In vijf jaar tijd vertienvoudigden de kosten die gemeenten jaarlijks kwijt zijn aan de ondersteuning van toeslagenouders, tot 119 miljoen euro. Daarbij zijn er ook rechtszaken rond de regeling die gedupeerden moet helpen bij een nieuwe start. ‘Een reis naar Mekka is niet noodzakelijk voor herstel.’
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
Een reis naar Mekka met haar echtgenoot en twee kinderen. Dat zou voor een gedupeerde van de toeslagenaffaire uit Deventer zo’n ‘diepgaande morele en spirituele betekenis’ hebben dat het zou helpen weer naar de toekomst te kunnen kijken, betoogde haar advocaat Mustafa Bal dit najaar. De gedupeerde was het er niet mee eens dat de gemeente Deventer deze trip niet wilde vergoeden en stapte naar de bestuursrechter.
‘Mijn cliënt wilde die reis jaren geleden al maken, maar heeft die uitgesteld vanwege de schulden die ze heeft opgelopen door toedoen van de Belastingdienst’, zegt Bal. ‘Er ligt nog beslag op haar loon en het bedrijf van haar partner is erdoor failliet gegaan. Als alle schade is afgehandeld, hoopt ze er deze ellendige periode mee af te sluiten.’
Maar de gemeente oordeelde dat deze trip niet noodzakelijk was voor het maken van een nieuwe start. De rechter gaf de gemeente gelijk.
De zaak maakt duidelijk hoe de zogenoemde ‘brede ondersteuning’ van toeslagenouders kan schuren. Sinds 2020 moeten gemeenten van het Rijk gedupeerden van de toeslagenaffaire helpen op het gebied van financiën, huisvesting, zorg, gezin en werk. Oftewel, bij het weer op orde krijgen van hun leven.
Uit door de Volkskrant opgevraagde cijfers blijkt dat de kosten hiervoor de afgelopen vijf jaar vertienvoudigd zijn. Van 11 miljoen euro in 2020 tot 119 miljoen vorig jaar. Naar verwachting zal dat bedrag in 2025 nog hoger uitvallen. Het Rijk vergoedt de kosten die gemeenten hiervoor maken. Daarbij leidt een afwijzing van een verzoek vaker tot een rechtszaak. Bijna altijd krijgt de gemeente dan gelijk van de rechter, aldus de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).
Oorspronkelijk was het idee dat gemeenten met deze regeling de zwaarst gedupeerden alvast op weg konden helpen, in afwachting van hun compensatie van het Rijk, met bijvoorbeeld traumatherapie, een tandartsvergoeding of een opleiding. Maar vijf jaar later zijn er 43 duizend erkende gedupeerden en sleept de hersteloperatie zich nog voort. Vorig jaar trok de VNG aan de bel in deze krant over misbruik van deze regeling, ook door personen die helemaal niet gedupeerd waren. Inmiddels is de gegevensuitwisseling hierover met het Rijk verbeterd.
Nu hikken gemeenten aan tegen steeds meer materiële aanvragen van gedupeerde ouders en hun kinderen die ze niet willen honoreren, zoals de reis naar Mekka. Het verstrekken van spullen past niet meer bij de oorspronkelijke doelstellingen van deze ondersteuning, is de klacht.
Sommige gedupeerden daarentegen vinden hun gemeente te gierig en bureaucratisch. Een gedupeerde die in de knel kwam toen haar wasmachine het begaf, vond het pijnlijk dat de gemeente haar toen vroeg waarom ze geen buffer had voor het kopen van een nieuwe.
Ook demissionair staatssecretaris Sandra Palmen (Herstel en Toeslagen) ziet dat het knelt. Met de VNG heeft zij recentelijk Paul Blokhuis, voormalig ChristenUnie-politicus, de opdracht gegeven de gemeentelijke ondersteuning te hervormen. Wat haar betreft komt de nadruk te liggen op mentaal welzijn, het volgen van opleidingen en het vinden van werk: materiële steun is minder nodig, nu het Rijk inmiddels aan vrijwel alle erkend gedupeerden het geldbedrag heeft terugbetaald dat de Belastingdienst destijds onterecht heeft gevorderd.
Maar de overige schade, zoals bijvoorbeeld het verlies van hun huis of hun baan, is voorlopig nog niet vergoed. En dat maakt het lastig. ‘Want zolang gedupeerden niet weten wat ze van het Rijk gaan krijgen, is het maken van een nieuwe start voor hen welhaast onmogelijk’, zegt Michiel van Vreeswijk. Hij is voor de gemeente Deventer verantwoordelijk voor de brede ondersteuning. ‘Zij vinden de afhandeling van hun aanvullende schade te lang duren en gaan naar de gemeente.’
Een rechtszaak zoals om de niet vergoede reis naar Mekka is een uitzondering, benadrukt Van Vreeswijk. ‘Het grootste gedeelte van de aanvragers heeft het gevraagde echt nodig. Maar er is ook een deel dat het onderste uit de kan wil halen.’
Van een deel van de ruim vijfhonderd erkend Deventerse gedupeerden heeft de gemeente bijvoorbeeld hun opleiding betaald. Sommige ouders zijn zo weer aan het werk gegaan, vertelt Van Vreeswijk. ‘Tandartskosten vergoeden we sowieso. Daarbij honoreren we ook aanvragen die gedupeerden weer net dat benodigde positieve gevoel kunnen geven, zoals een kinderfeestje of een sportschoolabonnement.’
Ook Deventer ontvangt steeds meer verzoeken om materiële zaken, van elektrische fietsen tot complete verbouwingen. ‘In appgroepen wisselen sommige gedupeerden met elkaar uit wat je van je gemeente kunt krijgen.’ Daarbij helpt het niet mee dat de gemeenten verschillend omgaan met de aanvragen.
Sinds twee jaar vraagt Deventer een bewijsstuk bij aanvragen boven de 1.000 euro. Dat leidt soms tot irritatie, bijvoorbeeld bij een ouder die vooraf een begroting moest inleveren van een tandartsingreep. ‘Maar we hebben het kunnen uitleggen’, zegt Van Vreeswijk.
Gemeenten hopen nu op meer duidelijkheid van het Rijk over wat ze wel en niet moeten vergoeden. Dat hoopt ook advocaat Bal, die voor zijn cliënt in hoger beroep is gegaan. De ongelijkheid tussen gemeenten leidt volgens hem tot onvrede. Behalve de aanvraag voor de reis naar Mekka is ook haar aanvraag voor een elektrische fiets afgewezen. ‘In sommige gemeenten krijgen gedupeerden wel fietsen en reizen vergoed.’ Daarbij heeft zijn cliënt nog geen nieuwe start kunnen maken na de toeslagenaffaire. ‘Zij heeft dus ondersteuning nodig.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant