Formatie Buma presenteerde maandag het eindverslag en partijen hervatten de gesprekken, maar de blokkades staan fier overeind. D66 en CDA houden onderwijl vast aan forse defensie-uitgaven, terwijl de VVD ook flink wil bezuinigen. En GroenLinks-PvdA noemt een minderheidscoalitie van D66, CDA en VVD een „riskant experiment”.
Fractievoorzitter Jesse Klaver (rechts) van GroenLinks-PvdA na afloop van een gesprek met informateur Sybrand Buma (CDA).
VVD-leider Dilan Yesilgöz oogde maandagmiddag opgetogen, bijna triomfantelijk, na een gesprek met informateur Sybrand Buma (CDA). Om uit de politieke impasse te komen, gaat de VVD meepraten over een ‘basisregeerakkoord’. Dat kán leiden tot een minderheidscoalitie van D66, CDA en VVD met 66 zetels, maar het kan ook de opmaat vormen voor andere varianten, zoals een rechtse coalitie met JA21.
Yesilgöz hield bij het verlaten van het formatiegebied die laatste mogelijkheid nadrukkelijk open. „Het is een mooie tussenstap. Een meerderheidskabinet kan ook de eindhalte zijn”, zei ze.
Afgelopen weken was het onder anderen Yesilgöz die de formatie op slot zette, doordat ze weigerde te praten met GroenLinks-PvdA. D66 op zijn beurt heeft weinig zin om met het rechts-populistische JA21 een coalitie te vormen. De oplossing van verkenner Wouter Koolmees (D66) om D66 en CDA te laten onderhandelen over een gezamenlijke tekst over een vijftal deelonderwerpen, bleek vorige week andere partijen niet over de streep te trekken. Afgelopen donderdag meldde Buma dat geen enkele combinatie – meerderheids- of minderheidskabinet – mogelijk was. „Alle posities [van de partijen] zijn nog zoals in het begin”, aldus de informateur.
Daarmee leek de formatie vrijdag terug bij af. Tegelijkertijd naderde de deadline van Buma’s eindverslag, dat hij deze week moet inleveren. In een laatste poging om de formatie niet te laten stilvallen, werd het afgelopen weekend koortsachtig overlegd. Met enig effect, zo bleek maandag.
Vanuit de dienstauto belde Buma ’s ochtends vroeg met de fractievoorzitters van VVD, CDA, D66 en apart met JA21. Daarna werd om 11.00 uur Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) ontboden in het formatiegebied. Het face to face-onderhoud met D66-leider Rob Jetten, CDA-fractievoorzitter Henri Bontenbal en Yesilgöz nam daarna hooguit een kwartiertje in beslag.
Waarover nu precies overeenstemming was bereikt, werd enkele uren later, tijdens de presentatie van Buma’s eindverslag, niet helemaal duidelijk. Zo staan de oude blokkades fier overeind. Daardoor staat weliswaar vast dat de formatie doorgaat met drie partijen, maar is nog ongewis welke coalitie de gesprekken tussen D66, CDA en VVD zullen opleveren. Zo stelde Buma dat hij een coalitie mét GroenLinks-PvdA in theorie nog mogelijk acht – ondanks de VVD-blokkade.
Intussen had Jesse Klaver z’n conclusies al getrokken: zijn partij zal er niet meer tussen komen. De VVD, zo herhaalde de leider van GroenLinks-PvdA nog maar eens, wordt daarmee „beloond” voor spelbederf. De mogelijkheid van een driepartijencoalitie zonder Kamermeerderheid noemde Klaver een „riskant experiment”, dat niet voor „stabiliteit” zal zorgen. „Kijk om je heen: de wereld staat in de fik. De Amerikanen lijken zich terug te trekken, aan de grenzen van het Koninkrijk (de Antillen) dreigt een oorlog.”
JA21 ziet nog steeds een rol voor zich weggelegd. Vorige week liet partijleider Joost Eerdmans weten niets te zien in een ‘gedoogconstructie’, waarbij JA21 een minderheidscoalitie van D66, CDA en VVD aan meerderheden zou helpen. Nu schrijft Buma in het eindverslag dat de partij daarover „wil nadenken”.
Saillant genoeg is de inhoud niet het grootste probleem in deze formatie. Buma concludeert in het eindverslag dat vrijwel alle partijen in de Kamer „aanknopingspunten” zien in de tekst die D66 en CDA overeenkwamen. Yesilgöz liet vanochtend al weten dat dat akkoord wat haar betreft niet „integraal” de prullenbak in hoeft, maar dat ze wel een aantal andere accenten wilde zetten. Daarbij noemde de VVD-leider (binnenlandse) veiligheid en overheidsfinanciën – lees: bezuinigen – als prioriteiten.
Zo hebben D66 en CDA zich nadrukkelijk gecommitteerd aan het verhogen van de defensie-uitgaven tot 3,5 procent van het bbp (dat vereist structureel 15 miljard extra). Maar de partijen hebben nog niet besloten in welke posten daartoe moet worden gesneden.
Veel belangrijker wordt de vraag wie het akkoord dat de drie partijen willen sluiten, wil steunen – hetzij in de vorm van deelakkoorden, hetzij in de vorm van regeringsdeelname. Een driepartijenkabinet van D66, CDA en VVD heeft met 66 zetels in de Tweede Kamer misschien nog enige doorzettingsmacht, maar is in de senaat met 21 van de 75 zetels nauwelijks een factor van belang.
Buma adviseert in het eindverslag met klem al in de volgende fase partijen te zoeken die eventuele plannen willen steunen. Yesilgöz sluit niet uit dat andere partijen dan alsnog aansluiten bij de coalitie. „Ik heb het liefst zo’n stevig mogelijk kabinet.”
Om dat mogelijk te maken, zullen óf de VVD óf D66 over hun schaduw moeten stappen. Tijdens de presentatie hield Buma de journalisten een oude wijsheid voor: formeren betekent geven en nemen. Volgens de informateur hebben de gesprekken van afgelopen weken geleid tot een betere verstandhouding en beginnen de fractieleiders enigszins uit de „campagnestand” te raken.
De informateur verwacht dat een meerderheid van de Tweede Kamer woensdag, tijdens het debat over zijn verslag, akkoord zal gaan met de volgende ‘fase’ in de formatie.
D66-leider Rob Jetten zei na afloop „heel blij” te zijn dat dit in elk geval is bereikt. „Alle partijleiders zijn tot vrijdag bezig geweest om een meerderheidscoalitie voor elkaar te boksen, maar het werd duidelijk dat dat er in deze fase gewoon niet in zit.”
„Het wordt een ingewikkeld gesprek”, zei Henri Bontenbal. „Maar uiteindelijk zijn we met zijn allen verantwoordelijk voor het bestuur van het land.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag
Source: NRC