In Machtige mythes brengen vijf FNV-onderzoekers op overtuigende wijze de ongelijkheid in Nederland in kaart. Wel moet je soms door de overdrijvingen en het selectieve datagebruik heenprikken.
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over de financiële sector.
De yin en yang van de Nederlandse economie, werkgeversclub VNO-NCW en vakbond FNV, vormen een tragikomisch contrast. VNO-NCW heeft geen originele ideeën, en de perfecte organisatie om ze aan de man te brengen. FNV heeft wél originele ideeën, en genoeg bestuurlijke chaos om ze in schoonheid te laten sterven.
Waar de werkgeverslobby een naadloos op elkaar ingespeeld symfonieorkest lijkt, dat met blèrend koper en donderende pauken een snurkverwekkend ostinato laat klinken – Vestigingsklimaat! Lastenverlichting! Regeldruk! – vecht men elkaar bij FNV momenteel de orkestbak uit. Zelfs tijdelijk toezichthouder Lodewijk Asscher weet het geklootviool maar geen halt toe te roepen.
Dat er desondanks muziek zit in FNV, bewijst het boek Machtige mythes. Daarin brengen vijf FNV-onderzoekers op overtuigende, zij het soms manipulatieve wijze de ongelijkheid in kaart.
Het barst van de economische sprookjes, constateren zij. ‘We zouden lui zijn, terwijl we meer werken dan ooit. De inflatie zou ons allemaal even hard getroffen hebben, terwijl in werkelijkheid bedrijven en aandeelhouders profiteerden. Op papier is ons belastingstelsel goed voor de lagere inkomens, maar in praktijk dragen de smalste schouders de zwaarste lasten.’
Machtige mythes laat bijvoorbeeld zien hoe de rijkste achthonderd gezinnen slechts 20 procent van hun inkomen kwijt zijn aan (directe en indirecte) belastingen. Bij de middeninkomens is dit 40 procent, bij de armsten de helft of meer.
De auteurs tonen ook hoe flexibilisering – onder het mom ‘minder Kafka, meer Darwin’ – de ongelijkheid heeft vergroot. Van de 10 procent minst verdienende mannen had in 2003 nog 64 op de 100 een vast contract, nu is dat 18 op de 100. Van de 20 procent hoogste inkomens zijn daarentegen 60 à 70 op de 100 in vaste dienst. Sociaaldemocratie voor de rijken, sociaal darwinisme voor de armen, kort gezegd.
En zo staat het boek vol wetenswaardigheden. Bijvoorbeeld dat de hoogste inkomensgroepen twintig jaar langer gezond blijven dan de laagste. Of dat steenrijke Blaricummers en Bloemendalers dankzij belastingfoefjes – zoals: maak je baby eigenaar van een bv en sluis daar geld naartoe – op papier vaak straatarm lijken.
Een minpunt zijn echter de overdrijvingen. Zo lijkt het in de spectaculaire eerste grafiek van het boek alsof de gemiddelde Nederlander nu veel meer werkt dan in 1970. Wie de voetnoten induikt, ziet dat de auteurs simpelweg de door iedereen gewerkte uren in een jaar hebben gedeeld door álle Nederlanders, inclusief baby’s, peuters en hoogbejaarden.
Misleidend, want in 1970 waren de Nederlanders veel jonger: 27 procent was onder de 15 jaar, anno nu is dat 15 procent. Wie alleen mensen in de werkzame leeftijd meetelt, krijgt een saaiere grafiek: weliswaar zijn we per persoon sinds 1985 allengs meer gaan werken, maar we zijn toch echt minder ijverig dan in 1970.
Elders schrijven de FNV’ers ‘dat het krijgen van kinderen steeds meer is voorbehouden aan het rijkere deel van de bevolking’. In werkelijkheid tonen hun eigen bronnen dat het verschil in kindertal tussen arm en rijk slinkt, maar dat de hoogste inkomensgroepen nog altijd de minste kinderen krijgen.
Al even selectief is het dat de auteurs nergens vermelden dat Nederlanders tot de gelijkste EU-volken behoren – gelijker nota bene dan de Scandinaviërs. Ook bedient het kwintet zich soms van het valse trucje om (met name) VVD’ers zo te parafraseren dat hun uitspraken net iets onnozeler lijken dan de bronnen rechtvaardigen.
Het laat onverlet dat Machtige mythes de moeite waard is – zolang de lezer niet elke voetnoot voetstoots aanneemt.
Vera Vrijmoeth, Felix Kram, Hendrik Noten, Jacob-Jan Koopmans, Tijmen de Vos: Machtige Mythes. Hoe 21 economische sprookjes ons land steeds ongelijker maken (en wat daaraan te doen). Van Gennep; 136 pagina’s; €13,99.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant