Het minimumloon en de AOW moeten niet langer automatisch aan elkaar worden gekoppeld. Dat de twee in gelijke mate stijgen is ‘onlogisch’ en staat ‘goed beleid’ in de weg, schrijft het Instituut voor Publieke Economie in een onafhankelijk advies.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
De discussie over de koppeling gaat terug tot de jaren tachtig en ligt uiterst gevoelig in Den Haag. Dat is niet voor niets, het idee is immers dat door de AOW en ook andere uitkeringen mee te laten bewegen met het minimumloon, alle werkenden, ouderen en uitkeringsgerechtigden in Nederland er qua welvaart ongeveer gelijk op vooruit- of achteruitgaan.
Dat werkte lang goed, maar het systeem vertoont scheurtjes. Die kwamen aan het licht in 2023, toen een meerderheid van de Tweede Kamer vanwege de hoge inflatie een extra verhoging van het minimumloon wilde om minima te ondersteunen. Een paar maanden later sneuvelde het plan in de Eerste Kamer. Dat had vooral te maken met hoge kosten: stijgt het minimumloon, dan moet ook de AOW omhoog en dat kost de schatkist geld. Bovendien vond de senaat de stijging van de AOW ‘niet doelmatig’ omdat het betekende dat ook gepensioneerden die wel goed kunnen rondkomen extra krijgen, terwijl de verhoging voor minima was bedoeld.
Volgens het Instituut voor Publieke Economie laat die recente casus zien waarom de koppeling van AOW en minimumloon ‘niet logisch’ is en moet worden herzien. ‘Het minimumloon en de AOW zijn fundamenteel twee andere dingen’, zegt Miriam Gielen, als onderzoeker verbonden aan de onafhankelijke denktank. Een verhoging van het minimumloon beïnvloedt bijvoorbeeld de verhoudingen op de arbeidsmarkt. Voor de AOW geldt dat niet omdat het vooral mensen betreft die al gestopt zijn met werken.
Bovendien zijn er redenen om het minimumloon te verhogen die niet opgaan voor de AOW, zegt Gielen. Dan gaat het volgens de onderzoeker vooral om problemen rond het toeslagenstelsel. Den Haag wil al langer af van de wirwar aan regelingen, zeker na het toeslagenschandaal.
‘Daar ligt onze kernboodschap: een van de cruciale stukjes om het toeslagenstelsel af te schaffen of te vereenvoudigen is een verhoging van het minimumloon. Dat maakt mensen namelijk minder afhankelijk van die toeslagen’, aldus Gielen. ‘Maar zo’n verhoging is lastig zolang de AOW meestijgt en er dus enorme extra kosten bijkomen.’
Wat het instituut betreft worden de twee daarom uit elkaar getrokken. Maar de onderzoekers realiseren zich dat ze een gevoelige snaar raken. Net zolang als er vraagtekens zijn bij de koppeling, klinkt ook kritiek op het afschaffen ervan. Onder meer vakbond FNV is fel tegen. Zij zien de koppeling tussen minimumloon en AOW als een van de pijlers onder de koopkracht van ouderen. Het zou volgens de bond ‘oneerlijk’ zijn als het minimumloon wel stijgt en de AOW niet. Uit peilingonderzoek uit 2022 bleek vier op de vijf Nederlanders het daarmee eens.
Om te voorkomen dat AOW’ers erop achteruitgaan moet de AOW direct worden gekoppeld aan de cao-lonen: de afspraken die werkgevers en vakbonden met elkaar maken over salarissen. Dat is nu al indirect het geval omdat het minimumloon meebeweegt met de cao-lonen en de AOW dus ook. ‘Daar verandert eigenlijk niets aan. De AOW zal nog elk half jaar gewoon in dezelfde mate stijgen. Het enige is dat we ze losknippen zodat je eventuele extra verhogingen apart kunt beoordelen’, zegt Gielen.
Maar het betekent wel dat de AOW achterblijft bij het minimumloon als die incidenteel extra wordt verhoogd. Daarvoor kunnen goede redenen zijn, vindt Gielen. ‘Onder normale omstandigheden is de AOW voldoende om rond te komen. De armoedecijfers onder ouderen laten dat ook zien.’ De onderzoeker benadrukt dat de koppeling aan de andere kant ook negatief kan uitpakken voor mensen met een AOW-uitkering. ‘In het verleden is het minimumloon bevroren. Dat geldt dan automatisch ook voor de AOW. Je kunt je daarvan ook afvragen of dat logisch is.’
Een andere reden is dat de AOW onder druk staat door vergrijzing. Deze zomer werd in een ambtelijk rapport nog gewaarschuwd dat het basispensioen onbetaalbaar wordt. ‘Als je over een paar jaar het minimumloon extra wil verhogen, zijn de kosten door de AOW nog hoger dan ze nu al zijn. Dat maakt het prangend om ze uit elkaar te halen: het staat goed beleid in de weg.’
De financiële druk maakt dat het onderwerp hoogstwaarschijnlijk op de formatietafel terechtkomt. Onder meer D66 wil dat de AOW niet automatisch meer meestijgt met het minimumloon. In het tussenverslag dat D66 en CDA vorige week naar buiten brachten, is er nog niets over opgeschreven.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant