Demissionair minister Vincent Karremans houdt in de Tweede Kamer vol dat hij terecht ingreep bij Nexperia, zonder de Europese partners vooraf in te lichten. ‘Dit moet voor ons allemaal een wake-upcall zijn.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Tijdens het Kamerdebat over de kabinetsingreep bij het Nijmeegse chipbedrijf Nexperia komen de woorden ‘naïef’ en ‘naïviteit’ vaak voorbij. De Tweede Kamer beseft ineens dat Nederland en Europa zich in het mondiale economische machtsspel de kaas van het brood laten eten door de Chinezen.
‘We zijn te lang naïef geweest’, constateert Pieter Grinwis (ChristenUnie). ‘Nergens geloofden we zo in een liberale wereldorde als in Nederland. Op allerlei vlakken gaven we de markt vrij spel.’ CDA’er Maes van Lanschot jammert: ‘Te laat zijn wij ontwaakt uit onze geopolitieke winterslaap’. Zelfs de vrije markt aanbiddende VVD maakt zich bij monde van woordvoerder Claire Martens ‘extreem veel zorgen over de naïviteit waarmee wij naar de handelsrelatie met China hebben gekeken’.
‘Bent u van mening dat we ons protectionistischer moeten opstellen?’, vraagt SGP’er André Flach tegen het einde van het debat aan minister Vincent Karremans. ‘Onze cultuur ademt vrijhandel. Het is een grote open duiventil hier.’ Karremans: ‘Als econoom ben ik principieel tegen handelsbarrières, maar tegelijkertijd moeten we die discussie in Europa wel voeren. China dumpt bijvoorbeeld ook veel goedkope chemische producten op de Europese markt, en dat maakt de Europese chemische industrie kwetsbaar. Nexperia is echt een wake-upcall, ook bij de Europese collega’s.’
De Tweede Kamer maakt het Karremans donderdagavond niet al te moeilijk. De meeste fracties tonen begrip voor zijn uitzonderlijke ingreep bij Nexperia. Karremans plaatste het bedrijf eind september feitelijk onder curatele op basis van een nooit eerder gebruikte noodwet uit 1952. Zijn bevelschrift voorkwam dat de Chinese grootaandeelhouder en bestuursvoorzitter de bedrijfskas, octrooien en productiefaciliteiten in het geniep naar China zou verhuizen.
Karremans beschikte over ‘overweldigend bewijs’ dat bestuursvoorzitter Zhang Xuezheng op zeer korte termijn tot actie zou overgaan. Dat was een kwestie van ‘dagen’, zegt de minister in de Tweede Kamer. ‘Nexperia is de laatste Europese producent van dit soort standaardchips. Het behoud en kennis van chips is cruciaal voor onze weerbaarheid.’ De naar mottenballen geurende wet uit 1952 was het enige instrument dat hem ter beschikking stond om het verlies van Nexperia te voorkomen, stelt Karremans.
Het besluit om in te grijpen had als doel de ‘wederzijdse afhankelijkheid’ tussen Europa en China te waarborgen, legt Karremans uit. De Nexperia-fabriek in het Chinese Dongguan ontvangt siliciumschijfjes (wafers) uit de Nexperia-fabriek in het Duitse Hamburg. Daar maken de Chinezen chips van die voor een groot deel weer verkocht worden aan Europese autofabrikanten. Als Nexperia de Europese waferproductie en bijbehorende patenten naar China had verplaatst, wordt Europa eenzijdig afhankelijk van China.
Alleen GroenLinks-PvdA, Volt en de PVV zijn heel kritisch over Karremans’ manoeuvres. Hun kritiek richt zich vooral op het gebrek aan vooroverleg met andere Europese lidstaten en de Europese Commissie. China reageerde bijzonder hard op de Nederlandse maatregel, door een exportverbod op de Nexperia-chips uit Dongguan in te stellen. De klanten van Nexperia, waaronder veel Europese autofabrikanten, kregen daardoor al snel productieproblemen.
Debataanvrager Laurens Dassen (Volt) en Tom van der Lee (GL-PvdA) denken dat China zich milder zou hebben opgesteld als Karremans zich vooraf had verzekerd van de steun van de rest van Europa. Dassen: ‘Als de minister de Europese collega’s had meegenomen, zouden we nu sterker staan tegenover China.’ Van der Lee beticht Karremans mede hierom van ‘driest en onbesuisd’ handelen en PVV’er Alexander Kops spreekt van een ‘solistische actie’.
Karremans houdt het drietal voor dat het van het grootste belang is dat Zhang geen lucht zou krijgen van de mogelijke overheidsingreep. ‘Hoe groter de kring van ingewijden, hoe groter dat risico. En het is nadrukkelijk niet gebruikelijk om anderen te informeren over zaken van nationaal economisch veiligheidsbelang.’
VVD’er Martens is haar partijgenoot dan al preventief te hulp geschoten. ‘Dit voelt alsof je huis in de fik staat en dat de heer Dassen dan even in de buurtapp gaat vragen of iedereen het er wel mee eens is dat er een brandweerauto met loeiende sirenes langskomt.’ Karremans voegt toe dat er, los van het lekrisico, ook te weinig tijd was om Europese bondgenoten te informeren.
Hij heeft dat trouwens wel meteen ná zijn ingreep gedaan, beweert hij. Dat Nederland door het gebrek aan vooroverleg alleen staat, klopt volgens Karremans niet. ‘Ik heb veel contact met Europese collega’s en er is ontzettend veel begrip en steun voor de actie die Nederland heeft ondernomen.’
Voordat hij zijn besluit nam, liet Karremans zich uitgebreid adviseren over de mogelijke gevolgen, inclusief de te verwachten reactie van Beijing. De minister geeft toe dat zijn ministerie die heeft onderschat. ‘We hebben alle mogelijkheden bekeken, maar dit was geen waarschijnlijke optie. Zo’n exportcontrolemaatregel is een nonproliferatieinstrument dat wordt ingezet tegen de productie van wapens. Nooit tegen één bedrijf.’
Karremans bezweert de Kamerleden ook dat hij ‘goed contact’ heeft met zijn Chinese ambtgenoot en ‘constructief in gesprek’ is met de Chinezen over een ‘duurzame oplossing’ voor het conflict. Dat hij zijn eerder aangekondigde reis naar Beijing heeft afgelast, wil volgens hem niet zeggen dat hij persona non grata is bij het Chinese politbureau.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant