euro aan vuurwerk, blijkt uit Eurostat-cijfers, waarvan 99 procent uit China. Nederland importeerde voor ruim 140 miljoen euro.
Behalve in China staan er ook vuurwerkfabrieken in India, Thailand en Mexico, om nog wat voorbeelden te noemen. Ook in de Verenigde Staten staan enkele fabrieken – daar wordt vooral vuurwerk gemaakt voor eigen evenementen. Dichter bij huis produceert Duitsland nog een klein beetje vuurwerk.
In andere landen staan dus nog wel vuurwerkfabrieken, en de opsomming van dodelijke explosies bij vuurwerkproductie in internationale media is lang. Slechts een greep: zo’n twintig doden vielen bij een fabriek in Thailand vorig jaar, waar twee jaar eerder ook een dode viel. In een andere fabriek in het land: twaalf doden in 2023. Veertien mensen kwamen om het leven bij twee vuurwerkexplosies in de zuidelijke Indiase staat Tamil Nadu. 49 doden vielen bij een groot ongeluk in Indonesië in 2017. Volgens nieuwssite Globalhealthnow stierven tussen 2023 en 2024 alleen al in India 76 mensen. Het overzicht is zeker niet compleet: lang niet alle slachtoffers worden gemeld. De werknemers die pas jaren later aan verwondingen overlijden, zijn ook niet meegeteld.
Ter vergelijking: het jaarlijkse aantal dodelijke slachtoffers van vuurwerk in Nederland, het cijfer waar hier de vuurwerkdiscussie meestal over gaat, lag de afgelopen jaarwisselingen op gemiddeld twee per jaar. Behalve doden zijn er ieder jaar veel zwaar gewonden. Op 31 december 2024 en 1 januari 2025 werden in totaal 367 personen behandeld op de spoedeisende hulp voor vuurwerkletsel zoals brandwonden en oogletsel. Daarbij ging het in veel gevallen om illegaal vuurwerk.
Overigens ging het in Nederland ook eens flink mis bij een opslagplaats: velen zullen zich de vuurwerkramp van Enschede in 2000 nog goed herinneren. 19 omwonenden en 4 brandweerlieden kwamen om en 900 mensen raakten gewond door een ontploffing op het terrein van vuurwerkbedrijf S.E. Fireworks, midden in een woonwijk. Daar lag uit China geïmporteerd vuurwerk – in Nederland staan geen fabrieken.
Legaal vuurwerk in Nederland is over het algemeen afkomstig van verkopers die hun fabrieken op orde hebben, zegt vuurwerkimporteur en voorzitter van de belangenvereniging Pyrotechniek Nederland Leo Groeneveld. „Bij de fabrieken waar Nederland zaken mee doet, hebben ze onder strengere overheidsregulering hun veiligheid inmiddels sterk verbeterd om de risico’s te beperken.”
„In 1987 was ik voor het eerst in China op bezoek. Toen trof ik een soort klein schuurtje aan zonder behoorlijke veiligheidsmaatregelen – er stonden een paar emmers water. Maar de fabrieken waar Nederlandse firma’s [tegenwoordig] bij kopen, werken steeds vaker machinaal zodat menselijke fouten voorkomen worden. De wanden zijn dusdanig dik dat bij calamiteiten een kettingreactie wordt voorkomen. Er staan nu goede sprinklerinstallaties en de fabrieken staan niet in de bebouwde kom. Bovendien willen importeurs ook samenwerken met betrouwbare fabrieken om er zeker van te zijn dat de leveringen op tijd binnen komen. Dat is niet zo bij fabrieken waar ongelukken dreigen. We werken niet samen met leveranciers uit India of Thailand, alleen met de strenge fabrieken in China. Er is waarschijnlijk geen vuurwerk strenger gecontroleerd dan het vuurwerk dat naar Nederland komt.”
Al is dat geen garantie dat vuurwerk uit onveilige fabrieken niet alsnog op een illegale manier in Nederland terecht komt, weet ook de vuurwerkimporteur. „Als iemand sjoemelt met illegale producten, dan ontbreekt controle om dat te onderscheppen.”
Hoe veilig fabrieken ook proberen te werken, vuurwerkproductie blijft een „gevaarlijke business”, zegt Groeneveld. Vuurwerkfabrieken liggen vol brandbaar materiaal. Het zwartgrijzige poeder buskruit, een mengsel van kaliumnitraat, houtskool en zwavel, is de basis. Dat begint al te ontbranden bij iets te veel wrijving. Medewerkers mengen het kruit in precieze verhoudingen met bepaalde mineralen om vuurwerk de gewenste kleur en vorm te geven. Strontium bijvoorbeeld geeft een rode kleur. Nog een beetje koper erbij en het wordt paars.
„Bij de productie moet buskruit op een gegeven moment openliggen voordat het in een papieren huls wordt verpakt”, vervolgt Groeneveld. „Dat open kruit moet onder hoge druk worden samengeperst. Dat zijn momenten waarop het mis kan gaan, als het niet onder de juiste, veilige omstandigheden gebeurt.” Als de brand niet snel wordt geblust of afgesloten van de rest, ontstaat al snel een kettingreactie, waarbij ook buskruit in de buurt explodeert.
Dan zijn er nog andere vuurwerkoverwegingen dichter bij huis. Zoals de impact van vuurwerk op het milieu. Zo kan een zwaar metaal als strontium, als het in open water terechtkomt, al het leven aldaar vernietigen. De deeltjes in de lucht die vrijkomen na het afsteken zorgen voor luchtvervuiling: bij Oud en Nieuw kan de hoeveelheid fijnstof met gemak oplopen van enkele tientallen microgram in een kubieke meter lucht (de normale waarde) tot ruim duizend microgram, aldus een onderzoek van het Ministerie voor Volksgezondheid, welzijn en sport. Dat zorgt tijdelijk voor problemen bij mensen met een longaandoening, al zakt de fijnstofpiek na enkele uren weer terug naar het gangbare niveau.
En dan is er natuurlijk de schade die achterblijft na de jaarwisseling. Zo liepen de kosten voor de gemeente Rotterdam door kapotte eigendommen zoals ondergrondse containers, speeltoestellen en afvalbakken vorig jaar op tot 261.430 euro. Die bedragen zijn overigens niet volledig te wijten aan vuurwerk: schade ontstaat ook doordat veel mensen rond de jaarwisseling feestvieren op straat, waarbij vaak behoorlijk gedronken wordt.
De verwachting is dat mensen tijdens de komende jaarwisseling extra uitbundig zijn, omdat ze voor de laatste keer vuurwerk mogen afsteken. In Rotterdam is de traditie ontstaan dat de wethouder van Stadsbeheer in het nieuwe jaar even meehelpt met het opruimen van de vuurwerkpuinhoop om de medewerkers een hart onder de riem te steken. Die zal er ditmaal wellicht wat langer mee bezig zijn.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC