Je merkt het vaak niet, maar een te hoog cholesterol kan grote gevolgen hebben voor hart en bloedvaten. Daarom raden experts aan die zo vanaf de 40 jaar te laten meten. ‘Je wilt weten wat voor jou normaal is.’
Ina, nu 75, ontdekte op haar 48ste dat haar cholesterol verhoogd was. Ze voelde er niets van: ‘Ik was fit, bewoog genoeg en at niet verkeerd.’ Toen een oudtante met hartproblemen extreem hoge cholesterolwaarden bleek te hebben en de familie onderzoek kreeg aangeboden, viel het kwartje. ‘Mijn vader had rond zijn 48ste zijn eerste hartinfarct en overleed op zijn 65ste aan hartfalen. Toen werd de link met cholesterol nog niet gelegd.’
Cholesterol is een vetachtige stof die nodig is voor cellen en hormonen. Een deel maak je zelf aan, een deel haal je uit voeding. In je bloed circuleren twee hoofdtypen: LDL, dat zich kan ophopen in de vaatwand, en HDL, dat juist opruimt. Volgens de Hartstichting hebben twee miljoen mensen een verhoogd cholesterol.
Frank Visseren, hoogleraar vasculaire geneeskunde aan het UMC Utrecht: ‘Roken verlaagt het goede cholesterol en weinig bewegen en veel verzadigd vet kunnen het slechte cholesterol verhogen.’ Na je 40ste neemt het risico toe en bij vrouwen speelt de overgang mee, zegt Visseren. ‘Sommige mensen hebben bovendien een erfelijke aanleg, waardoor hun cholesterol al op jonge leeftijd veel te hoog is, zonder dat ze iets voelen.’
Dat is precies het gevaar: een te hoog cholesterol merk je meestal niet. Ina: ‘Ik had geen hoofdpijn, geen vermoeidheid, helemaal niets.’ Vaak worden problemen pas zichtbaar bij vernauwde vaten of een hartinfarct. Dat haar afwijkende waarde werd ontdekt dankzij het familieonderzoek, noemt ze geluk: ‘Anders had ik jaren doorgelopen zonder medicatie.’
Vooral als hart- en vaatziekten in de familie voorkomen, is meten verstandig. Maar ook zonder die voorgeschiedenis geldt: meten is weten. ‘Een eerste check rond je 40ste is een goed ijkpunt’, zegt Visseren: ‘Je wilt weten wat voor jou normaal is.’ Ook de Hartstichting adviseert dit: ‘De risico’s lopen vanaf die leeftijd op, dus regelmatige controles helpen om problemen voor te blijven’, zegt Sandra Bon, teammanager Eerder Opsporen. Volgens Visseren zit de grootste winst in vroeg beginnen met aandacht voor je hart en bloedvaten: ‘Hoe eerder je weet waar je staat, hoe beter je kunt bijsturen. Net als bij je pensioen geldt dat vroeg starten het meeste oplevert.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Intussen grijpen veel mensen naar thuistests. Maar de betrouwbaarheid daarvan valt tegen. ‘De kleurstripjes uit de drogist zijn echt ongeschikt’, zegt Bon. ‘Je kunt ze nauwelijks nauwkeurig aflezen.’ Kleine thuisapparaatjes geven soms redelijke waarden en ook thuistests waarbij je bloed naar een lab gaat, zijn volgens Bon betrouwbaarder.
Maar het grootste probleem blijft de interpretatie. Visseren: ‘Iemand met veel HDL krijgt een hoog totaal cholesterol, terwijl er niets aan de hand is. En iemand met een mooi laag totaal cholesterol kan tóch een te hoog LDL hebben.’ Een test die alleen zo’n totaal cholesterol geeft, noemt hij ‘eigenlijk waardeloos’. ‘Meet een volledig profiel met LDL, HDL en triglyceriden, en bespreek dat met een professional.’ Dit beaamt Bon: ‘Met zo’n thuistest kun je makkelijk onnodig ongerust raken, terwijl er niks ernstigs aan de hand is. Maar het kan ook andersom: mensen voelen zich juist gerustgesteld door een mooie totaalscore, terwijl hun LDL ondertussen veel te hoog is.’
‘Natuurlijk kun je voor een check altijd naar de huisarts, maar voor mensen zonder klachten voelt die stap vaak nét te groot’, zegt Bon. Daarom begon de Hartstichting met Hartcheckpunten op openbare plekken in het land, zoals bibliotheken, dorpscentra of gemeentehuizen. Je kunt er gratis je cholesterol laten meten met een vingerprik. Ook je bloeddruk en glucose worden gemeten.
‘We zien dat veel mensen geen enkel idee hebben van hun waarden’, zegt Bon. Op de eerste 65 locaties werden vierduizend metingen gedaan; bij 45 procent was het cholesterol verhoogd. Voor zes op de tien kwam dat als een complete verrassing. ‘De belangstelling is groot, dus we breiden dit jaar verder uit.’
Een verhoogd cholesterol kan de kans op hart- en vaatziekten tot twee keer vergroten, maar om dit risico goed in te schatten, tellen meer factoren mee, zegt Visseren. ‘Ook leefstijl, bloeddruk, leeftijd, roken en erfelijkheid spelen een rol.’ Om inzicht in je persoonlijke risico te krijgen bestaan tools als de website U-Prevent. Met je bekende waarden, zoals cholesterol, bloeddruk, leeftijd, rookgedrag en familiegeschiedenis, krijg je een risicoscore voor de komende tien jaar én voor de rest van je leven. ‘Een 40-jarige kan een laag tienjaarsrisico hebben, maar toch een hoog levenslang risico’, zegt Visseren. ‘Juist omdat er nog zoveel jaren zijn waarin schade kan ontstaan.’
Volgens Visseren is een verhoogd LDL geen reden tot directe paniek, maar is het wel goed om actie te ondernemen. ‘Leefstijl en voeding spelen vaak een grote rol. Met meer bewegen en plantaardiger eten kun je LDL vaak 10 tot 20 procent verlagen’, zegt Visseren. ‘En voor rokers geldt: stoppen levert de grootste gezondheidswinst op.’ Soms is medicatie nodig. ‘Er zijn effectieve, veilige en goedkope medicijnen. En als de ene soort bijwerkingen geeft, zijn er voldoende alternatieven.’
Ina kreeg medicatie en leefstijladviezen. ‘Heel veel hoefde ik niet te veranderen. Ik sportte al en at gezond, maar ik werd wel alerter: minder koekjes, minder vette kazen.’ Bijwerkingen had ze nauwelijks. ‘Sommige familieleden hebben meer last, ik gelukkig niet.’ Wel merkte ze dat de alertheid in de familie op hartfalen enorm is toegenomen: ‘Als iemand zich even niet lekker voelt, gaan meteen de alarmbellen af. Je wilt het gewoon op tijd in de gaten hebben.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant