Nu de formatie dreigt vast te lopen, neemt de kans toe dat Rob Jetten kiest voor een minderheidskabinet zonder GL-PvdA, maar met de VVD. Dat is niet de voorkeur van de D66-leider, maar hij hoopt de positieve energie vast te houden waarmee hij de verkiezingen won.
zijn beiden politiek verslaggever van de Volkskrant.
‘We hebben veel stof tot nadenken’, zei Jetten vrijdag na afloop van het groepsgesprek met Henri Bontenbal (CDA), Dilan Yesilgöz (VVD), Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA), Joost Eerdmans (JA21) en informateur Sybrand Buma. Een dag eerder had Buma geconcludeerd dat een impasse dreigt, nu enkele partijleiders blijven vasthouden aan hun blokkades.
Een meerderheidskabinet lijkt voor nu uit het zicht. Ook een minderheidsvariant zou niet mogelijk zijn. Althans, een minderheidsvariant die op voorhand kan rekenen op steun van voldoende oppositiepartijen.
Dus riep Buma vrijdag alle vijf hoofdrolspelers bijeen, in de hoop een doorbraak te forceren. ‘Zonder beweging blijft alles stilstaan’, zei hij. ‘Maar de beweging zal door de partijen zelf moeten worden gemaakt.’ De partijleiders beloofden daarna om allemaal dit weekend na te denken of het toch niet mogelijk is om over hun eigen schaduw heen te springen.
Formeel stuurt Buma dinsdag zijn advies over het vervolg van de formatie aan de Kamervoorzitter. Maar wie zijn oor de afgelopen weken goed te luisteren legde bij de hoofdrolspelers, weet dat de kans groot is dat D66, VVD en CDA in de komende dagen een poging gaan wagen om samen tot een minderheidskabinet te komen.
Bij het CDA hebben ze de kans daarop deze week alleen maar zien toenemen, zegt een formatiekopstuk. Dit zou betekenen dat niet alleen JA21, maar ook GL-PvdA buiten de boot dreigt te vallen.
Klaver voelt dat. Zijn chagrijn daarover verbergt hij niet. Vrijdag herhaalde hij zijn uithaal naar D66 en CDA: ‘Dit is het belonen van het blokkeergedrag van de VVD.’
Jetten en Bontenbal kregen er ook persoonlijk van langs. Zij zouden in hun campagne immers ‘beloofd hebben dat zij het anders zouden gaan doen’, dat zij zouden samenwerken met positieve krachten. In plaats daarvan zet Jetten nu de deur open voor Yesilgöz. Oftewel, in Klavers woorden: ‘Voor de arrogantie van de macht.’
Dat D66 uitkomt op een minderheidsvariant met de VVD, heeft allerminst Jettens voorkeur. De doorbraken die hij wil bereiken acht hij kansrijker met een breed middenkabinet met GroenLinks-PvdA, die met veertien zetels de grootste fractie in de senaat kent.
Híj heeft de verkiezingen gewonnen, dus waarom gaat hij niet gewoon samenwerken met zijn voorkeurspartij?
Jetten schat na drie weken praten in dat de VVD de blokkade op de partij van Klaver echt niet gaat opheffen. Met de groeiende concurrentie van PVV, JA21 en FvD leeft bij de VVD de overtuiging dat nu alsnog in zee gaan met Klaver zou neerkomen op electorale zelfmoord.
Natuurlijk kan de D66-leider zijn poot stijf houden en als verkiezingswinnaar eisen dat hij GroenLinks-PvdA er toch bij wil hebben. Binnen D66 wordt het zelfs niet uitgesloten geacht dat dit tot een kabinet kan leiden (inclusief de VVD).
Maar tegen welke prijs? Dit zou ellenlange onderhandelingen vergen, klinkt het bij D66, waarbij diverse partijleiders eerst drie keer van tafel moeten lopen. Jetten vreest bovendien een regeerakkoord waarin de zo vurig gewenste doorbraken zijn doodonderhandeld tot nietszeggende compromissen. Zo’n ellenlange formatie leidt bovendien tot verzuurde onderlinge relaties en verlies van vertrouwen van burgers in de politiek, zo leert de ervaring.
Met een snelle formatie van een minderheidskabinet van D66, CDA en VVD hoopt Jetten de positieve energie vast te houden waarmee hij de verkiezingen won. Uit een flitspeiling van EenVandaag bleek deze week dat zijn achterban, maar ook die van Klaver, positief is over het tussenakkoord met het CDA.
Eerder deze week namen Jetten en Bontenbal bij talkshow Pauw en De Wit met zichtbaar genoegen complimenten voor hun doortastende en constructieve houding in ontvangst van Louis van Gaal. Die vibe wil D66 vasthouden. De democraten schatten in dat hun kiezers boven alles willen dat zij snel aan de slag gaan.
Een andere bron binnen de partij wijst erop dat, gelet op de samenstelling van de Kamer, een minderheidscombinatie van D66, VVD en CDA kansrijker is om plannen door de Kamer te krijgen. ‘Er zijn dan genoeg zetels op links en rechts om naar wisselende meerderheden te zoeken.’
Zou de linkse fusiepartij de plek van de VVD innemen, dan zal al het beleid over rechts moeten gaan. De kans is klein dat dat voor de rood-groenen te dragen is.
De vraag die dit weekend nadrukkelijk gesteld zal worden, is of Klaver en Eerdmans bereid zijn een minderheidskabinet positief tegemoet te treden. Vooraf steun geven maar niet mogen meeonderhandelen is logischerwijs uitgesloten. Maar op de vraag of Klaver alles wat uit zo’n minderheidskabinet zou komen ‘categorisch gaat weigeren, wegstemmen of bestraffen’, antwoordde hij vrijdag: ‘Kijk, zo werkt het hier natuurlijk eigenlijk nooit in Den Haag.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant