De Gezondheidsraad presenteert maandag opnieuw een onderzoek dat aantoont dat geitenhouderijen omwonenden ziek maken. Demissionair landbouwminister Wiersma (BBB) wuifde al dit bewijs tot nu toe weg, maar dat wordt steeds moeilijker.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Het onderzoek dat de twijfel voor eens en altijd moest wegnemen is eindelijk af: de Gezondheidsraad bevestigt in een nieuw rapport dat omwonenden van geitenhouderijen veel vaker longontsteking krijgen dan andere Nederlanders. Mensen die binnen 500 meter van een geitenboerderij wonen, hebben maar liefst 73 procent meer kans op een longontsteking. Binnen een straal van een kilometer van een geitenstal is er een verhoogd risico van 19 procent.
De Gezondheidsraad schat dat geitenhouderijen jaarlijks gemiddeld 841 longontstekingen extra veroorzaken bij mensen die binnen een kilometer afstand wonen. Deze conclusies volgen op een eerder rapport uit juli, waarin de raad al vaststelde dat er ‘waarschijnlijk’ sprake is van een oorzakelijk verband tussen geitenhouderijen en longontstekingen bij omwonenden.
Dat woordje ‘waarschijnlijk’ was deze zomer voor demissionair minister van Landbouw Femke Wiersma (BBB) voldoende reden om niet in actie te komen. Dit in weerwil van het advies van de Gezondheidsraad, die het kabinet toen al aanraadde om op basis van het voorzorgsbeginsel maatregelen te nemen om de gezondheidsrisico’s voor omwonenden te beperken.
Wiersma vond dat er eerst meer onderzoek nodig was, omdat het oorzakelijk verband volgens haar niet hard genoeg was aangetoond. Wiersma’s partij BBB behartigt de belangen van de intensieve veehouderij en is daarom huiverig om beperkingen op te leggen aan boerenbedrijven.
Een groot deel van de Tweede Kamer dringt wel aan op beschermende maatregelen. In 2016 en 2017 publiceerde het RIVM namelijk al de eerste onderzoeken die wezen op de verhoogde gezondheidsriciso’s van geitenhouderijen. In 2021 concludeerde het RIVM opnieuw dat omwonenden van veehouderijen gemiddeld meer gezondheidsklachten hebben, waarbij geitenhouderijen er in negatieve zin uitsprongen.
In januari dit jaar volgde nóg een RIVM-onderzoek van dezelfde strekking. Naar aanleiding daarvan eiste een groot deel van de Tweede Kamer kabinetsmaatregelen om plattelandsbewoners te beschermen. Dit leidde volgens ingewijden tot een hoogoplopend conflict tussen toenmalig PVV-minister van Volksgezondheid Fleur Agema en Wiersma. Agema wilde ingrijpen, Wiersma niet. Het politieke compromis was uitstel: het kabinet vroeg advies aan de Gezondheidsraad en wilde daarop wachten.
Toen de Gezondheidsraad in juli met een duidelijk advies kwam (kabinet, neem maatregelen), negeerde Wiersma dat opnieuw, omdat het ‘waarschijnlijke’ oorzakelijke verband niet de gevraagde zekerheid bood. Daarmee gaat ze eraan voorbij dat de empirische wetenschap zelden absolute zekerheden produceert. Juist daarom geldt bij gezondheidsrisico’s het voorzorgsbeginsel als leidraad voor overheidshandelen.
Naar aanleiding van de vele zorgwekkende studies hebben negen provincies inmiddels een verbod op vestiging van nieuwe geitenhouderijen ingesteld. In een aantal van die provincies mogen bestaande geitenhouderijen nog wel uitbreiden. In Zeeland, Friesland en Groningen geldt geen enkele beperking voor geitenhouders.
Het aantal geitenhouderijen in Nederland is sinds de jaren explosief gestegen. Zelfs de door geiten veroorzaakte Q-koortsepidemie tussen 2007 en 2010 heeft deze groei geen halt toegeroepen. Er leven inmiddels zo’n 650 duizend geiten in Nederland. Dat zijn er 80 procent meer dan in 2010.
Een van de oorzaken van de geitenexplosie is dat deze veecategorie niet aan een maximum aantal ‘dierrechten’ gebonden is. Het aantal melkkoeien, varkens en kippen kan niet onbeperkt groeien. Een koeien-, varkens- of pluimveehouder die zijn veestapel wil uitbreiden, moet eerst dierrechten (voor koeien: fosfaatrechten) kopen van een collegaboer die stopt. Een geitenhouder heeft geen dierrechten nodig, en dat maakt het extra aantrekkelijk een geitenhouderij te beginnen.
Een Kamermeerderheid wil daarom dierrechten voor elke landbouwdiercategorie instellen, dus ook geiten en schapen. Dit voornemen staat ook in het formatiedocument dat D66 en CDA vorige week presenteerden.
Wiersma en demissionair minister van Volksgezondheid Jan Anthonie Bruijn (VVD) moeten nu samen beslissen wat ze met dit nieuwe Gezondheidsraad-rapport doen. Volgens de NOS is er opnieuw onenigheid tussen de twee ministeries over eventueel te nemen stappen. Op 14 januari staat een Kamerdebat gepland met het ministersduo over dit onderwerp, dus voor die tijd moeten ze een al dan niet gemeenschappelijke reactie formuleren.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant