Dinsdag wordt Andrej Babis benoemd tot premier van Tsjechië. Vanuit die positie zal hij verder werken aan een kabinet met zijn populistische partij ANO en twee radicaal-rechtse partners. De formatie wordt getekend door controverses.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Babis’ partij ANO won de parlementsverkiezingen in oktober overtuigend, maar zijn partij had onvoldoende zetels voor een meerderheid in het parlement. De radicaal-rechtse partijen SPD en Automobilisten voor Zichzelf kwamen in beeld als coalitiepartner. Samen hebben ze 108 van de 200 zetels. Een maand geleden presenteerde Babis een voorlopig regeerakkoord met de twee andere partijleiders.
Sindsdien is de formatie gaande van een regering die het bekende populisme van Babis – hij regeerde ook tussen 2017 en 2021 – combineert met een radicaal-rechts stempel van de twee partners. SPD voerde een felle antimigratiecampagne en grossiert in pro-Russische standpunten. De Automobilisten zijn, zoals hun partijnaam suggereert, vooral voor auto’s (bij voorkeur met benzine- of dieselmotoren) en tegen onder meer de Green Deal van de EU.
Het voorlopige akkoord kenmerkt zich door lastenverlaging en fiscale douceurtjes voor de Tsjechen alsook verzet tegen EU-beleid op gebieden als migratie en klimaat. Wel staat Babis bekend als pragmaticus en is de verwachting niet dat hij zo tekeer zal gaan tegen Brussel als de Hongaarse premier Viktor Orbán of diens Slowaakse ambtgenoot Robert Fico.
Afgelopen weken werd een voorlopige verdeling gemaakt van de ministersposten. Maar president Petr Pavel, die de leden van een nieuw kabinet moet benoemen, heeft zijn bedenkingen bij de lijst.
Zelfs het premierschap van Andrej Babis was geen uitgemaakte zaak. Pavel sprak zijn zorgen uit over mogelijke belangenverstrengeling. Babis is naast politicus ook multimiljardair en eigenaar van Agrofert, een conglomeraat met onder meer bedrijven in de landbouw, voedselverwerking, chemische producten en media. Hij zou als premier zijn zakenimperium kunnen bevoordelen.
Babis moest de Tsjechische samenleving eerst uitleggen hoe hij dit gaat oplossen, vond Pavel. Eind vorige week kwam Babis met een publiek statement: hij zal Agrofert mogelijk onderbrengen in een zogeheten blind trust, waarmee hij zijn bedrijf deels uit handen geeft. ‘Mijn kinderen zullen Agrofert erven na mijn dood’, aldus Babis.
Critici als corruptiewaakhond Transparency International zijn niet volledig overtuigd en stellen dat enkel de verkoop van Agrofert niet de schijn van belangenverstrengeling volledig opheft. Maar Pavel neemt genoegen met de verklaring van Babis en kondigde aan hem dinsdag te benoemen tot premier.
Daarmee is Babis er nog niet. Hij hoopt voor de kerst de coalitie rond te hebben, zodat hij na een vertrouwensstemming in het parlement in januari aan de slag kan. Kandidaat Filip Turek van de Automobilisten is echter een struikelblok en wekt ergernis bij Babis, die hecht aan positieve beeldvorming rond de nieuwe regering.
Tsjechische media onthulden dat Turek in het verleden een stortvloed aan racistische berichten op sociale media postte. Op dit moment loopt er een onderzoek naar zijn uitlatingen. Pavel stelt dat als de berichtgeving juist blijkt, hij iemand met een dergelijk verleden niet kan benoemen tot minister.
Turek werd voorgedragen voor Buitenlandse Zaken. De Automobilisten houden aan hem vast. De partij kwam met een zoenoffer: Turek zou milieuminister worden en stuivertje wisselen met partijleider Petr Macinka, die van Milieu naar Buitenlandse Zaken gaat.
Overigens is ook Macinka omstreden: hij noemde de menselijke invloed op klimaatverandering ‘pure propaganda’. Maandag gingen de Automobilisten langs bij Pavel om de plooien glad te strijken, maar Turek zegde af wegens gezondheidsredenen. Daarnaast raakte coalitiepartner SPD recentelijk in opspraak nadat een pornofilm was uitgelekt waarin een partijlid te zien zou zijn.
Welke invloed de twee radicale partijen op het beleid zullen hebben, moet nog blijken. Ze ontberen de bestuurlijke ervaring van grootste coalitiepartner ANO. Maar hun invloed overstijgt hun zetelaantal, legt politicoloog Otto Eibl van de Masaryk-universiteit in Brno uit.
De twee partijen vormen niet alleen de sleutel tot een meerderheid, maar garanderen ook de immuniteit voor strafvervolging die parlementariërs genieten. Behalve de zaak tegen Turek loopt tegen Babis een rechtszaak wegens vermeende fraude met EU-subsidies; SPD-leider en Kamervoorzitter Tomio Okamura wordt vervolgd wegens een racistische billboardcampagne in verkiezingstijd.
Alleen een meerderheid in het parlement kan hun immuniteit opheffen. ‘Ze weten allemaal dat ze elkaar nodig hebben en handelen daarnaar’, aldus Eibl. Voorlopig blijven de rijen gesloten. Maar of de coalitie op de lange termijn een gelukkig huwelijk wordt, is onzeker. De formatie is daarbij een teken aan de wand.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant