Veiligheidsstrategie VS De Amerikanen willen tot in de vezels van Europa doordringen. De meeste Europese regeringsleiders en ook Brussel bevinden zich hiermee op totaal nieuw terrein.
Voorzitter van de Europese Raad, Antonio Costa (links), en de Amerikaanse president Donald Trump poseren tijdens de vredestop over Gaza in Sharm El-Sheikh, twee maanden geleden. Foto YOAN VALAT/EPA
António Costa is niet een man die snel uit zijn slof schiet. En de Portugees, sinds vorig jaar EU-president, kiest zelden de vlucht naar voren. Hij kent zijn rol: hij spreekt namens 27 EU-landen, niet namens zichzelf. Het gevolg: áls Costa iets spannends zegt, hebben die woorden gewicht.
Deze rustige, ingetogen António Costa had het maandag ineens gehad. Met het inhakken van de Amerikaanse regering op de Europese Unie én met het meel in de mond waarmee veel Europese politici die aanvallen tot nu toe beantwoorden. Op een conferentie in Parijs sprak hij zich uit.
„Inmenging in de Europese politiek kunnen we niet accepteren”, zei Costa bars. „Bondgenoten dreigen niet om zich te mengen in elkaars democratische bestel of elkaars binnenlandse politieke keuzes.”
Costa verwoordde de frustratie van veel Europese politici. Al een jaar doen de meeste leiders hun best de ergste spanningen met de VS onder Donald Trump te sussen. Ze sloten met lange tanden een handelsakkoord, juichten de nieuwe NAVO-norm toe. En wat kregen ze terug?
Geen rust, maar méér bemoeienis. Zo lazen de meeste Europeanen de nieuwe Nationale Veiligheidsstrategie die het Witte Huis vorige week lanceerde. In dat visiedocument schrijft de regering-Trump dat de Europeanen zich schuldig maken aan van alles en nog wat. Censuur en onderdrukking. Verkeerd migratiebeleid. Dalende geboortecijfers. Vijandig economisch beleid.
Waar Europeanen in de eerste weken van Trump II nog vreesden dat de VS Europa in de steek zou laten, blijkt nu iets heel anders aan de hand. De Amerikanen willen tot in de vezels van Europa doordringen. Om die reden moet de VS het „verzet” aanjagen binnen Europa, zo staat het in de strategie, via partijen die opereren op de nationalistische en uiterst conservatieve flank.
De meeste Europese regeringsleiders en ook Brussel bevinden zich door de confrontatie met de VS op totaal nieuw terrein. Ze zien hoe de Amerikaanse regering alles op alles zet om de verschillende landen uit elkaar te spelen. Harde realpolitik: de VS staan sterker als ze alleen met Bulgarije of Duitsland praten, dan wanneer ze in één keer 27 landen moeten overtuigen.
Daarbij is het huidige Washington ook nog eens sterk verweven met het grote Amerikaanse bedrijfsleven. Allebei voeren ze al maanden actie tegen uiteenlopende Europese wetten, van digitale wetgeving tot groen klimaatbeleid tot regels die bedrijven beboeten die wegkijken bij mensenrechtenschendingen in hun bedrijfsketen. De EU houdt zich maar met moeite staande.
Ook dit was afgelopen weekend opnieuw goed te zien. Vrijdag kreeg techbedrijf X een boete opgelegd door de Europese Commissie van 120 miljoen euro. De Commissie legde uit waarom: het advertentiearchief van X is slecht doorzoekbaar en het blauwe vinkje – dat sinds de overname door Elon Musk niet langer staat voor een vorm van identiteitsverificatie, maar tegen betaling kan worden verkregen – misleidend. Dat mag niet, van de digitale regels van de EU.
Musk reageerde laaiend. Hij beschouwde de officiële reden als een slecht smoesje en kreeg al snel bijval uit de bovenste regionen van de Amerikaanse regering. Vicepresident JD Vance schreef op X dat Musk de boete kreeg „omdat ze niet aan censuur willen doen”.
Marco Rubio, minister van Buitenlandse Zaken, sprak van „een aanval op alle Amerikaanse techplatforms” en vervolgde: „De dagen dat Amerikanen zich online laten censureren zijn voorbij.” Het hele weekend deelde Musk op X berichten die de EU vergeleken met het Derde Rijk.
Dat Elon Musk zich opwindt over een boete voor zijn bedrijf is weinig verrassend. Maar opmerkelijk genoeg wordt alleen Europa in de veiligheidsstrategie zo hard weggezet als een bron van censuur. Ook Rusland heeft Amerikaanse techbedrijven zoals Google stevig beboet, en het land sluit aan de lopende band oppositiepolitici op. Toch streven de VS naar „strategische stabiliteit” met Moskou.
Of neem een land als Brazilië, dat techbedrijf X vorig jaar vanwege het faciliteren van desinformatie boetes oplegde en zelfs op zwart zette totdat het bedrijf betaalde en de Braziliaanse wet gehoorzaamde: in de hele strategie wordt het land niet eenmaal genoemd.
Europa is nu eenmaal anders, in de ogen van de VS. Al een paar jaar treffen Amerikaanse en Europese conservatieven elkaar op conferenties aan beide kanten van de oceaan. Samen prijzen ze er antiliberale leiders als Viktor Orbán en hekelen ze de Europese Unie. Er wordt gedweept met analyses zoals die van Oswald Spengler, auteur van Ondergang van het Avondland.
Maar anders dan doemdenker Spengler zijn de meeste Amerikanen en Europeanen die op deze hedendaagse conferenties rondlopen geen beschavingspessimisten die de ondergang onvermijdelijk achten. Ze zijn elitepessimisten. Met het huidige establishment wordt het nooit wat, zeggen ze. Maar zet andere leiders aan de knoppen, en zie, dan zal Europa weer gloriëren.
Deze blik heeft nu het Witte Huis bereikt. China en Rusland vormen hun eigen invloedssferen. Je kunt ze bevechten of je kunt er zaken mee doen, maar het beleid wordt in Beijing en in Moskou bepaald, vinden de Amerikanen. Zo niet Europa. Dat moet zijn zoals wij willen dat het is.
Dit verklaart waarom radicaal-rechtse partijen uit heel Europa de nieuwste geluiden uit Washington wél enthousiast omarmen. Zij staan te popelen om in eigen land een ommezwaai à la Trump te ontketenen en denken de steun van het Witte Huis goed te kunnen gebruiken. Het vormde de aanleiding voor een van de meest expliciete waarschuwingen van Costa aan het adres van Washington: „De VS kunnen niet in de plaats van Europese burgers beslissen wat de juiste of verkeerde partijen zijn.”
Zaken doen, onderhandelen en handelsakkoorden sluiten: daar weet de Europese Unie veel van. Maar het voeren van een ideologische en geopolitieke strijd: daar moeten de meeste leiders nog aan wennen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC