‘Een zwervend bestaan’ Uit straatboekenkastjes in heel Nederland haalt Arjen Fortuin steeds een boek, bespreekt het, en geeft het door. Deze week bij een oude brouwerij in Breda.
De buurtboekenkast op het voormalige terrein van brouwerij De Drie Hoefijzers.
U kent natuurlijk het verhaal van dat Turfschip. Brabants eigen Paard van Troje, dat in maart 1590 erin slaagde om 75 soldaten het Kasteel van Breda binnen te smokkelen. Je vraagt je af waarom die Spanjaarden zo weerloos waren. Dat kwam, aldus de overlevering, door de vaten „prima Breda’s bier” van de plaatselijke brouwerij die ook in het schip lagen.
Meer dan vier eeuwen later is het terrein van brouwerij De Drie Hoefijzers een postindustriële woonwijk geworden. Het plantsoen in het midden biedt plaats aan een mooi boekenkastje, met onder meer een fraai herdenkingsboek over het WK 1978 én, uit het jaar van dat wereldkampioenschap, de vierde druk van Een zwervend bestaan van Bob den Uyl.
Als Den Uyl in 1590 had bestaan, had dit boek uitstekend dienst kunnen doen als afleidingsmanoeuvre, want als je eenmaal begint in Een zwervend bestaan, dan zit je er ook aan vast, zo dwingend voert Den Uyl (1930-1992) je mee. „Waarvoor gaan mensen naar een voetbalwedstrijd”, vraagt hij zich in de eerste zin af, wat blijkt te gaan om Ajax-Feyenoord, een wedstrijd waar de schrijver zich per ‘supportersbus’ naartoe zal laten vervoeren. „De opeengepakte inzittenden vullen de tijd tot het vertrek met het zingen van strijdliederen, begeleid door dreunend voetgestamp en gezwaai met vlaggen.” (Toen ging men nog zonder vuurwerk naar het stadion.)
Hoe dit verder gaat, komt de lezer pas veel later te weten, want geen schrijver kan zo superieur afgeleid raken als Bob den Uyl. Want ineens zitten we met hem in een hotellift in Hannover en twee pagina’s verderop is hij gestrand in Pampilhosa, een Portugees plaatsje met slechts „de hoogste palmboom die ik ooit heb gezien” als afleiding van de verveling. Verlossing loopt via een bloedhete, tjokvolle trein, onderweg van Lissabon naar Madrid, waar Den Uyl staat te zweten tussen de manden met pluimvee: „Vlak daarop ontdekt een aantal vrouwen rechts van mij dat drie douanebeambten rustig in een aan acht mensen plaats biedende coupé whisky zitten te drinken. Dit nemen zij niet, er ontstaat een heftige ruzie, er wordt gewezen op de revolutie [de Anjerrevolutie van 1974] waardoor immers alle mensen gelijk zijn geworden, terwijl de beambten met vereende krachten proberen de deur van hun coupé weer op slot te krijgen.”
Perfecte zinnen, inderdaad – en een ironie die al evenzeer aan Carmiggelt doet denken. Intussen zijn we nog lang niet bij Ajax-Feyenoord. Want de verteller heeft eerst nog een prachtige verhaal over Oost-Berlijn in petto, toen er rondom Alexanderplatz welgeteld drie restaurants waren, rond etenstijd met immense rijen ervoor – en anders gesloten. Schitterend is het beeld van een Duits dansfeest, alwaar een paar zo in de olie is, dat het omvalt en niet weer opkrabbelt, maar besluit „het geanimeerde gesprek in alle rust languit liggend voort te zetten onder het betasten van verschillende daarvoor in aanmerking komende lichaamsdelen, waarbij de andere paren zonder belangstelling te tonen beleefd om hen heen dansten.
Slechte gedachten heeft Den Uyl ook: wanneer hij door zijn geliefde tegen zijn zin is meegevoerd naar een vol Sint Pietersplein om de paus te zien, schrijft hij dat de kerkvorst zich in een uitstekende positie bevindt om huis te houden met een machinegeweer. Intussen vraagt u zich af of de schrijver die voetbalwedstrijd uit de eerste zin nog heeft bereikt: welzeker, al op pagina 101. Gelukkig zijn we dan pas halverwege Een zwervend bestaan.
Wilt u het besproken exemplaar van Een zwervend bestaan hebben? Mail boekuitdekast@nrc.nl; het boek wordt onder inzenders verloot, de winnaar krijgt bericht.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC